Literarishe bleter · 1927-12-02 · 48 (2.12.1927) · p. Seite 934

48 זא ליסןרןוישז בלעוזער 934 גוש■ ר א װ י ט ש יײן אומגעריכטן טויט) מאסן. ד.אט זיך באלד דער באנאבטער לײזעראװיטש געשטעלט אין די עדשטע דײען פון דער יינגער ײדישער זשורנאליססיק און אװעקגעשענקט דער ײדישער ברעסע זײנע בעסטע יארן, כוחות און פעיקײטן. געאכטעט םון די קאלעגן און באליבט פון די לעזער, איז לײזעראװיטש נישט געבליבן קײן דורכ• שניטלעכער בײטינגם־מיטארבעטער. זײנע הלײנע און גרעםערע פעליעטאנען, ליטערארישע עסײען און אפהאנדלונגען הןןבן שטענדיק געהאט א גרעסערן ליטערארישן װערט, זײ הןןבן אויך געטײלט דעם גורל פין זײער מחבר און געבליבן נע- ונדניקעם אין די פארװארפענע בלעםער פון די םארשידענע שטעט, װארשע, װילנע, ריגע, קאװנע און לעבטנס פאריז. ם־איז גענוג דורכצובלעטערן װעלכן ס־איז יארגאנג םון א ײדישעד פעריאדישער אײסגאבע פאר די לעבטע בװאנביק יאר, כדי זיך בו איבערצײגן, װאם פאר א רײכע ירושה ס׳איז געבליבן פון דעם גרויםן גײםט י. א. לײזעראװיםש, און זײנע פםעװדאנימען איזידאר לאזאר, אבי װער א. ד. גל. ס׳איז געװען אקטאבער 1910. איך בין דאן דורכגעסארן ריגע, דאס אױ גראד געװען אין דער צײט, װען בעל-מחשבות האט רעדאגירט די טעגלעכע בײטונג .ײדישע שסימע׳ און דער הױפט־מיטהעלפער איז דאן געװען זײן בן״עיר י. א. לײ־ זעראװיטש. זעלבסספארשטענדלעך, אז מײן ערשטער װיזיט איז נעװען אין רעדאקציע. בעל־מחשמת איז נישט געװען קײן בעלן אויפבושטײן פרי און איך האב נאר געטראפן לײזערןן• װיטשן. סיהאט. זיך באלד בװישן אונז אננעהויבן א שרועס װעגן די װארשעװער ליטערארישע ענינים (איך האב דעמאלט רעדאגירט דעם װאכנשריפס .דער שטראל׳). דער שמועס האס זיך געבויגן שפעטער אין גאס, נישט אויפגעהערט אין רעםסא ראן בײם מיטאג און שפעטער אין קאנדוסערײ בײ דער שװאר־ בער קאװע און זיך געצויגן אן-אײפהער אין דעם הןןשעל־ צימער פין דעם אײביקן װאנדערער. די צײט איז שנעל גע• לאפן. דער שמועס מיט דעם קלוגן פרײנט האס מיך אזוי מיטגעריסן, אז איך האב פארגעםן, אז איך בין געקומען קײן ריגע נאר אויף א קורבן באזוך און דארף אײגנסלעך בי םארן װײטער קײן רעװעל. װען איך הזזב זיך געכאפט איז שוין געװען בו שפעס, מײן בוג איז שוין לאנג אפגעפארן, און אויף דעם בװײטן האב איך געמוזט װארטן נײע זעקם שעה. דעם אמת געזאגט, האב איך פון דעם בופאל קײן גרויס עגמת נפש נישט געהאט. װײל א דאנק דעם האב איך געהאט די מעגלעכקײט בו ציען װײסער דעם אינטערעסאנטן שמועס מיט ל״זעראװיטשן. ס׳האט זיך װידער פון דאסנײ אנגעהויבן א סדרה פרא־ בלעמען. פראגן. רענעםאנם פון דער ײדישער קולםור, סאציא־ לע און װעלםלעכע פראגן. מיט אײן װןרס דער גאנבער קאמ• פלעקס פון שאלות און תשובית. אויף װעלכע מען איז געװען אמאל אזעלכע בריות אין דעם אמאליקן רוסלאנד, און װען איך בין שוין געװען אין װאגאן, האט זיך נאך אלץ דער אינ־ טערעםאנטער שמועם נישט פארענדיקס. איך האב נאר פאר• שפעטיקט אײן בוג, אבער, װי מיר דאכט זיך, האט ריגע נאך