Literarishe bleter · 1927-12-09 · 49 (9.12.1927) · p. Seite 960

49 זא ל־םערארישינ גלעםער 960 זעריקער שסים אינם שםועם, אזוי אז מײן אינסערװױ םח איבערגעריםן װערן. איך מוז מודה זײן, אז זײן נאלאבןססע הןןם זיך פאשײנםערלעך געפילם דערלײכסערס דערםון. *יז ״ײעדי״-מ. פןןרלערער עס. ןנער איך קזןן זיך נישס ענדערן. װאם נישט, נעקאז נעקא איז איר הײמישער ראנ, װאם סיגורירם אין אפאםע נאװעלן םון דעלעדא. ביז אנינד האט ער זיך םאר• האלםן םײםםערהאםם שםיל, אבער בשעת דער דאזיקער די■ רעקסער װענדונג צו אים, מישט ער זיך ארײן םים זײן הײ< ױלױש אםטערװא, רעזשיסער פה ״רעדוטא״, װעגן ײדישז טעאטער־עולכמ (א געשפרעד מיט דעס הינסטד־יער םפעציעל פאר ״ליטערארישע בלעםעי׳) טעאםער*באזוכער: דער עיקר איז, אױב זײ םארהאלסן זיך רױק, און אויב אין םעאסער־זאל העישס אסויסע שסילקײם. דעםאלט װײם איך, אז איך האפ םאר פיר אינטעלינענסע בושויער, װעלכע האנן םארשטענדניש םאר סעאסער, װעלכע װעדן םיטגעריםן םים םים דער פיססעריע םין סעאסער-שסיל. פיר װײזט זיך אױס: בװישן ארםיםסן אין בושויער שאםס זיך איא באבױננ, װי בװישן די בװײ געשלעכסער, די אסםיארן זענען דאם םענערישע געשלעכס, די בושויער-דאם װײבערישע בעת דער םארשסעלונג קוםס םאר די םיםםעריע סץ קעננזײםיקז םיסלעבן. און אם א בװײסער םאל, װאס פיר האבן געהאם אין םינםק. פיר האפן דארם געשפילס אויסן מארק םאר דער קירך. דער סלאץ איז, סארשסײם זיך, געװען אסנעבויםם, אבער א גרויסער עולם איז געשםאנען אין דתיסן אץ נעװאלם זיך ארײנבאקיםען. אז איך איך האנ דאס געזען, האב איך באםוילן אתיסלאזן אלע• םעו אויסן פאי־ק, אבער םיסן ת־אי, אז עס זאל זײן שטיל. עם איז געװען אסארגענינן בו שסילן, מיר האבן אױםגעםירם םלא• װאבקיס .קזשאנישע ניעזלאםני״. איך האב באםערקם, אז אחיץ אויסן מארק זענען אויך אויף די דעכער געשםאנען ײדישע סרויען און מענער, ױננ און אלם, אנשסרענגנדיק זיך בו הערן אין זען אינזער סארשםעלוננ. םען האס פיר שסעטער דערביילם, אז אץ די םראנישע םאמענמן האבן ײדישע םרויען אויף די דעכער זיך בעכליסעם. עם איז נאכםער םערקװירדיק, װאס דער אינהאלם םון דעם װערק איז דאך נישט נאענט דער ײדישער ססיכיק. איך האב אגב—דערבײלס װײסער ה׳ אסםערװא—געםרעגם אפאל אײדישן אינסעליגענם אויף ת קרעסן: אסשר איז נױסיק דא סאי אײך אן אנדערער רעפערסוארז םיר קימען נאר םיט די סיעםעס, װאם םיר האבן אײנשטודירט אץ װארשע, על סי תב רײן-פיילישע װערק — די תשיבה איז געװען סאלגנדע: אדרבא, נוס אװי, דער עולם דא וױל זיך סאקע באקענען פים די סוילישע דראמאסישע שאםוננעז." אץ דעריבער—סירס אוים דער םאלענםסולער רעזשיסער— םײן איך, אז אוניער טעאטער .רעדוטא״ דערםילט א װיכםיקע אויסגאבע איו וױלנע אץ אויף די קרעםן בכלל, דארט, װו דאס נאביאנאליטעסי-סיאבלעם דארף באזונדערם נעסינען זײן לעזוננ. איך מײן, אז םעאסער, װי קונסס־װערסן בכלל, קאנען אין דעם סרט שסילו א װיכםיקע ראלע. — — — — — — — די אינסערעסאנסע אויםס־רונגען סון חשובן סױלישן בינע• קינסטלער, דער עקר אבער׳י װעגן אונזער ײדישן סעא• ט ע ר ע ו ל ם, סירן ארויס אויף א פראנע: בי שאבן אם א ז ו י דעם ײדישן םעאםער-עולם אויך א ו נ• ז ע ר ע םעאסער-םוער אין ארםיםםיז — כהאב פורא אז נײן. װײל: װו איז אונזער ,רעדוסא״ז *ו• *לאװיײ. םארלאג ב. קלע ב ק י ן, ו ו א ר ש ע ןיץלטער האציזנע דופוס, הררדוס ■ײיז *י 3 נייח * ניד אדרעם; ס2 ו>1״\ש|3א סזגי523ז9^\ .