Literarishe bleter · 1927-12-30 · 52 (30.12.1927) · p. Seite 1037

1037 לױזוןר י ו נל ן ס ז ר 52 זא וועלט־כראביה װעלכע טשאילין ה$ןט .{ונסדעקם״, מיטן נןןמען םירנא קענעדי. ס אין דײםשלאגד װערט איצט אויפגע■ םירס אין א סילם עםיל זןןלאם .סערעז*) ראקען*. וי הוייט־רןןל סירט אױס נינא םאנעס. ס עם װערט איגם םארעינטלעכט די קארעכסןןגדענץ, װערכע ס הזןנן בװישן זיך נעםירט דער ריסישער *אר םיט זײן װײי, נןןכדעם, װי זײ זענען נןןך ,^דער רעװןן• ליגיע ארעםסירט געװ$רן._*װישן דיגריװ סון דער נירין געפינט זיך םאלגנדיקער ,אץ, אין װעלכן די צארין גיט אקורנע .כסראקםעריסםיק־ םון,. ,■.•גןןרקין. (דער בריװ איז םון 22 יאניאר 1918). די צארין שרײבס: .עם איז הײנם שרעקלעך קאלט, אין ניםער איז קױם גײן גראד אין עם בלןןזם םון אלע זײםן... דןןם, װןןס דו הןןסט זיך באקאנם םים נןןרקין, הןןט *ײ םיר ארויסגערוםן א גרוים שםוינען. ער איז געװען סריער אשרעקלעכער מענסש, אוס• םןןראליש, און ער הןןם געשריבן עקלדיקע און םיאוסע ביכער; אױ ער אפשר נישם דערזעלבערז װען ער הןןס געלעבם אין איטאליען, הןןס ער כסדר באקעםםם רוס• לאנד. זײ פןץזיכםיק!...* ס דער בסקאנסער פױלישער דיכסער לעןןפןלד סםאף הןןס באקיםען די ארעםיע םאר דעם בעססן אוילישן ביו אי1 יאי 1927, — םאר זײן ביך לידער ״אוכןן איגעלנע־ (דןןם נןןדל־אניער).—דער סכום םין םרעמיע איז לערך א 10 םויז. גיידן. ס א םיםארבעםער םין אן ענגלישער *ײטונג הןןט באזוכס מ. גןןרקין אין אי• םאליען. ער דערבײלם בװישן ןזגדערן; ,אין אשםילן הויז בײ דעם ברעג םון דער בארגיקער םןןרינסין געננט װוינס םאקסים גןןרקי. ער איז איצט זײער ארןן• דוקסיװ אין זײן שרײבן, נןןך *לאנגן ליםערארישן שװײגן איז ער ארויםגעקוםען נישם לאנג *וריק םיט זײן םערקװירדיקן *וך .דןןם לעבן םון קלים סאםגין׳. איך הןןב נןןרקין נעוען, זןןגט דער קשרעספןןג- דענט, םים א סך יןןרן *וריק, ןןבער די יןןרן זענען אריבער םילד איבער גןןרקים םיגור. ער האלט זיך נןןך םעסט און שסארק, כןןטש ער הןןט געליסן אויך פון שװערע קראגקהײםן. גןןרקי טרןןגם גןןך אלץ װןןנ• צעס און ער הןןט, װי יעדער רוס, ןןםס ליב אםיר *ו טון םיט זײנע הענט איבער די װןןנצעס, װען ער רעדס םיט אײך. גןןרקי הןןט םיר נעזןןגט, אז ער הןןס סיר יןןר צײט נישט געשריבן *וליב די איבער• קערענישן װןןס עם זענען אין דער װעלס םןןרגעקוםען די לעצםע יןןרן. גארקי האס דאס אלץ געםוזט םריער פארדײען אין זיך װי אקינסםלער. אײדער ער הןןס זיך געגו• פען *ו דער םעדער. רעדנדיק װעגן אפעריקע, הןןט ער א םרעג געסון: .