Literarishe bleter · 1927-12-16 · 50 (16.12.1927) · p. Seite 986

50 זא ליטערארישע נלזפער 986 ידיע1ת פדז ײד. װיסבשאפטלעכץ איבסטיטוט נומעד *^2 ״ סו דעצעמבער ־דירסו פון אינםטיטוט זענען שױן אנגעקומען װיכטיקע צוזאגן. י ד״ר י. שאזנקי שרײבט אין א בריװ צום יװ׳א: ,איך װיל אויך מיטװירקן, אז דער דאזיקער צימער זאל װערן דער אנפאננ פין אײדישן העאטער-מוזײ... איך שענק אײך םײן גאנצע זאמלוננ טעאטראליא, ד״ה אפישן, בילדער, אלטע פיע• סעס א. אז. װ. זי איז נישט אזא גרויסע אין צאל, אבער זי פארמאגט א סך זעלםנהײטן, װי ,אקסא אסתר מיט אחשורוש״, ױסף הע־צם ״אסתר אדער די בעלאהנטע טוגענד״, װאלפםזאנס ,לײכטזין אונד פרעממעלײא׳ ,עררעטטונג דער ױדן׳, אלםע ביכלעך מיט רעצענזיעס, פלוגבלעטער, מכירת־ױסף־שפילן א.א. חוץ דעם א םך פאטאגראפיעס פון אקטיארן און דראמאטורגן... איך װעל אײך אויך באזארגן מיטן לױפנדן מאטעריאל פון אטעריקע״. א דאנק דער השתדלות פון ד״ר רודאלף ג ל א נ ץ, האט ה׳ ט א ר ט ש י נ ע ר (װין), א לאנגיאריקער פרײנד און מיטארבעטער פון גאלרפאדענען, באשלאסן איבערצוגעבן דעם קאמינסקי־מוזײ פון ײװ״א א גאנצע רײ בריװ פון גאלדפאדע־ נען און אנדערע מאטעריאלן צו דער געשיכטע פון אונזער טעאטער. ה־ ט. שרײבט אויך זײנע זכרונות פאר דעם טעא• טער־באנד פון די שריפטן פון ײװ״א. :־ לויט דער מיטטיילונג פון דער אמעריקאנער םעקציע האט ד״ר י. ב ל א ך, אנפירער פון דער ײדישער אפטײלונג אין רער נױ־יארקער פאבליק־ליברערי. דערלויבט אפצוקלײבן פאר דעם קאמיגסקי־מוזײ פון ײװ״א דובלעטן פון אלע ײדישע טעאסער-אביעקטן. װאס געפינען זיך אין דער פאבליק־ליברערי. ־־ ״פון ב. ר ו ד ע י מ א ן נלאנדאן) זענען אנגעקוםען צװײ אינסערעסאנטע ליברעטעס פון ײדישע פארשטעלונגען אץ לאנדאן פון 1907. - ז. זילבערצװײג (תל־אביב) האט צוגעשיקס פארשײדענע מאטעריאלן צו דער געשיכסע פון ײדישן טעאטער אין לאדז. אן אפיש פון א ,שולמית׳־אויפפירונג אין ירושלים בערך 1913) א. אז. װ. י דער ראזענטאל-שטודירצימער אין ײװ״א אין מערץ 1925 איז צום ערשטן יארצײט פון דעם בא־ װוסטן שריפטשטעלער און ארבעטער־טועד ד״ר פ. ראזענסאל• אנמאן געגרינדעט געװארן אין װילנע אויף זײן נאמען א , שטודירצימער פאר װירסשאפטלעך־געזעלשאפטלעכע פראגן. מיס דער הילף פון פרײנד און אידעען־חברים פון דעם פארשסאר־ בענעם האט זיך אײנגעגעבן צענויפצושסעלן אשײנע קאלעקציע ביכער און צײטשריפטן, װעלכע האס?