Literarishe bleter · 1927-12-02 · 48 (2.12.1927) · p. Seite 932

48 זא לישןרןזרי *ונ ול<פ ור 932 דער אפאסטאל פון ליבע 7 7 1 (בלעטלעך זכרונות װעגן םטאביסלאװ פשיבישעװםקי) מארהארנשטיין װארשע וױ פשיבישעװסקי האט דעמאלט אינספירירט נאײאםשינסקין ער זאל אזײ ענספערן קישעלעװסקין. איך געדענק װי הײנט. װי קישעלעװסקי איז צוםארגנס, נאכדעם װי נאװאטשינסקיס ענטפער האט זיך באװיזן, ארײנגע• קומען צו פשיבישעװםקין, — האט ער אים באגעגנט לאכנדיק. *יט די לעצטע װערטער פון נאװאטשינסקים פאמפלעט: י 1קט91 ,61113^ ^^סװזסק דאס הײסט: ״ס׳װעט דיר נישט העלפן דײן אריסטאקראםישער הערבףנאמען,עליטא׳—ביםט א נארישער אויגוסט, און—א סוף!...' אנדערע צײטן, אנדערע לידער... שפעטער, אין יאר 1919, װען איך בין צוריקגעקומען קײן פוילן נאך א לענגערער אפװעזנהײט און געסראםן דא א שרעקלעכן גײםסיקן חורבן אין אמאליקן לאגער פון פשיבישעװסקין, האב איך א געװיםע צײט מיט אלע מעגלעכקײטן געזוכט אויםצוסײדן א באגעגעניש מיס מײן גרויסן חבר. כ׳האב פשוט מורא געהאט, אסשר איז ער אויך אראפ פון װעג, װי עס זענען דעמאלם אראפ א ל ע. אן אויסנאם. אמאליקע פױלישע ראדיקאלן, ליבע■ ראלן און פילאסעמיטן... א צופאל האט אונז װידער צונױפ• געפירט. נײן• פשיבישעװסקי איז געבליבן דערזעלבער װאם אמאל! אויף א האר זיך נישט געענדערט. געלויבט איז גאט כאטש פאר דעם אײנעס, םאר דעם אײנציקן צדיק אין דעם דע■ מאלסדיקן סדום־פוילן. ב׳האב אים דערצײלט, אז איך פאר קײן אמעריקע. — נעם מיך מיטו - הןןט ער זיך געבעטן, װי א קינד. — איך קען אין איצטיקן פוילן נישט אטעמען... ם׳איז נישט דאס פוילן, װעגן װעלכן איך האב געחלומט מײן גאנץ לעבן... נעם מיך מיט קײן אםעריקען מיר האבן בײדע צוזאמען לאננ געקלערט, װי*ם ער װאלט געקענט טון אין אמעריקע, װו דאס פוילישע טעאטער שטײט אויף א זײער נידעריקער מדרגה. און קײן פוילישע ליטערארישע צײטשריפשן, ןןדער פארלאגן זענען דןןרם אינ• גאנצן נישט בנמצא. ער הןןט געװןןלס קומען קײן אםעריקע אפילו בלויז צו דעי אויספירונג פון אײנע פון זײנע נײע דראמען אין א ײדישן טעאםער, ןבער איך הןןנ געװוסט, אז דאם װאלט אים נישט געדעקט אלע רײזע־הוצאות, הןןב איך אים דערם , אפגערעדט. צום םוף איז בײ אונז אנטשטאנען אגעװאגס. , במעט א סענםאציןןנעלער פלאן: 1902 אין װארשע. אנדערע צײטן געװעזן... אנדערע לידער... פלעגן מיר זיך צונױפקומען אין הױז פון ססאניסלאװ פשיבישעװםקי. א קרײז פון זײנע נאענטע פרײנט און פארערער. און אלע זענען מיר געױעזן באפרײנדעט, געבינדן מיט אײן בשותפותדיקער א־דעע: ״אלץ פאר דער קונסט!' קײנעם פון אונז איז דאמאלס גארנישט אײנגעפאלן, אז קינסטלער קאנען זיך טײלן אויף פאליאקן און ײדן... לאםיך דא דערמאנען אײניקע װערטער פון דער אויפ־ שריפס צו מײן .װילנער בעל־הביתל׳. װעלכן איך האב געװיר־ מעט מײן טײערן חבר פשיבישעװסקי: ״פרײנט און מײסטער! דיר האב איך צו פארדאנקען אזוי פיל עקסטאטישע פרײד, װעלכע מײן דורשטיקע נשמה הןןט פון דײנעװער־ טער און געדאנקען. אין לאנגע שמועסן, געטרונקען! ,דײן הארץ האט מיך גלויבן גענויט, אז די קינסטלער פון אלע פעלקער, לענדער און דורות זענען זיך די נאענטםטע ברידערױ א. א. װ. און לאמיך איצט דא דערמאנען, אז צװישן די ,נאענטסטע ברודער״, װעלכע האבן זיך דעמאלט גרופירט ארום פשיבישעװסקי, האבן זיך צװישן אנדערע געפונען אזעלכע װי םטאנים־ לאװ בזשאזאװםקי. זאפיא ריגער־נאל־ אװסקא, װאצלאװ גרובינסקי, יאן אויגוסט קישיעלעװסקי און... אדאלף נאװא־ טשינסקי. אמת, דאס איז נישט געװעזן דער הײנטיקער. צװײ גראשעדיקער נןןװאטשינסקי. אדרבא, דאס איז געװען א העלרישער, אומערםידלעכער קעמפער סאר די שענססע דעמאקראטישע אידע־ אלף א פארביסענער פײנט פון ארים־ טאקראטיע, פלוטאקראטיע און בורזשו־ אױע; א בײםנדער, אומברחמנותדיקער אויסלאכער פון יעדן שאװיניזם און ביליקן פאטריאטױם... נאװאטשינםקי, בזשאזאװםקי און איך האבן דאך אמאל צוזאמען געמאכט א רײזע איבער דער פוילישער פרןןװינץ, װו מיר האבן געהאלטן פארטראנן אין דעם רןןזיקן גײםט!... און שפעטער, אין יןןר 1906. בשעת די װאלן צו דער ערשטער רוסישער דומע, װען אײנער פון אונזערע פר׳ינט, דער בארימסער דראמאסורג יאן אויגוםש קישעלעװסקי, האש אנגעשדיבן א ײרן״סײנםלעכן פאמפלעט. הןןש נישס קײן אנדערער, װי אדןןלף נאװאסשינםקי, אים געענטפערם מיט אזא מערדער־ לעכן בײםנדן קאנטרא־פאמפלעט, אז קישילעװםקי איז געװען געצװונגען צו אנסלויםן סון פוילן א םארשעמטער, א אויםגע־ לאכטער און א סארשעםטער שוין ביזן םוף סון זײן לעבן!... און דאס װײס איך אויף זיכער, אז נישט קײן אנדערער, סט*ניסי*װ •*ייישעװםקי <וין מןןרק *רנשטיין (אין װ*רשי, *ין 1903) * ...