Literarishe bleter · 1927-12-09 · 49 (9.12.1927) · p. Seite 968

49 *א לי8ורורי*ו נל?**ר 964 מיצהיעװיטשס ״דזיאדי״ אין ״טעאטער נאראדאװי ד׳ר מיכאל װײכערם ׳, װארשע זעװען, איז ה״נס דײן האר. װער ם׳הןןס א קרוין פון דערנזנר געסרןןגן, סרןןגט הײנס א קרױן םון גןןיד. אין די *יםט געװןןרן הארטעד אין סעםטער. איז צװישן דיכסער אין דיר — א אהום. ■4 אים אריעערעםרײץ קןןן דער םןןדערנער ועזשיםער. װןס הןןס אן {ןםן אויער אין א װאכיק אויג םאר דעם, װןןס ארום אים. װןןס זאםס ארײן אין זיך םיט אלע חישים די םײן םין ה ײ נ ט י ק ן דור. זיכט און נישםערט אין דיכטערם װערק א י נ ז ע ר װײטיק. אץ דעם ליגט דןןך די אײעיקײט םין דיכטע• רישן װערטז יעדע צײט געםינם אץ אים א י ר אכת. װײט איז אינז הײנט נוםסאװם ליעע״לײד. םרעפד זיץ רןן• פאנסישער ליריזם. דןןס, פיס װןןס ז ײ ן דור הןןט זיך בשעתו גע• קװיקם. אונז איז נןןענט קאנראדם סאעיאלער דראנג. זײן]|| גע• ראנגל םיט דעם ,איך״ אונז םארכאעם די עויערגס װיססע איפה. דעם בײזן פריבם אםקוםעניש ואכן סױס. דער םיסערס הארץ־נע- שרײ, װען מען סארםײניקס איר זץ אין תםירה דאס אלץ האס דער רעזשיסער ארויסגעבראכס. אויך ארויםנעבראכט. דערבײאיק, אגבאורחהדיק. דזר עיקר איז דןןס נישס געװען. דער הויפט־סאן איז געװען אן אנדערער. אים הןןט דערלאנגט יחעף װענגזשין. .5 ער הןןט געשםילט גוסטאװ*קןןנראד. גענעבן דאם בעססע, װאם ער םארפןןגט. איז עס אבער נישם נענוג גוס. נישס גענוג פאר פיצקעװיטשן. עס האס געקלעקס םאר זארילאן (״דאן זשואן׳). דעם נלאטיקן, אויבערםלאכלעכן שםאניער. * עס הןןס נאך אםילו געקלעקט םאר שילערס קארל פאר (.רױבער*), װאם װערס דער• טרונקן אין א שלל םון װערטעױ עו םיבקעװיםשןיהןןס עם נישס גענרײכס. װי עם הןןט םאראיןןרן בו געסעם ״סאוסס* נישם גע• נרײכס. דאס איז די טראגעדיע םון די טיםסטע שאםונגען אין דער װעלטליטעראטור (.דזיאדי*, סאוסט״): אױף דער בינע אנסםלעקן זײ זיך אינגאנען, אין עבםדיקסםן נאר דעם אקסיןןדישן גיץ. געשיילס װערן זײ אבער ןןסם, שטענדיק, דורך א יעדן. ארבעטן זיך אוים סראדיציעם, באשאסן זיך שאבלאנען. פחיבות עװישן דיכטער און עיקוקער. טרעםס ןןסס, אז דער לעזער דערקענס נישס ז ײ ן דיכסער אויף דער בינע. װאם איז אים בײם לײענען געװען טיף אץ םײער, קליגגט אץ םױל םון אקטיןןר הויל און םוסס. בלײבט דןןס הארץ םון בוקוקער קאלט. .6 טעכנישע אױםסוען װעלן עם נישס דערװארעפען. װי קונ• ציק, װי ראסינירם זײ זאלן נישט זײן זוגעסראכט. װארסן רעס• לעקטארן םנאםעס ליכט: 'װײס, גרץ, םיאלעם און אלע קןןלירן םון רעגנבויגן אויםאםאל. סויכן אםער םון װענס געשסאלטן אנ- גופיקע, גײםטערדיק באלויכטענע. לזצטע םעכנישע דערגרײכוננען• אױםגעסרוװטע, אײננעגעבענע. װיכטיקע, געװונסשענע. אבער ם א ר ב ײ ס ן דיכסעײש װארט, אקסיאריש בלוט — קאנען זײ נישט. איבער די קעם סון אקטיאר און רעזשיםער האבן צװײ קינםט• לער נעזוכס דעס װעג םץ דיכסער צו הײנטיקן סענסש. דער דע• קאראטאר דראביק און דער םוױקער דאלזשיצקי. 