Literarishe bleter · 1928-01-06 · 1 (6.1.1928) · p. Seite 20

1 תא ליס?ר*ר• ײנליןןו 20 א הװאל פארן ײדישן שפראך־אוצר און ײד. עטנאגראפיע ל־־!ײבל שסעלני / חיפו־ז טערמינען אםװארפן די םארגרײזסע $דער ,װילדעי, אין םאר׳ בײטן זײ מים לעבעדיקע נעמעןז צי װןןלט נישם אינטערע׳ סאנט געװען אויפדוכאםן פין לעבעדיקן ײדישן םויל בײ רי שװערע אינדוסטריע פין לאנד, װי םאבריקען, באן א. אז. װ. װו סיזענען פאראן די הונדערטער ײדישע ארבעטער אין פאלקס־מענטשן. װי אזוי אין זײער לעבעדיק מויל הןןס זיך אויםגעבילדעט א טערמינאלןןגיע (װעגן העברעיש — םרעגט זײ בחרם, בום גרעםטן סײל װערט גערעדט טאקע דארטן ײדיש). נישטא נאך ביז הײנט די האנט. װאס זאל זןרגאנ זירן די .עקספלואטאציע״ םון אט דעם פארבארגענעם שפראך׳אובר, נישטא נאך דער אקער׳אײזן. װאס זאל אויםאקערן דאם קײנמאי נישט בארירטע פעלד םון דעם ײדישן װארט אין ארץ-ישראל. זיטן. מנהגים, אידיןןטיקאנען, פאלקלאר, נגונים, לעגענ׳ דעס, א. א. װ, — װאלגערן זיך אין די גאסן — נישטןן די האנט. װאס זאל זײ בענױפנעמען. און נישט פון אײן געגנט און פראװינץ — נ א ר פ ו? א ו מ ע ט ו ם, פון אלע עקן װעלט, װו ם׳לעבן און ןןטעםע? ײדן, װו עס לעבם און עס בלים אונזער ײדישע שפראך. און צי װאלט נישט צײט געװען, אז דער ײדישער לע־ זער פון פוילן, רוסלאנד, ליסע, אמעריקע, זאל באקומען עפעם א באגריף װעגן לעבן םונם מזרח׳ײד — םון דעם תיםנער, סםרד. גרוזישן. קורדיסטאנער, םאלאניקער א. א. װ.? זײ האבן דא זײערע לאנדסמאנשאפטן פונקט, װי מיר, די רוסישע, פוילישע און ליטװישע, זײ פירן אן ןןרינינעל ײדיש לעבן אויף זײער שטײגער מיט זײערע זיטן, מנחגים, לעגענדן און שפראך. דער ײדישער לעזער װײם םון זײ גןןרנישט. און םיװןןלט שוין צײט געװען א ״שמעק׳ צו טון, װאס איז געשאםן גע׳ װארן אויפן געביט פון ײדישן םאלקלאר, םון דער ײדישער םאלקס׳דיכטונג אין דעם נײעם ארץ־ישראל, װאם םאר א אויס׳ דרוק ס־האט געפונען אס דאס נײע פאלעםסינע אין פןןלקם׳ םויל, די פרײדן און לײדן פון חלוץ, פון דעם דןןרף׳מענטשן— און טאקע איןדער ײדישער שפראך. װעלכע לעבט אין ארץ־ישראל. פונקט. װי אין קאליש. םיגײען ארום צענדלי׳ קער פאלקס׳לידער, •) שפרוכן, װערטלעך א. א. װ״ װאס געבן א בילד פון דעם נײעם לעבן פון ארץ׳ישראלדיקן ײדן — אלץ גײט דערװײלע לאבוד. אדער ס׳װערם םארגעסן. דער ײדיש׳װיםנשאפטלעכער אינםסי־ טוט דארף זיך מיט דעם פארינסעריםיר ן און אננעסען מיטלען *׳זאל ד $ תיגף צוטרעטן צו דער זאמל׳ארבעט. •) * *םיינער * #ן•קס•ייר ■ין עןסײ**ר*1*?