Literarishe bleter · 1927-11-18 · 46 (18.11.1927) · p. Seite 900

46 זא ל ע ם ע ל י מ ע ר ־* ע סס?> א. לרצקים קאפעליע א. לרצקי: ״בעמט עסז ם׳איז גרט פ־:ר אײךד סארלאג ,אגאנענסן׳, נױ׳יארק, 1927, 368 ז. :ײ׳יארק איך זע מןרניין אין גזמ־דעזעבע ז*כן *ןןנן זיך גו מיר 6זן *לע װעלט-דײס : ״ןר איו דן־ ער איז דןי״ א. *. װ. (ז״ 214) װאסערן לויפן אינער דער װעלם... לויפן זײ נישס סתם. ס־אױ דעריןפאראן וינען־ און ת־יית. .יוא־ום א םתם־אין־דער״װעלם• ארײן אױ נישטא. יעדע ואך, יעדעס געשען, יעדע דערשײנוננ האט שוין מיסן 'עגם״זײן אבװנד״ אעיל. און אלץ צוזאפען איז אײן איםענרלעכע הארמאניע פון אלערלײ צילן און הכליתים, װאס מאכן אויס אין םך-הכל:*אײן ציל און אײן תכלית: *וןסערן ל1י6ן *יועד דזור װ*לס — אימיוםיקע, קרעטטיקע. װןסערן לרי#ן *יבער דער װעיס — אין זיכן. ל1יסן םיס זון, סיס לבנה, מים #ינססארניס — *ין סי־ײאן. װןסערן לדיםן רינד ןרים * ן רינד *רײן. רינד אר1יס און רינד אין רײ. קײס — ןרויף אין נר*ד — *ר*• נעיאנערײ״ א גער1י*?רײ, < סרײד אין דער װעלס ארײן <ז. 177) װאסער איז נאטור-עלעםענט. די באן אױ פון מענטש נע■ שאפן. אבער בײ לועקין איז נישסא קײן גרענעץ גװישן באשאף און באשאף—צי דאש קוםט פון גאם, אדער פון מענםש, גי םיאױ םששת יםי בראשית, אדעד פון געבטן. *י אפילו פון דער לעעםער סינוט. װאס איז דען רער אונטערשײד? שטאמס דען נישט אלץ גלײך—פון אײן מקור, פון אור-קװאל, און פין אײן.אוףרעמועלביקן קאהפישן שכל? דעריבער איז אױך אײן תכלית א־ן דעם גאנג פון דעם מענטש, אינם םליסן פון די װאסערן אץ אינם לויף פין דער באן: ״באנען״באנען אויף רעלסן. באנען אדלערס. זאג, זאנ. בא־, סין װאן? באן, באן, װוהץ? נישםא קײן ג״ס, נישסןן קײן צײט״ (באנען, ז. 159) און פארנדיק אין באן, זעס מען די גאנצע װעלט — װי אקארוזעל זיך דרײענדיק פאר די אױגך ן סחיה צו סןרן אין ב*ן אין העיין די!*נססדרלעך ■לןאלאן אין זען די טעלעסןן״זוסןננעו, םרײלאכע טעלזנסןן״זו^ןנגען: ו קיק אין א *1ינ — אין ןחעק. ן קיק אין ן ס1יכ — או♦ ןװאק ן הונם װיי ן הןא םין ן סריב, כ*א£ זין די ל1יב אזן זי פ*יס, זוכם זי דער הינט אריסן ןעלר. סלןםערם ן קןםשקע 6ין סרעק, ײיל זיך בעוליען און מולס. דערזעם דןם ן עיג אין זי שארינגם. ןן אײנזןמע רןד אױף * מיל ■ןרררײם זיך רעכ קן• מיס ן װינס. # .יעזיס לויסא״ןן און ■ןרסװינדם א. אלײי : דעם ליטערארישן כפונק װעט א. לוגקים בוך לידער שא׳ קירן, אײדער ער װעט עס באװײזן צו לײענען, שוין מיסן נאםען (.נעםם עס ס־איז גוט פאר אײך־); און נישש קײן נרעסער נחת װעס ער האבן דערפון, װאס דער מהבר האש אין סאםע אנהויב בוך אפגעגעבן ארום פערציק זײטן פ;:ר די פײנונגען און רעצענזיגס, װאס זענען װעףס א־ז און װו״ס׳איז נעשריבן געװארן װענן זײנע לידער; אפ־לו דער נאמען פונם פא־לאג (פארלאנ ,אבאנענסן׳ו זעט אוים נישס זײער חנעװדיק . אבער װער ס אױ פין פדיער באקאנט םיט א. לוצקיס שסײגער שר״בי, סין די פאנאנדערגעװארפענע לידער זײנע, װעט דאס אלץ אויפנעםען װי א גאנץ געװײגםלעכע זאך, װי עפעס אזוינם, ױאס איז .