Literarishe bleter · 1928-01-06 · 1 (6.1.1928) · p. Seite 18

ליסןרןרחזע נלעסער 18 1 זא ו ו על ט ־כ ר א ב י קו אין דריטן ארער םערסן יןןרהונדערס. אין דער *ײם םון דעם םםעודןן־ןןרםעאוס, םונם פםעודןן־האםער, םון דער םיםסיש״םאגישער אונטערגאנגם־דיכםונג, און אין דער גײם סון די קירכן-םןןסערס םונם פזרח, װןם הןןבן זיך געקריגט. אײנער םיס דעם אנ■ דערן געשלאגן: םארדעכסיקע, הןןרנאטע און קרוםע באלשעװיסטישע שסוב־נעלערנםע, װעלכע האבן זיך װעגן אקןןמע אין עװאנ• געלױם בלוסיק געשלאגן.. און דערבײ געגרינדעס אויף דער אונסערגײענדיקער װעלט א נײע, די קריסטלעכע װעלס סונם םיםלאלטער. דאנטע איז פונקט אין;דעפ• זעלבן זינען טעםםאמענט םונם םיסלאלםער װי ״טיל אײלענשםיגעל״ איז דער םעס• טאםענט ם־ן א באשטיםסן, נײ-גײטיקן װעלט• בילד. נאך נענטער איז דער םארגלײך םיס םאוםטן. איך האב נישס גענלױבם אין דער גאענטער רעװאלוביע. אבער האוםם• םאן היסנאטיזירט דערםיט, כאםש,— אדער אפשר דערפאר, װײל ער חוזקס אפ םזנם באלשעװיזם. ם׳לײענט די םערזן פיס הארץ• קלאפן. קײנפאל װאלטן פיר נישט גע• גלױבט, אז עס קאנען נאך הײנט אזױ רוישן דורך די פערזן דער װאלד, נאסור, היםל און ים. עם װאלם געװען א לעכער• לעכע זאך, װען םען װאלט זיך גענוםען בו קריטיקירן אזא װערק םון דעם םרחק סון א פאר טענ. אזא װײן פוז פען לאזן זיך אויסליגן. ערשט דעמאלט קוםט ארוים דער אפתער כאראקטעריסטישער ריח איך קאן דא נישט קריםיקירז, אין איך בין אסילו שסאלץ דערויף, װאם איך קאן עם נישס טון. 6 אין לענינגראד איז אין עלטער םון 64 י. געשטארבן םיאדאר סאלאגוב, דער ריםישער דיכטער. דראמאטורג און ראםא• נען-שרײבער סאלאגובם לידער און ראםא• נען, הױפםזעכלעך זײן גלענגנדער ראפאן ״פעלקי בעם*, האבן אים באריםס געםאכט װײט אריבער די 'גרעניגן סון רוסלאנד. אין 1921 האס סאלאגוב איבערגעלעבט א שיעקלעכע'םראנעדיע, װען זײן סרוי, אלײן א באקאנטע שריםםשסעלערין, טשע• באטאריאװא, איז באנאננען זעלבסטםארד, ארײנװארםנדיק זיך אין סײך נעװא. זינט דעםאלט האט דער קראנקער דיכטער שױץ נישט געקעגס קיםען גו זיך. ס דער ענגלישער שרײבער װעלם איז ארויםגעטראטן פיט א שארף ארםיקל קעגן ב. שאון. לויט װעלסן, איז שאו אן אױבער• סלעכלעכער דענקער, װאס שעפט תםיד פון אנדערע. ער איז, בכן, נישט מער, װי א פאפולארחאסאר סון סרעפדע געדאנקען• שאו האס נישס קײן קענטנישן אין קײן שוים זאך אין סונדעםסװעגן שרײבט ער װעגן אלץ. ער יאגס זיך נאך עםעקסן און דאם נעליננם איס א דאנק זײן גלענגנדיקן םטיל. װעלס זאגס, אז ער װאלם געקאנם נאכװײזן, םון װאנען עם שטאמס יעדער אסאריזס און יעדעם װערטל סון שאו. נאך לאנג לעבן און אונז נאך א םך שענקען; אבער ם׳איז אםת, אז ״אײלענשפיגעל׳ אח האופטםאנס סעסטאםענס. און נישט נאר ז ײ ן טעםטאפענט, נײערט דאס םעכמא• מענס סון א אלטער, זיך עלסערנדיקער בײט, א טעםטאכענט, װאס איז געשריבן אין א גײס־ענדערוננ. דאס דאזיקע עפאס, אץ װעלכן אן ןןפי- גער'םון דעם םלי־פלאס, א ריטמײםסער, װאנדלס דורך דײםשלאנד םונם 1919—1920 יאר, דורך דעם דײטשלאנד ס*ן דעם קאפ• סוטש און פאליטישע סארדן, װאלט גע• קאנט פונקט'אזוי גוט אננעשריבן װערן פרן ,סקאלא״־טעאטער ״דער רבי האט געהײסן פרײלעך זײן׳• זי״כנינגען 6ין 6. #רידמןן. ־. נןזמיק אין קיײנדעיע אין יןקי״?