Literarishe bleter · 1927-11-04 · 44 (4.11.1927) · p. Seite 866

44 זא ליטערארישע גלזטזר 866 װעלט־כראביל לער א.א.װ. די סאםע }}גגעזעענםםע פראנ• צויזישע שרײבער:) — אנדערע װידער האלטן, אז דאס גרינדן םון אזא אקאדע• םיע װעט װירקן צום גוטן אי אוםן שרײ• בער, אי אויף דעם ציכער־םארק. די אקא■ דעםיע װעט שאפן פיטלען צו םארשםרײםן אין םער עקזעפםלארו א גוט צוך׳ קעםםן קעגן שלעכטע איבערזעצונגען א. א. װ. די אקאדעמיע האלס שוין װי אפגיכססן צונויםגערוםן צו װערן. צו איר זאלן געהערן: םיעראשעװםקי, םטאף, םשיבישעװםקי, באי• זשעלענסקי, םטרוג, קאדען באנדראװםקי און א רײ אנדערע. ס די באװוםטע שריםטשטעלערין קארין םיכאעלים האס םארעםנטלעכם אן ארםיקל, אין װעלכן זי װײזם נאך׳ אז די רוםישע רעװאלוציע האט ארויסגעגעבן דרײ נרויסע םענטשן: לענין, םראצקי און... געסםאר• םאכנא. װעגן םאכנאן שרײבט זי׳ אז ער איז אײנגעזעצט נעװארן צוליב רעװאלוציא• נערישער אגיטאציע אין זזםיסה אויף 16 יאר, און ערשט נאך דער רעװאלוציע אין רום• לאנד אין יאר 1917 האסםען אים ארוים■ געלאזט אויף דער פרײ. דער עיקר האט זיך *פאכנא ,אויסנעצײכנס־ פיט;ײנע מיליטערישע םעשים. ס אין דער אוקראינישער צײטשריםם ,ליטעראטװנןן נאוקאתײ װיססניק״ (,לי• טעראריש װיםנשאסט״לעכע צײטשריםם״) םארעםנםלעכם פ האאוםאליאק אן ארטיקל ,די נײע פוילישע קריטיק װעגן זשע• ראפסקין״. דער מחבר קופט צום אויםסיר, אז די קריטיק איז א נעגאסיװע. ,אפת׳ זאגט דער םחבר, די נײע םוילישע קריטיק װארםט נישט ארױס אינגאנצן זשעראפסקין. זי איז פסכים דערױף׳ אז ער איז אײנער פון די גרעסטע שרײבעראין םױלן,אבער... דער פחבר איז מקנא די םוילן און רוםן, װאס זײ שטעלן זיך נישט אפ םון קריטי• קירן דעם גרעסםן אסילו״שרײבער. עם בײטן זיך בײ זײ די אידעען, ריכסונגען און די אפשאצונג פון דיכטער, בשעת װען בײ די אוקראינער, אױב עםעץ כאפט זיך אדײן אין נאציאנאלן פאנסעאן, װאגס שוין קײנער נישט אים אנצורירן, כןןםש דער שרײבער האט שוין לאנג םארדינט, פ׳זאל רעװידױץ זײן װערט. װעםען דער םחבר םון ארטיקל םײנט דערםיט ניט ער נישם ןןן... ס דער ײדישער באריפטער ארםיכס רודאלף שילדקרויט איז שוין אויםנעטרעטן ביז ״איצט אין העכער 400 כאראקטער-ראלן• ער רעדט אין זיבן שפראכן. אײדער ער האט אנגעהויבן אויפצוטרעטן אין םילם איז ער געװען אײנער פון די הויפט-אקטיןןרן אין רײנהארדטס-טעאטער. אויך זײן זון ױםף איז א באדײטנדער פילם-אקטיאר. ער איז געבוירן אין װין און אין 1921 יאר איז ער ערשס געקוםען קײן נױ-יןןרק, כדי אויםצוטרעסן אויף דעד בינע. ער אח גיך