Literarishe bleter · 1927-12-16 · 50 (16.12.1927) · p. Seite 984

$0 זא ליםערארישע בלעםער 9£14 ד י פ י פ ס ע (ו סר£15זמש) איליא ערנבורג בײ זיך אויפן שטערן דעם אסעם סונ׳ם פרעסדן, האס ער דך אויסגעגויגן, אנגעשטרענגס, און װי די אורמענסשן אין די װעלדער, און װי א װאלף, געגרײס זיך ןןנגוםאלן אויף זײן קדבן. און װען פעסעד פון זײן זײט האס דעדזען דעם פײנד. דערזען אזוי נאענם, אז ער האס געהערט, װי עם קלאפס דאס הארץ בײם פרעמדן, האט ער צענומען די הענס, אונסערגעבויגן די פים און װי די אורמענטשן, װי א װאלף, געװען גרײס אײנ־ בוקלאםערן זיך אין זײן קרבן. זײ זענען געלעגן אײנער אנטקעגן דעם אנדערן. יעדע• רער פון זײ האט געװארט און נישט געװאלס אנהויבן דער ערשטער. און יעדער אײנער פון זײ האט נישט אראפגענונ־ען זײנע אויגן פון דעם גװייטנם הענט. פיערם פיפקע האט זיך דערװײל גערויכערט. די פײנד זענען געלעגן אײנער נעבן גװײטן, נישט געװאלט הרגענען. אבער געװען זיכער. אז הרגענען םוז מען. זײ זענען געלעגן רויק, הויך געאטעמט אײנער דעם אנדערן גלײך אין *נים ארײן. װי הױת, אײנער דעם אנדערן ארומגעשמעקט. דער ריח איז געװען א הײמישער, א באקאנטער,-דער זעלנערישער ריח פון ערד־גרובן, פון דורכגענעבטן מאנסל, פון שװײס, שלעכםן זײף און פון לײם. סון װײטע לענדער, פון פראװאנס און פאמערן. זענען זײ בײדע געקומען אויף קײנעפם נישט ערד, און פרעמדע צװישן זיך, האבן זײ בײדע געװוסט אײן זאך: א פײנד — דערשטיקן. זײ האבן נישט געפרוװט צו רעדן: עס זענען דאך פאראן א סך פרעמדע לענדער און א םך םרעמדע שפראכן. אבער זײ זענען רויק געלעגן אײנער נעבן צװײםן. פיערם לולקע האט זיך גערויכערט. און פעטער, װאס האט נישט געקאנט םאררױ• כערן זײנע און געװוסט, אז דער םינדססער ריר — איז קאםף און טויט, — האט געעפנט זײן מויל און גיריק אײנגעאטעפט אין זיך דעם טאבעק־רויך. אין דעם ה$ש געששעקש עפעם א בקשה. פיער האט פארשטאנען פעטערם ביטע, און הןןט באלד טאקע נאך נענטער צוגערוקס זיץ קאפ בו פעסערן. פעטער האט מיט די צײן ארויםגענוםען די פיפקע פון פיערם צײן. אבער יעדערער פון זײ האט נאך אלץ נישט איאפנענו• מען די אויגן פון דעם צװײטנס אויםגעצויגענע, װי טויטע. הענט. פעטער האט פארגויגן דעם רױך און באלד אופגע• קערט די לולקע פיערן. פיער האט שוין נישט געװארט אויף א צװײטער בקשה, ער האם אײן םאל א צי־געטון םון דער לולקע און װײטער איבערגעגעבן זי דעם פײנד. אזוי האבן זײ געטון אײניקע מאל. אזוי האבן צװײ פײנד אויף דער ערד, װאס האט קײנעם נישט געהערט, אבער װןןם םען האם געדארפט אומבאדיננט זי פארכאפן, זים גערויכערט די זעלנערישע לול• קע—גערויכערט פארזיכסיק און לאנגזאם, זײער, זײער לאנגזאם. דער שטילםטער שטראל פליט טויזנטער יןןרן, אבער זײ האבן געװוסט, אז פאר אײנעם פון צװײ זענען געצײלט זײנע מינוטן. און עס האט זיך געטראפן אן אומגליק: די לולקע איז פלוצים סארלאשן געװארן אין מיטן רויכערן. עםעצער סון די צװײ האט זיך פארסראכט, אײנגעשלונגען א זיפץ און נישט םארלענגערט דאס קורצע לעבן פון דער פיפקע. זןןל