אין ארדנוננ׳, און אין הכבם מיטן גאנצן תםימ־תדיקן א ן קאסריזנעם' כאראקטער פון דעם דיכטער, װעלכער װערט כסדר נעװארפן צװישן ס־ינער ליריק און גרילצנדיקן דזשאז, װולגאריטעט און אינטראםפעקציע, און אין־זיך פא־טיסטקײט, װאס װערס בײ אים דא און דארט אריבערגעטראגן אויף דער דדױסנ• דיקער נאטור, אויף דער א־ומיקער װעלה. * לוצקיס דיכס־ננ א־ז א פאעשישע קאפעליע, װו גראבע און דינע טענער מישן זיך צוואסע■; רער דיקער באס פאלט ארײן אינם דינעם פלײש; דער קלארנעש אינפ באיאבאן. אמאל איז אײן כא־ ששארקעד און אםאל אן אנדעדער; אבעד פונקט װי אין זײן ניעסערער אימפראװױאציע ,די קאפעליע׳ <ו. 231), װו יעדער אינסשר־מענט האט זײן באזונדערע נשמה און אײגנארטיקן טאן, דורך װעי־כן ער גיסט אױס זײן ״הארץ״ און םענהט זיך אויס מיט דער װעלש אזוי וענען אויך לוצקיס לידער, די ״נראבע״ אין ״דינע״, די ״אײדעלע״ און ״װולגארע״ נויסיקע אינסשרומענטן, װאם צױאםען שאפן זײ זײן פאעטישע קאאעליע... הערט מען זיך צו צו לוצקיס נאנצער קאפעליע — צי אלע זײערע טענער — באקופט זיך אםול בילד פון דעם פחברם דיכטערישער װעלט, װ,•׳ אלץ לעבש, באװענט זיך װו אלץ האט א װילן, א זינען און א באשטיפשן שכלדיקז תכלית, סײ אין דער באלעכטער און םײ אין דער אימבאלעבטער נאטיר — אין םענסש א־ן אין בייס, אין עיד אץ אין ים, אין אפילו אינם שסיקעלע פאפיר, װאס װאלגערמ זיך בײ די םים; דאס איז א פילאזאפישע קאנצעפציע, װאם דעיי דיכטער האט דערנרײכט נישט אינטעלעק־ טועל, נײעיט אינטו־שיװ און דער װעג פץ דער אינטויציע איז גע־וען: סון תשימ־תדיקער בא־װנדערונג צ־ א־נסראספעקטיװער באטראכדינג. בײ א־א פאעשיש פילאזאפישן א־יפנעם פון דער װעלט אױ עס נא-י־לעך, אז בײם דיכסער ואל נישט בנסצא זײן דער ט ו י ט װאי־ים אפ־לו דער סײס אױ דאך בלויז א פארם סין לעבן —אין דעם א־פענדלעכ־ ייעכנס-יש. אדרבא די ליכטיקסטע לידער אינם ביך זענען יענע. װעלכע ער האט פ־יער אנגערופז ״די טייטע װעלט״, אץ ער װאלט. אײגנטלעך, ד־ דאזיקע לידער געדאייפט ריפן ״די לעבעריקע װעלט*, פחמת אסץ באװעגט זיך דאדט, רערט, ששרעבט, רייסם זיך צו עפעכ אפי־יו דאס א־יסגעמאלטע מײדל אייף דער שנײדערשער שילד, װעלכע װיל ליך נישט לאזן איפבי־עננען סון װינט אין רענן, װאט זענען זי אין דדויםן באפאלן (ז. 48). און א־יב א ששיקל פאפיר גיט א פאל ארויף אויף א רעלס איז עט :ישש דע- װינט, נאד דעי באװוסט יניקער פאדלאנג צו באנײן זעלצטטםארדל א־ן אז״ אין לעצטן א־יגזבליק קריגט דאס ששיקל פאפיד ח־טה אין אישלויפט, אײרער די בא־ ק־סט-אן, האט דאס דער לעבנס־אינסטינקט גובר גע־־ען (ז. 50). אפילו געװעזענע זאכן זענען ד א, װײל אויך דאס געװעזענע לעבט — ערנעץ אנדערש, מחוץ דער זענאדער מע־״ט אבעד ז־י עקײסטירן אין זײ זוכן א תיקון בײם זײכטער: >• >יך פ*יין*ך רי *ײני. אץ זן*ײי אין $ רײש״קן ױס• ם •*ן ••י•;