6ארלאנ ב. קלןצקין בניםין ררנרדעױ ז אויח אל־יטער ערד עדשםןד •ידישעי ראעאן װענן דעס נ״ןם *־ץ-ישראי׳לץבן — *רייז 5.75 נילח — י ' אדדעס •2 •*ז21וז<^ ,ז4ג1סע8 ר*ו*י: *. זזיװזרןװים*, דזקןר*•'?: דרפכיק, פוזיק: וו. וןיזשיזקי. 1. נײנאונבװאנציקסטער נאװעםבער. נאציאנאלער געדענק־םאג. זכר לחורבן. םיט םיראנישער אכזרױת האס זיך םענטשישער גײסט םארפאססן. העלדישקײם האס אויסגעםלאפש אויף א װײל. העל באלויכסן ארוםיקע װערעםדיקײם. אץ באלד אויםגעלאשן געװארן. 1830. אח יענער סאג געהײליקס. װערס יאר-אײן יאריאױס געםײ• ערפ. דורך א?ע יארן םון נאביאנאלער קנעכסוננ. געװארן א חוק ולא יעבור. און אזוי געבליבן אין דער אײגענער םלזכה. 1927. הויפש־שטאש. נאציאנאל־טעאטער. םראכםיקער בגין. אינטיפער זאל. זאטע רויטקײס אויף געבעטע װענט. פים כל-ערלײ קאלירן שיםערירי זײלן. װײם בלאנקן םאלירסע באלקאנען. םיס א ים ליכס סארגיםן זשיראנדאלן. םרעפיערע. פולגעםאקטע אוידיםאדיע, ם׳רוב םארבעסענע געםט. הערן אין סראק און ספאקיננ. דאמען אין אװנט־סואלעס. סײערלעכע שסיםונג. מען זיצט ערנםס און אננעשטרענגס. פון 8 ביז קרוב צו האלב אײנם. זעלטן הערש זיךי שװאכער אםלויז. הענס הײבן זיך און םאלן באלד אם. הערצער בלײבן קאלט. 2. זכרונות װעקן זיך. סארגעסענע בילדער. סאיהילכטע קלאננען. םזרח־נאליצישע שסאס. געפישטע באפעלקערונג. גיםנאזיע ,פיט פוילישער לערן־שםראך*. נישט חלילה: םוילישע גימנאזיע. א-יף דעם װאלסן איקיאינער נישם אײננעגאנגען. און זײ האבן א דעה אץ לעםבערג. אץ נאך א גרעסערע אין װין. דארט גילם: ״דיװידע עס אימפערא׳. סײל אין הערש. צװײםאל אין יאר ס־אװעס גיפנאזיע דיכסער-םײערונגען. םיצקעװיטש און שעװטשענקא. אין ששאטישן טעאטער קלויבן זיך אײף חברה ױנגװארג. סארסילן דעם גיאסען זאל. װו םען האט נעכשן געשפילט גאלדפארנם .שולםית*'. און פאיגן װעס פען שפילן .נע כאדי ה־יצי נא װעששעיניצי׳ װו עס גאםשראלירט די װינער דײסשע אפעיעטקע. קאנצערםירם היבערמאן אץ איסײ די בינע איז ױם-ט־בדיק םאיפ צש. ארום א ניפסענער םסא• טוע אלעאנדער־בײםעי. עס הײבט זיך אן םיס א דרשה װענן ,לעבן און װערק*. סקאיבאװער נוסח. דאן קומט פידל אץ קלא• װיר. שםעשער דעקלאםאציע. .פארים* אדער ,רעדוטא ארדאנא*. דאן כאר. אלץ נשלום איבערנעקוםען. אױםגעזעםן און געװארם. אויף דעם, װאס דארף ערשט זײן דער פארהאנג הײבס זיך װידער. אלעאידרען און םטאסוע םארשװונדן. אן אפתע סעאטער דעקאראציע איז אײעקגעשסעלט. א גוש״באקאנשע. פון צענדליקער פיעסעס. זי דינט פאר אן ארעםער ששוב, פאר א פױעין-כאטע. פאר א תשיסה. םאר גאט װײםדאס. גיםגאזיסטן אן םינדירלדך. קאסטיופירס אץ גריםירם. שפילן. .דזיאדי׳. דריטער סײל. תזיסה׳קאםער פאליטישע. קײןסיביר םארשיקטע. סרעסן זיךאױפן עשאפ דערצײלןוועגן לײד אץ פײן. חלוםען םון םיײהײם. זינגען סון נקםה. דו זיבםט פארנאםס. דײן הארץ װײטיקס םיס. דײן בלוס קאכם. זידם אין ריסם םון ליד. מחיצות םאלן. דיכסערם װארס צינדס. הערצער ברענען. 3. װאס האש זיך םץ יענער בײס געביטןז אלץ. י דו אץ די װעלט ארום. װאס דעפאלם בענקשאשש געװען, איז הײנט װירק״עכקײט. װאס דעםאלס חלום, הײנם װאר. װער ס׳אח דאפאלם דײן ברודער