Literarishe bleter · 1927-12-16 · 50 (16.12.1927) · p. Seite 992

50 זא ליסןוןריזןגלוסןר 99.! די קליאטשעס פוז ״פאגאטאװיע״־העטשל אדער די ״גיכע-הילחי״ פװ ״מאמענט״ פאת פוילישו ילדנטום װער פיר ײדישע שייז װןם םיר י׳דיש סעזנכזנרז *ו װןןס א ביבליאכעק, א זשורנאל, 8 װיסנשאםכלעכער אינססיטוט א ביךי — א קעסשל — דארפן זױ — א קעטשל פיט א םראפײס!.. ארת, יעדער האט רעכט עו זײן א שוטה, און ה:ם די רעדאקטארן פין .פאמענט״ נוען שוץ אניסל עוסיל אוים זײער רעכם, קאן זײ קײנער קײן דעה נישם זאנן — א ח ץ לאכן. — נא־ װי זא:ט א םעלקס־װערטל װעגן דעם טאטן, װאס הןןס א זון א״שוסד.: — — לאך, לאך• א בראך צו דײן געלעכםער... י• י. זינגער צו אונזערע לעזער: י אײניקע אונזערע לעזער שרײבן אונז פכח םארשידענע, שױן-נעדרוקסע ביכער, װןןס פיר האבן באדארםס געבן אלם װעכנטלעכע פלעםיע גו די ״ליםער. בלעסער׳. פיר האבן שוין אפאל נעשריבן, אז םיט אונזער װעכנסלעכער ביכער״פרעםיע זענען פיר אויסן נישט בו פארביליקן ביכער, װאם זענען שוין דא אין פארקױף, נןןד ארױםגוגעבן נײע גרויסע װערק, און דערםיט גו געבן די לײענער די פענלעכקײט גו באקופען װערק, װאס זענען אין ײדיש עד־הױם נאך נישסא, און װאס װאלםן בײאונז נישס ארויסגעגעבן געװארן״אזוישנעלאוןאויף אזא פרײו אין ײדיש. אין 1927 האבן םיר געגעבן ר א ם ע ן רא- לאנס .זשאן קריסטאף״ (10 בענדער), אין 928( װעלן פיר גיבן די בעססע װערק םון קנוט האםםון. םיר זענען זיכער, אז דער ײדישער לײענער, װאס האט געװוסט װי אויםגונעםען אונזער ביכעריפרעםיע אין 1927, װעט נאך םים םער גופרידגקײט אויםנעםען די ביכעריפרעמיע םין 1928. םיר װעלן געבן יעדע װאך א בוך (םין 64 זײטן) און אין משך פון יאר װעט דער לעזער באקופען 52 ביכער םון קגוס האםסון, העכער 3,300 זײטן. םיר מאכן אויםפערקזאם אוגזערע לעזער, אז אין 1927 האבן םיר גענעבן אין די ״ליט. בלעסער״ אנשטאם 16 זײםן אין אנומער,-20 זײטן און אפםםאל — אויך 24 זײטן. .ליט. בל.* האבן אין יאר 1926 געהאט בלויז 892 זײטן און אין 1927 — 1036 זײטן,—םים 144 זײטן םער. דאם הײםט נאך 9 געװײנלעכע ניפערן .ליט. בלעטער*. מיר באפיען זיך כםדר גו פארבעםערן די .ליט. בלעסער׳. די אנגעזעענססע ײדישע שריםכשסעלער אין גאר דער װעלס באטײליקו זיך אין אזנזער גײטשריםס. די .ליטערארישע בלע• טער׳ זענען די באגלײסער םון ײדישן לײענער אין דער ײדישער און אלגעסײנער, ליטערארישער און קינססלערישער װעלט. אלץ װאם ס׳קופט פאר אין דער ײדישער קולסור-װעלט באקוםט זײן אפקלאנג אין אפשפיגלוננ אץ די ,ליסערארישע בלעסער*. די .ליט בלעטער׳ סרעטן איגט ארײן אין םינםםן יארגאנג. אבאנירט אלײן און זעס, אז אלע אײערע םרײנס זאלן אבאנירן דעם אײנגיקן ײדישן ליטערארישן װאכגשריםס. ,ליטערארישע בלעסער״ 6ארלאג ב. קלןגקין בנימין רלכדקד ״ אוייי >ןיתטער ערד ערסםןר ײרישעי־ ראסאן װענן דעם נײעם א־׳ן-לשראלילןםן — ארײז 5.75 נדלדן — |_אדרעט א2 וז1זײס1אא 8'ײ923-|3^_ עס איז באפת שװער גו דערגײן, װאס אזױנס עם װעגט איבער בײ די רעדאקטארן .אונזערע״ — בײזװיליקײם גי אידיא• טיזםז קעגן װאס די םראגעז — נו, למשל, קענן דעם, װאם די רעדאקםארן-ארױסנעבער םון .