מער פארשפעטיקט, װײל צומארגנס איז די ,ײד־שע שטימעי' נישט דערשינען. דער לעזער האט געזוכט אין דעם םארשי־ | י. א. ל י י ז ע | (עטלעכע װערטער נאך י ײען די היגע בײטונגען האבן מיטגעטײלט, אז מיס נאפבערגס קבר עפנט מען א ,ליסעראדישע אלעע״ אויפן װארשעװער בית-עולם. האט מען געשמועסט צװישן זיך, אז די דאזיקע אלעע װעט לאנגע יארן פוסטעװען, װײל אין דער װארשעװער ליטערארישער משפחה זענען כמעט קײן זקנים נישט בנמבא, און במילא זענען דא װײניק קאנדידאטן אויף יענער װעלט. און שוין גלײך אויף מארגן נאך דער אימפאזאנטער נןןמבערגם לויה, קומט אן די טרײעריקע ידיעה פון פאריז, אז אײנער םון אונזערע בעסטע זשורנאליסטן. דער ליבער י. א. לײזעראװיטש איז אװעקגעריסן געװארן, און ער עפנט אפשר אויף מיט זײן קבר א פרישע אלעע פון ײדישע שריפט־ שסעלער אין פאריז. ער איז געװען א סי־פאטישעד חבר, אט דער אמתער ,ליטװאק׳, מיט די אלע סעלות םון א קאװנער עילוי און ארבעטזאמער מתמיד אויף אלע געביטן, מיס א אומדויקן שעפערישן גײסס, װאס שטרעבס שטענדיק צו פולקומענהײט, א פעיקער חריף, װעלכער האט גװאלטיקע בקיאות און אריענטירט זיך שנעל אין די פארשידענע פראב־ לעמען פון אונזער ברויזנדן לעבן. נאך אלם יונגל באקומט ער סמיכות אויף רבנות. ער איז אנגעזאפט מיט דער תורה, װאס ער האט געלערנט אין די בארימטע קאװנער ישיכות. אונטער דער השפעה פון דער בײט גײט ער אריבער צו דער השכלה און נעמס זיך בו װעלטלעכע למודים, ער גיט אפ עקזאמען אלס עקסטערן אויף דעם גימנאזיע־קורס. ער קלעדט פון אוניװערםיטעס. אבער ער איז א ליטװישער נע־ונדניק און א מענטש פון שטימונגען, פאר װעלכן עם עקזיסטירט נישט דער פראקטישער .תכלית״ פון לעבנם־קאריערע*4 לײזעראװיסש לעבט מיט דעם מאמענט. ער באזיבט די בעסםע םעיקײטן פאר ערנסטע װיםנשאפסלעכע ארבעטן, װען ער לערנט סיסטעמאטישע געשיכסע, װאלט פון אים געװיס ארוים א פעיקער היסטאריקער,• װען עד גיט זיך אפ דער קינסםלערישער ליטעראטור, װאלט ער געװיס פיל דערגרײכט. דער בעסטער באװײז — די הונדערטער צעװארפענע לידער. דערבײלונגען און בילדער אין די פארשידענע ײדישע זשור־ נאלן און בײטשריפטן, און ועל כולם — די העכסט־פאלקסטימ• לעכע דערבײלונג: .רחל בײטלין*, װאם איז בוריק מיט עסלע־ כע װאכן געדרוקס געװען אין מאמענט. איך האב נישס געהאם די מעגלעכקײט בו פארפאלגן, װאס ער האם לעבטנס געשריבן אין .םארװערטם-, אין פארי־ זער ,הײנט״. פאר מיר איז קלאר. אז אויך רארסן. װי אין די אלע פריערדיקע ײדישע צײטונגען. אין װעלכע ער איז געװען א שמענדיקער מיסארבעטער. איז לײזעראװיסש געװען א באדײטנדע קראפט. זײנע גרויםע םעיקײטן האט ער בעשפליטערט אויף פארשידענע געביסן. נאך גאר א יונגערמאן—האט ער אין װארשע פארפאסס עינםטע לעדנביכער פאר דער ױגגס. א גלענצנדער העברעישער סטיליסס, האט ער בארײכערט מיט זײנע םעליעטאנען דעם .הסליץ׳, .הבופה׳ און .הדור׳, און װען אויף דער ײדישער גאם האבן זיך באװיזן ײדישע בײטונגען, װעלכע האבן אנגעהויבן ארײנבודרינגען אין די ברײםע םאלקס■