דןןס גע• װען זײן פיער, װןןס הןןט זיך דערמןןנט װעגן זײן ברױן• (סוף) 2 א זײגער בײנאכט האט פיער גענומען קריכן איבער דעם גליטשיקן לײם צו דער ערד, װאס האס קײנעם נישט געהערס. ער איז לאנג געקראכן איבערן ״קעצישן קארידאר״ און יעדע װײלע ארויף אויף ב־ינער פון מענטשן, אויף שטעכע־ דיקן דראס. שפעםער האט זיך דער קארידאר געענדיקט. אויף לינקס און אויף רעכסס האבן זיך װײטער געצויגן פוםטע ערד־ גרובנם, װאם האבן אויםנעזען יתוםדיק, װי פארלאזטע הײזער. פיער האש זיך אפגעשטעלט. ער האס זיך געקװענקלט, װעלכן גרובן אויסצוקלײבן —דעם דעכטן אדער לינקן. בײדע פירן זײ צום דײטש, ד. ה. צום טויט, — האט פיער א טראכט געטון, און באשלאסן אפצוכאפן דעם אטעם. און אויסנוצנדיק דעם פארװארפענעם איט, האט פיער פאררױכערט זײן פיפקע, זײן נעבעכדיקע זעלנערישע פיפקע, װאם איז געװען אינגאנצן אוים־ געשמירט מיש לײס. ארום איז געװען שסיל, — מענטשן האבן געװײנלעך נאר בײטאג געשאסן הויך, בײנאכט אבער האבן זײ געהרגעט א־ינער דעם אנדערן אין דער שטיל. אט אזוי, װי פיערן, האבן זײ אײנציקװײז געשיקט די זעלנער אויפן טויט. און די זעלנער זענען געקיאכן, װי שלענג, און געשטארבן אן רעש. פיער האש גערויכעיט זײן פיפקע און געקוקט אין דעם ששערנדיקן הימל. ער האט נישט געסארשט, נישט געפרוװט ארויסצולײענען פון די שטערן און נישס פארגלײכט קײן װעלטן מיט זײן דערפל אין פראװאנס. ער האט נאר א סראכט געטון: דארט. אויף דרוס, איז איצט אויך א װארעםע נאכט. עס איז גוט פאר די װײנטרויבן. און עס איז זײער גוט פאר זשאיען. װײל זשאנא חאש ליב װארימע נעכט. ער איז געלעגן און גערויכערט, און זײן װארימער. האריקער, חיהשער קער• פער האט זיך געפרײט, װאס דא, אויף קײנעמס נישט ערד, לעבט ער נאך. אטעמט און רויכערט, קאן נאך א ריר טון מיט א האנט אדער מיט א פום. אבער סיער האט נאך נישט באװיזן גוט צו פאדציען דעם רויך פון דער לילקע, װי הארט נעבן אים האט ער דערזען א מענטשישן פנים. עמיצער האט פון אנסקענן צוגעפויזעט צו אים. דער אנגעקומענער, א ברײטער און העלער, איז נישט גע• װען ענלעך צו די גערטנער און פאסטוכער פון פראװאנס, און זײן פנים. זײן היטל און זײנע קנעפ זענען געװען פרעםד פאר פיערן. דאם איז געװען פעטער דעבאו. אבער פאר פיערן איז זײן אנקומען געװען פשוט, װי פשוט איז די םלחמה און װי פשוט עם איז דער טױם. ער האט נישט געװאוסט, אז אויפדער־ נאכט האט דער דײטשער אפיציר ארויסגערופן צו זיך פעסערן און אפגעגעבן אים א באפעל. ער האט נישט געװאוסט, אז פעטער האט אויך פארריכט זײן זעלנערישן מאנטל, אנגעשריבן צו זײן יאהאנען, זי זאל אכטונג געבן אויף די בהסות, און מיט שטארקע שלינגען געגעםן זײן בארשט. פיער האט נישט געװאוסט װעגען דעם, און אויב ער װאלט אפילו יא געװוםט, װאלט ער דאם אלצאײנס נישט פאר• שטאנען. װײל אויפן קלײנעם פונקט — א פונקט צװישן פונקטן— איז אין יענעם יאר געװען א מלחמה. פאר פיערן איז פעטער געװען פשוס א םײנד. און װען פיער האט דערזען נעבן זיך דעם פײנד, דערזען אזוי נןןעגס, אז ער הןןט דערםילט