Literarishe bleter · 1927-12-02 · 48 (2.12.1927) · p. Seite 936

48 .זא ליטעראריעיע פלעטער 936 לאמיר די םפקוו־ז באד־ןאלטן בײ זיך א. ג א ל א מ ב װ י ל נ ע אן אנדער משיח. אן אנדער דאגמע, אבער די פםיכאלאגישע אויפפאסונג, אז אלץ איז םארן גלויבן און פארן גאס — דאס איז געבליבן. און פונקט אזוי װי אמאל פלעגט א ײד עםן, טרינקען, חתונה־האבן און האדעװען קינדער אלץ נאר בדי להגדיל תורה ולהאדירה, פונקט אזוי טוט מען דאך הײנט בײ אונז נאר פאר דער פארטײ און איר דאגמע, און אויסער איר איז דאך גארנישטא קײן געזעלשאפטלעכקײט, קײן קולטור, קײן לײב און לעבן. מענטשן. שיכטן, װאס זענען בלומרשט װעלטלעך און פרײדענקער און אנסי־רעליגיעז, זענען אין תוך ארײן פםיכאלאגיש אזוי רעליגיעז-פארטײאיש, אזוי געפענטעט מיט דאגמען. מיט ,רבײם״, מ־ט אויטאריטעטן, אזוי װײט סון אמתן פרײען דענקען... אויב אבער אמאל האבן מיר געהאט אײן רעליגיע, האבן מיר דאך איצט א סך, און רעליגיעס קעמסן גװישן אנאנד, און געטער זענען שטרענג און דורשטיק. און די אדעפטן זײערע זענען אזוי פאנאטיש... און ױי נאר מען װאלס געשטעלט די פראגע װעגן ארגא־ ניזירן די קולטור, װאלט זיך דאך צעפלאקערט די ,מלחמת מבװה״, מי לאדני — אלי — אויף אונזער הײנטיקן לשון הײסט עם פראזאיש — ״דער פארטײאישער קאמףי. און זיטן זענען, ברוך השם, בײ אונז גאנץ־װילדע—ןיװישן זיך גערעדט— און די רײסערײען גאנץ ״קולטורעלע׳ און — מען װאלט זיך צעריםן, צעהרגעט, און מיר װאלטן געבליבן בײ דער צעקרזן• כענער קאריטע איז דאך טאקע בעסער, װען די פראגע פון פארײניקונג װערט געשטעלט אויף יעדן געביט סעפאראט. װןןס קלענער דער געביט, אלץ װײניקער ארט פאר פארטײ־קריגערײען. און אפשר װעלן מיר אויף אזא אינדוקטיװן. אזוי צו זאגן, װעג קומען צו דער אלגעמײנער ארגאניזירונג פון אונזער קולטור אין איר אלװעלטלעכן מאסשטאב. עס איז נאר א פראגע, צי װעט זיך אײנגעבן די פארײ־ ניקונג כאטש אויף דעם א ײ נ ע ם געביט. נאר לאמיר די םפקות באהאלטן בײ זיך, און װינטשן די איניציאטארן הצלחה אין זײער התחלה. ,,גריבינהע בײמעלעד״ נ׳ זתייװעננסיזגער *יייססרירסער קיניער-זסירבאי *ינסער ד?ר ד7י*ק1י? פון ׳פ. נאכטאםסקי• א י נ ה * ל ט : הא־בםם ושי־)— י. לןװ; ה׳זרבםם-פלעםןר <שיר םי■ נאשן)- י. גיראזשניראװ; די בארװעסע, עפענןר - ׳. נןייניב; םן סאר נישט יפ^לקם-םןםה) פארשריבן פון ש. בווםנואססקי, דןרצײלם םא־יפשע ר*£**א־ם; צאילםענטפעלעך - ם. ברא• דערזא]; צו די *דלןר-נעסםן — ײדיש ש. בווסטאססקי; י. דעבם און די ידישע קינדער — י. א. ראנמש; תץ *זױ םענטשן האבן זיך אױסנעלערנט צו ם*לן תביאר.?; דןר הינ;ר*ש*־ײק (אינאק- םןר) פון שלום-ןליגס• דראםאםיזירט פון א ■ראװאםינע־; אונ־ זןר קלוב, פ־ילערןר װינקל א. א דער ניטןר 4 װעם זײן נעװידסעם םענדעלע םורר םפדים. אבאנאםענם־^־ײז: א י*ר-7 נל.; *,/' י*ר—4 נ.; * י*ר2נ• די בענטן כתנה פ*ר ירישע קינרןר איז - אויסשרײבן פ*ר זװ די,נײינינקע בײטעלעך•! אויבן ל*נער איז ■*־בליבן * קליי- נן צ*ל קזוםפלעטן םין ■*ריקן ׳*ר. פרײז פ*ד *לע 10 נ'-4זל. .1)1גמ01)833 .5 ,28 .רת 24 3}!