Literarishe bleter · 1928-01-20 · 3 (20.1.1928) · p. [Seite]

פרײז ס© גר• פרײטיין 20 יאנו&ר 1028 םינפטער יארגןזנג ידבונױ־אר־פזט יזי־ורד )??וסםדיד־פני װאעשדיפט פאד יליםגיראטזד ■■ טןזאטעדאץקונםמ פארעאג ב.קילעער־ךן,וזארש<< די ײדז איז דער מאדערבער פסיכאלאגיע 7 7 7 ד׳ר ה י ר ע ר ו ד י / ב ע ר ל י ן אין עענםער םין דער ײדישער פםיכןלןגיע שטײם אײן אײנגיקער םענאמען. װעלכער האט זיך שוין אײנגעבירגערם םיט םויזנטער יןןרן אוריק אין דעם שאםונגםעםזןס פון משהס תירה, און אין די ביבלישע אידיליעס ,רותי און ״שיר׳השירים׳ אנםדעקם ער זיך מים זײן גאנגן פםיכאלןןגישן שארםזין. נישם װײניקער איז אויך זײן װערם אין דער פילאזאםיע פון פילון םון אלעקסאנדריע און װי א רויטער םןןדעם גײט ער דורך דורך די גאנבע קבלה: דןןס איז דער םענןןמען םון סעקםואליזם, דאס פרןבלעם םון דער געשלעכטער׳באגיונג. ניבשע בשעתו הןןט זײער ריכטיק אױםגעװיזן דעם גרונטאונטערשײד צװישן דער גריכישער לעגענדע װעגן פראםעםעוס און צװישן דער םעמי• טישער דערגײלונג װעגן זינדנםאל אין גן-עדן, און ער איז געװען דער ערשטער, װעלכער האט אונטערגעשטרןןכן אין זײן װערק ״די געבורט פון דער טראגעדיע׳, אז די טראגעדיע םון גריכנטום איז דער לאגאם, אין דער בײט װען די טראגעדיע פון ײדנטום איז דער ע ר ןן ס. און אין דער טאט: די שאפונג סון לעבעדיקן ײדנטום ןנישט דןזם םארגליװערטע ײדנסום םון שולחן-ערוך) איז די שפאנונג םון ערןןם בו אבםןןלוטקײט. אמת, מ׳דארף דןן םארשטײן אונטער דעם אויםדרוק .ערןןם׳ די ליבע אלס קןןסמישע דערשײנונג. די םעקסואליטעם (געשלעכטלעכקײט) איז נישט מער, װי דער עמפירישער פןןליוס פון דעם דןןזיקן קאםמישן עראס. די שטארקע לײדנשאםס, מיט װעלכער די קבלה זעט אין דעם מענלעכן און װײבלעכן פרינביפ דעם קעגנזאץ אין דער װעלט, לאזט אונז משער זײן. אז מיר הןןבן דןן װײ• ניקער בו טון מיט אױסערלעכע גנןןםטישע אײנםלוסן, װעלכע זענען ארײנגעדרונגען אין היסטןןריסן ײדנטוס, נאר אז םיר שטײען דא םאר אן אורםענןןמען םון דער ײדישער פסיכאלןןגיע איבערהויפט. און די םןןדערנע םעקסואלפסיכאלאגיע, װעלכע איז געשאםן געװארן םון ײדן, װעט באשטעסיקן אונזער השערה. דעם װעג בו א םעקםואלפסיכאלןןגיע םון גרעסטן סטיל הןןבן בו גלײכער בײט געלײגס דרײ ײדן: םרויד, װײנינגער, שניבלער. אלע דרײ זענען זײ ײדן און אלע דרײ — װינער. ארטור שניבלער איז דער שעפער םון א םעקםואלפןןעזיע, ןןםןן װײנינגער—דער שעםער םון א םעקםואלםילןןזןןםיע און זיגםונד פרויד—דער שעםער פון דער אײגנטלעכער סעקסואלפסיכאלןןגיע. אלע דרײ גײען ארויס םון דעם םארהעלטניש םון די געשלעכ• ם׳איז נישטןן נאך א װיסנשאפם, װו דער ןןנטײל םון ײדן זןןל זײן אזוי בולט און קענסיק, װי אין דער מאדערנער פסי• כאלןןגיע, אין דער װיםנשאפט,• װעלכע גרענעבט זיך פון אײן זײס מיט דער עקזאקסער עקספעריםענסעלער נאםורװיםנשאםט, און םון דער אנדער זײם — מיט די גײסטװיםנשאסטן. מ׳װןןלט געקענט אויפװײזן א סך םיבות םאר דעם, װןןם די אםימילירטע ײדישע געלערנסע אין מערב אײרןןפע, — װעלכע זענען ײדן נישט מער, װי לויט זײער ןןפשסאמונג — באשעםטיקן זיך אין אזא גרויסער םןןם םיט פסיכןןלןןגיע, הגם די באל םון די ײדישע װיסנשאםםלער און זײערע לײםטונגען און דערפינדונגען אין אלע אנדערע װיםנשאםטן, ב. ב.'אין מעדיבין, ביאלןןגיע און םילאזאםיע, איז נישס קלענער און פונקט אזוי באדײטנד. אויב אבער אין די אלע אנדערע װיםנשאםטן זענען די ײדישע װיסנשאםטלער. םיט נןןרמאלע אויםנאםען װי בײ יעדן אנדערן םאלק, די אנטװיקלער און אויםברײטער םון באטרעםנדיקן פאך, די כעכנישע םיטארבעטער, האבן זײ דןןך אין די פאר לעבטע בענדליקער יןןרן אויםגעטון און ארײנגעבראכט א םך נײם אין דער פםיכןןלןןגישער װיסנשאפט. םיט אנדערע װערטער, זײ זענען געװןןרן די שעםער םון דער מאדערנער פםיכןןלןןגיע און א סןןפלטע סיבה האט דערבו געבראכט: ערשטנס איז דער ײד, אלם מענטשלעכער טיפ, זײער שטארק םסונל דורכבולעבן אין זיך די לײדן םון אנדערע און ארײנדרינגען אין די טיםע סארשלאסענע ןןפגרונטן םון דער נשמה, װײל די איבערלעבונג באביט זיך נישס אויף דער נשמה אלײן, נןןר אויף איר באװעגונג. בװײטנם, די לאנגע געשיכטע םון בעזײט• קײט און בעשפרײטקײט, פון בופאםונג און אײנםילונג, פון םאר• םײדיקונג און זעלבםטשוץ אין דער שװערער עקזיםטענץ פון גלות־לעבן, האבן שוין מםילא דערבויגן דעם ײדישן פרט אלם א געניםן און גלענבנדיקן פסיכאלןןנ. אט די בװײ םאקטן קענען אלזא דינען אלס דערקלערונג, סארװאם די ײדישע םןןרשער שטײען בײ הײנסיקן טאג אין דער מןןדערנער פםיכןןלןןגיע אויף דעם ערשםן פלאץ. סײ זײן אינעװײניקםטע מעגלעכקײט און םײ די אויםערלעכע באדינגונ• גען פון זײן לעבן האבן דעם ײדישן פארשער געמאכט םאר א פסיכןןלאג אין טיפסטן זין פון װארס.