אריבער אין םילם און געשאםן א ,רײ ראלן אין סארשידענע םילםען. ראלע אין עװערס ״אלרוינע׳, װאס װעדט איצט םארפילםט. ס יעםי לאסי האט געװידםעט לינדבערגן, דעם ,קעניג םוגם״רוים׳. א םילם א. נ. ,װינגס׳. ס קעגן די צו־הויכע גאזשעם םון די קינא-ארםיססן האבן די אמעריקאנער טרעםטן ןןנגעהויבן א שטארקן קאםף. װי עס װײזס זיך ארויס, באקומען אין האליװוד 18.000 ארטיסטן צו 5—15 דאלאר״א טאג. 700 (פון א העכערער קאטעגאריע) צו 20 דאלאר א טאג, 300 באקומען פון 500 ביז 1500 דאלאר א װאך׳ 50ו באקוםען 500 ביז סססצ דאלאר א װאך און די ,גרעםטע׳ 50 פון 3000 ביז ססס.5ו דאלאר א װאך. א הוץ דעם איז פאראן אי גרויםע צאל ״סטארס׳, װאס ארבעטן :עלבסטשטענדיק און פארדינען".קורחם״ פארמעגן. ס דזשעק קאגאן האט אױפגעגעבן זײן קאריערע אלס' ,װונדעסקינד׳. ער האט אנגעהויבן צו גײן אין... שול ארײן. ער גײט אין א םיליטער-שול און לערנט זיך נישט שלעכט. ער איז זײער צופרידן סון זײן נײער באשעפטיקונג. ס דאס נײע טעאטער סון פיסקאטאר אין בערלין האט שוין איצט העכער ססס.11 מיסגלידער, װאס באזוכן דאס טעאטער. די עקזיססענץ פון דעם טעאטער איז אזוי• ארום נעזיכערט. נאך דער געלונגענער אויפפירונג פון טאלערם ,האפליא, םיר לעבן׳, ארבעט איצט פיסקאטאר, אינאײנעם םיט זײן דראמאסורג גאםבארא׳ איבערן צו• פאסן סאלםטאים און שטשעגאלאװס דראמע ״ראספוםין״ "(אנב, אויםגעפירט אויך אין ײדיש אין אמעריקע) םאר זײן טעאטער. װי באװוסט, ארבעס פיסקאטאר יעדע דדאפע איבעראון פאםט זיצו ספעציעל צו זײן טע• אטער־קיגא-אויפפירונג. װי פ׳שמועםט, האט פיסקאטאר בדעה אײגצופלעכטן אין דער רראםע די געשטאלט פון געװעזענעם דײםשן קײזער׳ װילהעם דעם צװײטן. קענענדיק פיסקאטארם פאליטישע אנשוױננ (פ. איז א סיפפאטיקער םון קאםוניזם), קאן מען זיך פארשטעלן, אין יאס פארא ליכט װילהעלם װעט געגעבן װערן,״ און עס גרײט זיך שוין צו א העםטיקער דעםןזנססראציע קעגן דער אויפסירונג. ס אין די פוילישע קולטור־קרײזן דיס־ קוטירט פען שוין לאנג װעגן דעם גרינדן א פוילישע ליטעראטור־אקאדעמיע. אײגיקע (מיט ק. איזשיקאיוסקין בראש) זאגן זיך ארויס קעגן דעם גרינדן אזא אקאדעפיע. זײ װײזן׳ אז דאס װעט זײן א אפגעשטא• נענע אינסטיםוציע, צו װעלכע עס װעלן געהערן די אלטע׳ עםעריטידטע שרײבער, װאס זענען שוין נישט םעיק צו קײן שום ארבעט. זײ בארופן זיך אויף דער םראנ״ צויזישער אקאדעמיע, צו װעלכער עס גע• הערן די םאםע פיסלםעסיקײטן, בשעת די אפתע גרויסע שרײבער שסײען אויסער איר. (צו דער דאזיקער אקאדעםיע האבן נישט געהערט נישט באלזאק, נישט שטענדהאל, נישס