װען װעלן אסע• ריקאנער שוין םיד װערן םון הןןבן אזוי םיל געלסז׳ גןןרקי םײנט, אז עס װעט אין אםעריקע םוזן קומען דער געםיל, אז סען איז שוץ גענוג זאס. שינען אביך םין קורט *וםע. דער מחבר שסעלם זודערמאנען נעבן איבסענען, םסרינד• בערגן א. א. די םיבה, סארװאס די קריטיק באצים זיך אזוי שלעכם צו זודערםאנען, זעט דער מחבר אין דעם, װאס זודערמאן הןןש בשלוזי אגנעשריבן א רײ ארםיקלען קעגן דער ,םארװי״דקײט סון דער קריסיק־, װו ער אױ שסארק אנגעסאלן או ף די דײטשע קריסיקער. די יוגנם באביט זיך לעצטנם נישט גוס צו זונדערמאנם אײםגע• םירטע דראםען, װײל, װי עס האט געשריבן אין אײנעפ סון זײנע לעבטע ארטיקלען אלפרעד קייאי •■דערמאן שרײבס זײער פארשטענדלעך און די הײגכיקע י-גנס הןם ליב דװקא נישט בו סארשטײן. בוסעם בוך אױ רער ערשסער װעגן זודערמאנען אין זײן שאםן. ס אין רוםלאנד האבן אין 1926 געאר■ בעס 65 םארלאגן. װעלכע האבן בוזאמען ארױםנענעבן 1684 װערק אין א אויםלאגע סון 882.000 14 עקזעםםלארן; דערםון 1.306—דערבײלונגען, 133—לידער, 108— ליטעראר היססארישע און םעארעטישע װערק, 102—טעאסעסװערק אין 35 זאמל• בענדער. דורכשגיטלעך דערשײנט א בוך אין סס9.0 עקז. ס פאקסים גארקי איז אין נאװעפבער קראנק געװען אויף לונגן-אנצינדונג, װאם האס געדויערס 8 דעג. איבס איז ער װי• דער נעװנט און ארבעם איבערן בװײםן טײל פון זײן טרילןןגיע .דןןם לעבן סון קלים סאפגין־ (ס4 יאר לעבן). ם. גןןרקי רעכנט *ו קופען קײן ראטףרוסלאנד אין םאי—ױני 1928. ס אין םןןסקװע איז םןןרגעקופען א זיצונג םונם ױבילײ־קןןםיטעס צו.םײערן דעם ססז־טן געבוירן־םןןג סון לעװטאלםטןןי דער קןןביםעט הןןט אויסגעםײלס א ביורא אויף אויםצוארבעטן א גענויעם םײערונג• םלאן. אין קןןםיסעם גײען ארײן א. לונא- טשארםקי. באנטש־ברועװיטש, םראם. סא• קולין, םראם."ם. קאגאן, אוכאנןןװ, א. ל. טןןלססאיא און נוסעװ. ס אינגיכן װגט םען אויסם רן טשאםלינס גײעם ם־לם ״דער בירק״, װו סשאפלין טרעט אײף אין דער רןןלע,םון אקונצנ• םאכער, א דרןןטנגײער. עטלעכע װןןכן הןןט זיך סשאפלין נעלערנס די נײע םלאכה, װעלכע ער קען נישט ערגער פון אן אפתן .דרןןטננײער־. אויך דעם נײעם םילם הזןפ םשאםלין אויםגעםירס ןןן אסצענאר. צוערשס שטעלט טשאםלין צונויף אין סילם די שװערע און װיכסיקע .