עצטנם דערגרײכט ביז העכער ססס2 בענדער. נאך אײף דער אינסטיטוט־באראטונג אין ױלי 1927 איז אנגענומען געװארן םיט דאנק דער פארשלאנ פון דער קאמי־ סיע פאר דעם שטודירצימער, אז די גאנצע זאמלונג זאל אריבערגײן צום אינסטיטוט. דערבײ איז באשלאסן געװארן: 1) בשעת דער אינסטיטוט װעט געעפנט װערן װעט א״נער פון די ארבעט־צימערן, (װי װײט מעגלעך פון דער עקאנאמיש־ סטאםיסטישער סעקציע) מראגן דעם נאמען פ. אנמאן; 2) ביז דעמאלט בלײבט דער נאמען פ. אנמאן אויף דער איצסיקער זאמלונג. , די חנרכה־װאך פאר דעם ײדישו װינםנשאפט־ לעכז אינםטיטוט מיר דערמאנען נאך אמאל אלע פרײנד װעגן דער נו׳יטיקײט אויסצונוצן די חנוכ־׳װאך א1יף זאמלעד ועיד־^ם אץ מאטעריאלי פאר דעבש יװ״א. יעדער אי־־ נער מוז טון זײן חוב■ ײדישער טעאטער־מרוײ א. נ. פרן אםתר־רחל קדמינסקי פין זינט די לעצטע ,ידיעות״ איז דער ײדישער װיםנ־ שאפטלעכער אינסט־סוט בארײכערס געװארן מ־ט א פרעכטיקער מתנר.: די ארסיםטן אידא קאמ־נסקי און זיגמונט טורקאװ האבן איבערגענעבן דעם יװ׳א דעם גרויסן טעאטער־מוזײ א־נ פון אסתר־רחל קאמינסקי, װעלכן זײ האבן צונױפנעקליבן אין װעלכער איז ביז איצט געױען זײער פרױואטער באזיץ. אין דעם מאמענט װען מיר שרײבן די שורות איז שױן די גאנצע זאמלונג, 6 גרויסע קאסטנס. אין װילנע. מיר טרעסן תיכף צו צום ארדענען. אינװענטאריזירן און קאטאלאגירן דעם מא־ טעריאל. אײדער די ארבעט װעט זײן אפגעטון איז אוממעגלעך צו געבן א גענויעם באריכט װעגן דעם, װאם דער מוזײ פאר־ מאגט. אבער שוין איצט קענען מ־ר אנזאגן אלע פרײנד פון יװ״א. אז די זאםלונג, װעלכע די ניתנה־געבער האבן צ־נויפ־ געשטעלט מיט אזא ליבשאפט. האלט אין זיך אן אמתן אוצר פאר דער געשיכטע פון דעם ײדישן סעאטער. צום גרעסטן טײל איז דער מאטעריאל שײך צו דער ,מוטער רחל׳ גופא: בילדער. בריװ, קאםסױמען. געגנשמאנדן װאם זי האט באמצט בײם אויספירן אירע ראלעס. מעקסטביכער א אז. װ. א. אז. װ. חיץ דעט זענען אבער אויך פאראן היפש חפצים. װאס האבן אשײכות צו דעד געשיכטע פון ײדישן טעאטער בכלל פאר דער גאנצער צײט, װאס אםתר־רחל קאםינםקי האט געלעבס. מיט אײן רארט, עם איז געשאפן געװארן א פעסטעד באזיס פאר א צענטראלן ײרישן טעאטער־מוזײ. םאר דער דאזיקער נײער אפטײלונג זײנער װעט דער יװ״א אפגעבן א־ץ צװ־י ציסערן. מיר װעלן אין די ,יריעות״ כסדר געבן א דין־וחשבון ױעגן דעם װו עס האלט די ארבעט ארום דעם טעאטער־מוזײ. צו דעם טעאטער־מוזײ אויםן נאמען פון אסתר רחל קאסינסקי װעלן אריבערגײן אויך אלע יענע טעאטער־אביעקטן װאס דער אינסטיםוט האט שוין םארמאגט (פאראן צװישן זײ סארשידענע טשעקאװע זאכןו. אדער ער װעט ארײנבאקומען אויף להבא. עם איז די אויפגאבע פון אלע פריינד צו זארגן װעגן דעם טעאטער־מוזײ. װיכטיק זענען נישט נאר מאםעריאלן צו דער פארגאנגנהײם פון ײדישן מעאטער — דאס אװדאױ — נאר אויך אפישן, פראגראמען, דערלויבענישן א. אז. װ״ װעלכע זעגען שײך צום ה ײ נ ט י ק ן טאג. געדענקט כםדר, אז דאס װאס איז הײנט געגנװארט, איז מארגן געשיכטעי בײ דער ערשסער ידיעה װעגן דעם נײעם דערװערב