םלאבער, נישס זאלא, נישס באד• ס בעדנארד שאו האט פארענדיקס א נײ בוך׳ װאס װעם ערשט ערשײנען אין פרילינג. דאס בוך פון לערך (500 זײטן) אנטהאלט אין א פאפולערער פארם זײנע פארשידענע לעקציעס פאר פרויען. דאס בוך איז געװידמעט שאים שװענערין, אויף װע• םענס בקשה ער האט דאס בוך אנגעשריבן. דאס בוך סראגט דעם נאםען: ,דער פרױס װענװײזער צוםסאציאליזםאון קאפיטאליזם״. ס אין פוילן ~האט זיך דאם לעצסע יאר שטארק פארמערט״ די צאל ליטערארישע קאנקירסן. א חיץ דער רעגירונג, האבן םא-שידענע שטעם (װארשע, קראקע, פויון, לאדז. סאסנאװיץ א. א.) באשהיבם גרויסע סכופים פאר פוילישע שרײבער. איצ ט האס דער שלעזישער װאיעװאדע באשסיםט א קאנקורם אויף א ראםאן פון דער צײט פונם פוילישן אויפשטאנד אין שלעןיען. די סוםע םון דער פרעםיע באטרעפט 35 טויזנט זלאסעס. דאס געלט װעם װארשײנלעך צע• טײלש װערן אויף דרײ פרעםיעס. דאס איז דער רײכשטער ליסערארישער קאנקורס אין פוילן. ס דאס װאכנבלאט ״אפארטוגיטע״, װאם װערט ארויסנענעבן דורך נעגער אין נױ• יארק, הוןטבאשטיפטא קאגקורסאױף 1000 דאלאר פאר דער בעסטער נאװעלע. אין לויף םון א חודש צײט האט די רעדאקציע באקומען העכער צװײ טויזנט נאװעלן, נעש• ריבן דורכאויס דורך נעגערס. * ס דער אםעריקאנישער פארלענער בלום האס פארעסנסלעכט א ראמאן א נ. ״די נעכט סון די קו־קלוקס־קלען״, אין װעלכן ער האט דערצײלס פיל סודות פון דער דאזיקער אנסיסעמיסישער רעליגיעזער סעק־ סע. די ״קו. קלוקס *קלען׳ מיטגלידער האבן געשװוירן צו נעמען נקמה אין בלו• םען זײ זענען באפאלן זײן הויז, אים גע• בונדן, און פאר זײנע אויגן פארברענט די גאנצע אויפלאגע פון דעם דאזיקן ראםאן. ס אין אםעדיקע איז דערשינען דער פיפציקםטער יארגאנג פון דער רשיםה פין די פארלאגס־נעזעלשאפטן אין אמעריקע פארן 927 ז יאר. די רשיםה, װאס װערט, לויט טראדיציע, געבונדן אין אײן באנד, פארםאנט7.204 זײטן און װעגט צ.*22 פונס. דער פאריעריקער באנד האט געװויגן בלויז 19 םונס און פארםאנס 6336 זײטן. ס די םאװיעטישע רעגירונג האט באש• טימט סאר דעם פארבאנד םון ליסערארישע געזעלשאסטן 200.000 רובלאויף פארלאנס• ארבעט, חוץ דעם ססס.ססז רובל אויף שטיצע סאר איעפע שרײבער. ס אין יאר 1928 װעם שױן ענדלעך אנהויבן צו ~ דערשײנען די נײע אויס• גאבע פונם װערםער־בוך סון דער פראנ• צויזישער שפראך, איבער װעלכער די פראנ• צויזישע אקאדעםיע ארבעט שוין זינס 50 יאר. * ס בריגידא העלם, די אויסגעצײכנטע דײםשע םילם־ארטיסטין, װאס האט דעבױ• טירם אין ״מעטראפאלים*, האט איצס בא• קופען א אײנלאדונג צו שפילן די הויפט•