שסיק״ און דער• נזןך גיט ער צו די איבעריקע. אזוי הןןס ער אין דעם ,נעיענ נןןך גאלד־ צוערשט אויסגעםירפ די םצענע םיטן הײזל, װןןם םאלט אין אםנרונט. אין דעם גײעם םילם האט םען אױםנענוםען העכער ססס,סס7 םעטער לענטע. רערפון ןןבער הןןט םען ארויםגענוםען נןןר 10,000 םעטער, װעלכע ם׳װעם װײזן דעם םובליקום. אין דעם נײעם םילם שםילס א נײע ארטיסםץ, ס דער באװוםטער דײסשער שריםט• שסעלער, דער םחברםונם באריםסן ראמאן ״ױד זיס״, ד*ר ליאן פויכסװאנגע'. *האט אין א שםועס םיסן י. ט. א ״סןןרשסײער אין לןןנדאן צװישן אנדערן נעזאגס: ״איך לײען זײער גיס ײריש־, און איך באהערש אין אגעװיםער םןןס די העברע- אישע שםראך םון ת:־ך. אבער םארלויםיק קאן איך נןןך נישם םליםיק רעדן*אין דער מאדערגער העברעישער שפראך. איך האב אױסםערקזאס נעלײענט די װערק סון י.*ל פ ץ, שלום־עליכם א.ין אנדערע ײדישע שריפסשםעלער. א נא ונדער טיסן אײנדרוק הןןז אױף מיר נעטאכט ״דער דבוק־ סון ש. אנ-סקי, װעלכן איך הןןב געלײענט אין ײדיש און העברעיש. איך בין נעװען אויף די םארשסעלוננען םון העברעישן טעאםער ״הביםה״. די דןןײקע קינםסלע• רישע טרופע הןןט צװ. אנדערן געהאס אן אײנסלום אויסן שאםן םון אײניקע מאדער• נע דײםשע שריססשטעלער, װי צ. ב. אויף דעם יונגן דײםשן דראפאסיקער בערס ברעכט און אנד.־ ה׳םויכטװאנגער דערקלערט װײטער, אז ער ארבעט איצס ארום א רא• םאן אויף דער טעםע סון די םינכענער געשעענישן אין די יארן 1920-23, װו עם װערן אויך געשילדערט די דא• םןןלםיקע אנטיסעפיסישע כװאליע און דער היטלער-פוטש. אויםערדעם איז ל. סויכט• װאננער באשעםסיקט איצט סימ צװײ גרוי• םע ײרישע רןןםאנען, םון װעלכן אײנער שפיגלט זיך אפ אין גראנאדא און בא• האנדלס דעם גירוש םון די ײרן אין שפא• ניען. אין צװײטן ײדישן רןןםאן א־ז די הייפס-םיגור ױסף פלאװױס. ל. םויכטװאנגער הןןט םיטגעטײלם, אז זײן רןןמאן .ױד זים״ װי אויך זײנע אנ• דערע װערק װערן איבערגעזעצט אין ײדיש אץ העברעיש. אויף דער םראגע, צי ער באסראכס ױך םאר אײדישן ןןדער דײסשן שריםםשםעלער, הןט ל. םויכסװאננער גע• עגםפערס: .איך װיל נישט באטראכטװערן נישם אלם דײסשעי א.ין נישס אלם ײדי• שער שריםסשטעלער. איך בין אשײסט• שםעלער. װעפענם שאפוננ געהערט צו דער װעלם, װעםעגם םןןרם װערט באשסיםס אינגאנצן דורך דײסשע אײנםלוםן. אבער די גײסםיקײם איז אײרישע־ . ס אין בערלין איז געשםזןרבן אין על• סער םון 80 יןןר אלםרעד קלאר. קלאר איז אײנער םון די באדײטנסטע דײטשע טעאטער-קריטיקער. ער הןןט געהערט צו דער ״אלסער שול*, נעװען א שסארקער חסיד■ םון איבםענען און האופטםאנען. צוריק םיט א האלב יןןר איז קלאר געװען געםערלעך קראנק, און מ האס שוין גע• םײנס, אז ער איז געשטןןרבן. װען ער איז געזונס געװןןרן און געקופען אין דער דרו• קערײ, הןןט ער דןןרם געסרןןםן אנעקרא• לןןג װעגן זיך אלײן. קלאר הןןס דערבײ קאלםבלוטיק םארריכס די אוםפינקסלעכקײטן םון זײן לעבנס־געשיכסע. ס װעגן זודערםאנען איז איצם ער•