מאכענם׳ אױף נאלעװקעם 38 האבן זיך אזוי אײננעשפאנם, װי קליאטשעס, אין קעכשל פון דער .פאנאעאװיע* און שלעפו עס מים אלע לעגטע כוחות ארף די שפאלםן םץ זײער גײטװג גו די קעשענעס פץ זײערע לעזער... גײט איגט אץ פױלן אז אקגיע אויפגוהאלטן די ײדישע שול, אויפגוהאלטן די ײדישע שפראך, םין װעלכער די ,פאוא• סאװיע״ קליאטשעס אלײן םאכן נארנישס קײן שלעככענע- שעפטן. — װי גו אלע איבעריקע גײטונגען, האט די שול־ארגאניזאגיע געװעניעט זיך אויך גום .מאטעבס*, ער זאל גונעבן דעם פרא• פאבאנדע־ניםער גו דער גײכונג לסובת דער ײדישער שול. די .םאםענט׳-רעדאקדארן האבן אפגעזאנם. — קאן םעי אפשר מײנען, * אז דער .פאםענס* איז נישט םםכים (כאטש םככים זײן, אדער נישט םרכים זײן איז נישם אין כאראקטער פין .םאםענס*) פיט דער װעלטלעכקײס םון די ײדי• שע שילן _ פא־װאסזשע האס דער .פאםענט* גראד נישט גע• פינעז םאר נויט יק גי שאםן אן אײגענע ײדישע שול אויף זײן נאטען, אײדער גו שאפן א קעטשלז האט װא־שע נישט קײן ײדיש סעאסער. די גרעםטע ײדישע קה״ה אין אײראפע פארםאגט נישט קײן םעאטער-געבײדע. די בעסטע ײדישע אקטיארן װאלנערן זיך א־ום — װאלס אפשר דער .מאםענס׳ געדארםס פאכן א זאכלונ:. שאפןיגעלט אויף א ײדיש טעאטער, װאסזאל זיך רופז אויםןנאטען םין ,טאםענט׳. — האט װארשע גישט קײן ײדישע עפנסלעכע ביבליאטעק. האט דער װארשעװער ײד נישט קײן ארט װו ארײנגובײן' אין איבעיזיגן געמיטלעך א שעה איז איבערלײנען א ײדיש ביך— האט אישר דער .מאםענס־ געדארשט שאפן אזא ביבליאטעק אױף זײן נאםעןז — * גײט איגט א חידש םון ײדישו װיםנשאססלעכן אינסטיטוס. םץ אויסלאנד קיםט אן שטיגע. נעלערנטע ארבעסן, אפילו גע• לערנסע קריםטן אינטערעסירן זיך — װאלט אםשר דער ,סאמענט׳ נעדארפט גיל״גן א האנס און זיך איפשטערבלעך םאכן פיס אן אקגיע לטובת דעם אינססיסיטז — האט פוילן נישט קײן קײםטלערישן חודש-ישורנאל. די בעטסע קינםסלער האבז נישט װו זיך גו דרוקן (אין .מאטענט* אפשרנ...) — װאלט אפשר דער .מאמענט* געדארפס זאפלען געלט אױף אזא זשירנאל און זיך סאראײביקן אױף דורותז האט װאדשע נישט גענדליקער אנדערע נוגלעכע ײרישע אינסטיטיגיעם. — נאר װאס אינטערעסירן זײ דעם .םאמענט*ז — אלץ איז שוין אױ א־דניננ. אלץ האט שוין דאס פוילישע ײדנטום. אלץ האז שוין װארשע. בלויז אײן אײנגיקע זאך, װאם פעלט, אן װעלכן די װארשעװער ײדן קאנדן זיך אפילו א םינוט נישט בא־ גײן, נישט װאיטן מער — דאס איז — א קעסשל, א קעטשל פאר דער .פאנאטאװיע״. יא. דיי״פאואטאװיע* אלײן האט גראד גו ײדן נישט קײן טעדות. הלואי װאלס די רעגירונג, דער װארשעװער םאניסטראט געװען אזוי אין אידנונג בנונע די קילמירעלע באדערפענישז פין די ײדן, בנובע שולן טעאסער א א. װ״ װי אין ארדנונג עם זענען די װאישעװער ײדן בנוגע .פאיאטאװיע*. ״אז מיר דארפו שטיגע — האס ערקיערם דער דירעקטאר םון דער .פאגאטאװיע״ — סארן םיר ארויס אויף נאלעװקעם און םיר קרינן״ — נאר פאר די רעדאקטארן פון די נאלעװקעם איז עס נאך אלץ װינגיק. די קעטשל-אידעע לאזס זײ נישט רוען —נאר אן אײגן קעטשל פץ כלל־ישראל — אנדערש נישסי —