ר. זינסיק אין מאנסיק ראק ייך מסײנסר, דינםסיק אין מיטװןך ברעכן יי נײנער. דןנערמסיק אין *רײסיק — אין די נרינער. קיפס דער סבת ליג איך אין •ינער... דן• װערס נעויננען מיס א כאזינרערן ם^םיװ, זי דריקס עם גימס שילססענריק די ־זסיסינג 8ין אלםן ײריען מןםײ-*רבעסעד אין יסלאס׳ מינע? אונזערע שפראך םזןרשער און פזןלקלןןר׳זאמלער דאגהן כסדר װעגן די קאלאסאלע שװעריקײטן בײ זײער ארבעט — צוליב דער צעעפרײטקײט פונם ײדישן פאלק ״איבער אלע זיבן יםעך. פאלעםםינער ײדישער ישוב שטעלט מיט זיך פאר, בײם הײנטיקן םאג. די גאנצע ײדישע אומה אין מיניאטור. מיר האבן דא ײדן פון אלע עקן װעלט. און צוזאמען מיט זײ אלע ײדישע דיאלעקטן און אויסשפראכן, בקיצור,—די פארטרעטונג פון גאנצן ײדישן װארט־אוצר, די פארטרעסונג און אפשפיגלונג םון אלע זיטן און מנהגים, װי רעליגיעזע, נאציאנאלע. און פאלקסטימלעך־עטנאגראםישע. די ײדישע אײנװאנדערונג הןןט אין דעם פרט מיס זיך מיטגענו־ מען אלץ, אלע הונדערס פראצענט. װײל קײנע אפצאלן זענען אויפן דאזיקן אוצר נישטא... די אויספארשונגס־ארבעם קןןן דא נאך מער פארלײכטערט װערן צוליב דעם. װאס גרע■ םערע טײלן פון דער אײנװאנדערונג האלטן ס׳רוב עטנאגרא־ םיש זיך צוזאמען לויט זײער אפשטאמונג,—מיר הןבן דא נישט נאד דעם םארבאנד פון ,פוילישע ײדן׳, .דומענישע ײדן•, .אמעריקאנישע ײרן׳. ,קןןװנער ײדך נאר אויך ארבעטער־ קאלעקטיװן. װי ,קבוץ פינסק*, ״קבוץ ױאלין*. ,השומר הצעיר גאליציע׳, ,השומר הצעיר ס. ס. ר.' א אז. װ. יעדע לאנדם־ מאנשאפט האלט זיך צוזאםען און פראװען צוזאמען זײערע שמחות, מיט זײעדע םרײדן און לײדן. מיט ז ײ ע ר ע הײמישע מנהגים. יעדע לאנדסמאנשאפט רעדס איר דיאלעקם, מיס אירע אײגנארטיקע אויסדרוקן. דערצו קומען צו ײדישע ישובים םון צפת, חברון, טבריה, װו ס׳לעבן ײדן זינט הונדערטער יארן, און זײעי־ שפראך איז געבליבן די אלטע פארצײטיקע ײדישע שפראך, אן שום באדײטנדער השפעה מחוץ. בעת נ. שטיף. למשל. פארלאנגט, מען זאל שאנעװען און ציטריק־אויפנעמען יעדער אלט ײדיש־װארט פון סארצײטן, װאס איז אזא זעלטנהײט אין אונזער שפראך—פאלט גאר קײ־ נעם נישט אײן צו כאפן א שמועס מים אן אלטן ײדן פון חברון, צםת. אדער אפילו ירושלימער מאה שערים. אין װע• מענס מויל ס׳לעבט דער גאנצער אלטער שפראך־אוצר. דער ײדישער שפראךםארשער און פאלקלאר׳זאמלער קאן די דיאלעקטן פון װילנע און, באקו, װארשע און בוענאס אײרעס. אויפנעמען און אויספאדשן אין תל־אביב. װו ער קען זיך טרעפן מיט די אלע דיאלעקטן פון אונזער לשון. דאם איז גערעדס װעגן דיאלעקטן און בכלל שפראך נײגונגען אין א־ע אירע פארמען און םארבן. אין אלע אירע זאםסן און שאסירונגען. איצט פאר דער ארבעט םון דער ײדישער טערמינא־ לאגיעז בעת מען גיט א שפאציר איבער . עטלעכע ארבעטם־ פלעצער אין פאלעסטינע, װו סיארבעטן ײדישע פראלעסאריץר םון פארשידענע מקוםות-קאנט איר פון זײערע רײד אייפ־ זאמלען א לעבעדיקע םערםינןןלאגיע מיר הערן דא, לםשל, ארום שאםײ־ארבעט אזעלכע װערסקר װי באלאמינע, ברעך־שטאנג, לאם. פרענט, בןןמע, טשאק, טשװןןק. א. אז. װ. און אזוי איז אומעטום, בײ אלע ארבעטן, בײ אלע ארבעטס־פלעצער. צי קען םען נישס פון אס די פיל