זתס)0)5 ,סח1ז^\ װען איך האב געלײעגט אין די ״ליט. בלעטער׳ דעם ארטיקל פון י. י. זינגער א. ק. ״ײדישע ליטעראטן סון אלע לענרער פארײניקט אײך״, האב איך איבערגעלעבט א גרויסן ״ויחד״. סון אײן זײט פארדריסס שטארק די שמאלקײט אונזערע: אפת, ליסעראטן. קינסטלער זענען פאכלײט, און זײ איז נענסער זײער פאך, אבער אז א ליטעראט שרײבט װעגן דער געזעל־ שאםטלעכער זײט פון ליטעראטור, װערט ער דערמיט גופא א פובליציסט. פון אזא אבער האבן מיר רעכט און אפילו מער װי א רעכט צו פארלאנגען מער אלזײטיקײט, א ברײטערן גע־ זעלשאסטלעכן ארומגעמען די פראגע. מיר מעגן פארלאנגען, אז דער ליטעראט זאל די געזעלשאפטלעכע פראגע פין ״זײן״ ליטעראטור נישס אבסטראגירן, אויםשנײדן פון דעם גאנצן קאמפלעקס געזעלשאסטלעכקײט, מיט װאם די געגעבענע פראגע איז ענג םארבונדן און פון װאנען זי שטאמם אײגנטלעך ארויס. דװקא פארקערט: יעדע פראגע קאן געשטעלט װערן נאר אויפן םאן פונם גאנצן. א תרופה צו א דעפעקט קאן געפינען ויעין׳ נאר װען עס זענען קלאר די סיבות. און געערטער םרײנד י. י. זינגער: צי איז די צעברעקלט־ קײט אונזערע נאר אײפן געביט פון ליסעראטור פאראן? צי גאר דא זענען קינסטלעכע גרענעצן און ראגאטקעס פאר אונז מאםגעבנד, און צי נאר דא װײסט אײן גרופע נישט, װאס די צװײטע טוטז און צי מײנט איר באסת, אז אן אלװעלטלעכער ײדישער זשורנאל, װאם זאל פארביגדן און פארײניקן אונזער װעלט־ליטעראסור, הענגס אפ נאר פון ליטעראסן און פון זײער גוטן װילן? עס איז דאך די זעלביקע און אפשר נאך ערגערע צע־ שפליטערונג בײ אונז אויפן געביט פון מאדערנער ײדישער דערציונג, און ײדיש טעאסער, און ײדישע װיסנשאפט, און אזא מין יקלײניקײט װי ײדישע עמיגראציע און בכלל סאציאל־ עקאנאמישע איבערשיכטונג, און דער פאליטיש־רעכטלעכער קאםף, — און װו נישט? אויף אלע פראנטן, אויף אלעי געביטן פון אונזער לעבן און קולטור זענען מיר צעברעקלט געאגרא־ פיש און צעשטויבט אויף די ערטער. און אומעטום אויף אלע געביטן ברענגט די צעברעקלטקײט אזוי פיל שאדן. פארװאס זשע איז די סארײניקונג נויטיקער אויפן געביט פון ליטעראטור. און צי װעט מען קאנען דערגרײכן אזא פארײניקונג, אויב אײף אלע אנדערע געבימן װעט בלײבן װי געװען, צע־ שטײבט, צעברעקלט? װאלט דאך געדארפט דער ליטעראט. װאם פילס די צרה אײף זײן געביט, דער לערער און שול־ טוער א. א. א., װאלטן זײ דאך געדארפט שטרעבן און שטעלן די פראגע אין איר גאנצער ברײט — די אלװעלטלעכע ארגא־ ניזירונג פון דער ײדישער קילטור בכלל. דאם איז פון אײן זײס. םון דער צװײטער אבער בין איך דװקא געװען צופרידן, װאס י. י. זינגער האט נישט געשטעלס די פראגע אזוי ברײט. װארים די םיבה פון אונזער צעשפליטערטקײט ליגם נישט אזוי םיל אין אביעקטױוע סיבות, װי אין פסיכאלאגישע. אונזער גע־ זעלשאפטלעכקײט האט נישם דערגרײכט בײ הײנטיקן טאג די םדרגה, זי זאל קאנען באגרײפן דאס פראבלעם פון קולטור װי אזא, אין איר רײנער םארם און מהות. פסיכאלאגיש זענען אונזערע געזעלשאפטלעכע טוער לגמרי נישט װײט אװעק פון יענעם מיטלעלטערלעכן אויפפאםן׳קולטור װי א דינסס פון רע■ ליגיע. אמת, די רעליגיע האט זיך געביטן — אן אנדער גאט,