*ז?ין־ץ8. דאס ערנםםע םוילישע טעאסעין .רעדוםא׳, װעלכע תאם געהאס אנתיםע השסעה אויף דער אנסװיקלונג סון דער סוילישער בינע־קינםס אין ת לעבםע יארן, האס זיך געםוזט סארקלײבן סץ דער הויפם-שםאם קײן װילנע. פארשידענע סבות האבן דערבו גורם געװען. דער גרינדער און לײסער םון .רעדו• םא*, דער באנאגסער אקסיאר און רעזשיםער ױליוש אסטערװא, דערקלערם סאר םיר די סיבות: — עס װערס װאס אפאל ענגער אין װאישע. עס םעלס אוים לופס. דער םוםל, דער םאדאראס לײגם זיך װי א שװערע לאםם אויף יעדן ערנסםן סרוװ, װעלכער איז אויםגערעכנס אויף אינערלעכער אנשסרעננוגג, קאנבענסרירונג. םיר זוכן בו שאסן אץ .רעדוסא* א שסיםונג, װי אין א רעליגיעזן סעפסל. אזא שסי• םונג װעס איר איבם אין װארשע נישט קאנען שאסן ארום זיך. אנדערש איז אין—װילנע. אםסערװא קאז ױך גארנישס אסלויבן סץ דער שסאס און אירע אײנװוינער. דער רעדוסא׳אנםאםגל—דערקלערס ער—האם זיך םםש דערקװיקם םים דער װילנער לוסם, פיס דער דא־ם־קער סביבה, םיס דער באבױנג סון דער באסעלקעױנג. אץ ששועסנדיק װײסער װענן .רעדוטא• אץ װעגן װי*נע, סיר איך ארויף דעם שםועס אויף דעם אנסײל פון ײדן אין םר. סאלג סץ .רעדוסא״ אין איר א־בטיקער״הײם. — איר םרענם פיך װעגן דעי באבױנג סון ײדן בו אונז־ר סעאםעױ קודם־בל װעם זײן װיכםיק פאר אײך בו װיםן, אז םיר שסיבן ױך הויסםיעכלעך אײף די ײדישע באזוכער. אין דעם האבן םיר זיך איבערבײגס נישם נאי■ אין װילנע, נאר אויסן גאנבן סירנע, װאם םיר האנן אדורכנעפאכם איבער ת קרעםן בכלל. אױב אין װילנע זענעז 60 סראבענס סץ ת באזוכער םון אונזער סעאםער-ײח, האנן ת איז ביאליםסאק געבילדעס 80 סראבענס אץ אץ בריםק —״90 סראנענס סץ אונזער עולםיבאזוכער. זײער באבױננ בו אינז איז זײער' א װארעםע. איך האנ ת בעסםע םײ• נונג װענו ײק אלם םעאםער־עולם. איך האב דערויף א סך בא• װײזן, אלם אילוסםראביע װעל איך דערבײלן װעגן אסאל, װאס םיר האבן נעהאם אויף א סארשטעלונג אץ בייםק. ת סארשםעלוננ האס ױך נעדאיסס אנהויבן ערשס 9 אין אײנס. על סי סעות איז נעײעז געםאלדן, אז םיר הויבן־אז 8, איך םאר-בו פאר 9 בים סעאםער אץ באמערק, אז עס איז טויס־שסיל. םאלם םיר אײן א םחשבה, אז עס איז קײנער נישס געקיםען בו דער סאישםעלונג. אפער הינםער די ק־ליםן דערבײלם םיר תיכף אײנער סון פעיםא• גאל: איר װײםם גא־נישם, װאם דא האם זיך אסנעסון. דער עולם האם אנגעהײבן קיםען איו סעאםער שויז 5 נאכםיםאג, װילנדיק סאיױכעיץ זיך מיס סלעבער. אסװארםנתק 3 שעה האבז אונ• זערע באזוכער נאך 8 אין אװנס יגעםאכס א נרויםן םופל, לםאי פיר הױבו נישס אן שסילן. יאבער, װען אײנער סין אונז האט זײ דערקלערם, אז ת סארשסעלינג הױסט זיך אן ערשס 9 א תגער, האנז זײ זיך װידער בארויקס. אץ סום אקארשם א קיק, װי א־וי נאך אסאי שעה װאיטן. זענעו םענטשן געשסאנם, אױםקוקנדיק אויסן א־הײב סץ דער סארשםעלוגג... דאיף איך אײך נאד דערבײלן, אי די באזוכער זענעו בא• שטאנען כטעט אויסשליםלעך סיז ײת? פיר האגן געשסילס ביז 12 בײנאכם, אץ די גאנבע בײס איז ת שסא־.ונג איז זאל נישם אסנעשװאכם נעװארן. און איך האב שוץ םײן סרוביר־םיםל סאר