ע, ד \ \ *. רןסססן *ין סונקזיס .נולינ ייייעקײס״, ס אין סארשײדענע גײסונגען און זשור• נאלן װערט איבט סיל נעשריבן װעגן ק נ ו ט ה א ם ס ו ן אין גוזאסענהאנג םיס זײן נײעם ראמאן ״װאנדערער*, װאס איז ערשס דערשינען אין נןןרװעגיש און אין דײסש. ס׳איז אינסערעסאנט: די ערשםע אויפלאגע אין נןןרװעגיש איז ארויס אין 16 סויזנס עקז״ און אין דײטש — אין 20 טויז. עקז. און אין לויף םון גאר א קירנעי־ גײט זענען די אוים• לאנעס אויספא־־קױפט געװארן. םיט האפ• סונען — װערם געשריבן אין א גײטונג — איז געשען דאס, װאס ס׳איז געשען אין זײן גײט םיס פאקסים גארקי: פ׳האס גע■ אײלס אים םקבר זײן אלס קינססלער, און ער האט נאך נישט געהאלטן בײם שטארבן. האםסונען האס םען אדאל ״םקבר״ געװען נישט נאר אין זײן לאנד, נאר אויך אין דײסשלאנד און רוםלאנד... און האפכון האס אײן גײס אלײן זײעי אײםריכסיק םודה געװע־ אין זײן ליטעיארישער אלטקײט. אין זײן ״לעצטזר פרײד׳ האט ער םעלאנכאליש נערעדט װלנן וײן אפװעיק־ א*ן מ׳האט אים געגלױבט... איי אט, האםםץ איז װידער אויסגעשטאנען ״תחית המתים־. די םקאנדינאױישע און די דײטשע קריייקער גײען זיך אלע גענויף אין דעם, אז דער אקארשט״דערשינענער ראטאו ״װאנדעדער* ' איז אײנס פין די בעסטע װערק םון האמםץ. קײנע םיםנים םין אלסקײט. די סריערדיקע זוניקײט, דער אםאליקער צאפלםץ דעםמחבר פון ״פאן׳, ״װיקטאריע א א אין דער גאלעריע סיפן פינם נײעם ראםאן דערקענעז םיר אונזעיע אלסע באקאנטע — די םישער אץ הענד• לער, די משינהדיקע סארליבטע פראױינ• ציאלן, ב־לט אוי קלאר שילדערם דער אויטאר א סארױארסן פראװחציעל שטעטל מיס זײן לאנגװײל, מיס די נישסיקע גע• םײנהײסן און ראמאנען. האמסץ םירם אדורך א יײ עסיגראנטן, װאנדערער, װאס לאזן זיך זיכן גליק אויף יענער זײט אקעאן. אס די װאנדערער — עדװארד אין דער עיקר אויגיםס — זענען די צענ• טראל-פיגירן סיגם ראמאן. אס די םינירן זענען געגעבן אץ װינדערבארע שטריכן*. ס ם׳איז לעצטנם דערשינען א נײ גרױס װערק פין גערהארד האיפסמאן: ״טיל אײ• לענשפיגעל*. — װילי האס שרײבס אין דער ״ליטערארישער װעלס*: ״עם איז האיפטםאגס הױפטװערק* — אזוי האט פען סריער געשםועםט אין די םאםנעבנדע קרײזן און דאם איז א אפת. יכל״הפחות אין דעם ביאנראפישן זינען, אז יעדער זשעני דיכטעט זײן פאנדעםאניום, װי א סרוכס סץ זײן עלטער. אזױ האט געשריבן געטע זײן םאוםט 11, אזוי האט םיקעל• אנדזשעלא געמאלן זײן ״יי־נגסםן םשפט״. עם אח האיפטמאנס סאוםס 11, זײן ״יונגם־ טער משפט*. זײן ״נעסלעכע קאמעדיע״, זײן פאנדעמאנױם. ער האט דא *געשריבן זײן םעסטאםענט. םיר האםן, אז ער װעס