Literarishe bleter · 1927-10-28 · 43 (28.10.1927) · p. [Seite]

43 פערטער יארגאנג *־ײז 50 גר•(20 ז.) פרי״טיק *יי2ז>הטאבער 27^1 דעוננהארזמז ףךץ^ךףך ■■י א־קוסםדידםע 1 װאכנשדיפט פאד 9ליטעראטוד ■■ פאריקאג ב.קקעעקיין,וזארש^ מןיאיזעדאוןקונםט ײדישע שרײבער פון אלע ד־יענדער פארײניקט אײך: י• י• ז י נ ג ע ר ׳ ו ו א ר ש ע נאר װאם דארף מען רעדן פון לענדער—אז אפילו אין זעלבן לאנד, צװישן שטאט און שטאט, װאקסט דערװײםערונג, אנטאגאניזם. אנשטאס א ײדישע ליטעראטור, אגאנבע, א םילפארביקע, א ברײסע, װאס װערט געשאםן אין װעלם-טײלן, און לענדער, אויף םארשידענע ערדן און אונטער פארשידענע הימלען - הויבן מיר אן באקומען ײדישע ליסערא־ ט ו ר ן, לאטעם, שטיקלעך, א ײדישע ליטעראטור םון מןןסקװע און א ײדישע ליטעראטור פון קיעװ־ א ײדישע ליטעראסור םון נױ־יןרק, פון װארשע, פון װילנע, םון קןןװנע, םון לאדז, םון בוענאס-אײרעס, יעדערע מיט איר אײגן פנים, אײגענער הער• שאםט, אײגענע געזעגן, אײגענע קעניגן, מיניסטארן, פאליטי• קער, הויף־דיכסער און פאטריאטן, גאר װי בײ די קלײנע נײ אנשטאנענע נאך־מלחמהדיקע װילסאנישע מלוכהלעך. אנשטאט א ײדישע ליטעראטור א גאנגע, װעלן מיר באקומען בענדליקער ײדישע ליטעראסורן, געסירס פון יעדער פארטײ, בוגעפאסט גו די װונטשן און באדערסענישן פון יעדער פאליטישער גרופע און פראקגיע:—װאס אײנע די צװײטע װעט באקעמםן און פארמיאוסן. װאס םאר א פנים די ײדישע ליסעראטור װעט דעמןןלט האבן. און װי אזוי זי װעט בײשטײן אין קאמף מיט די שכנהשע אײנהײסלעכע גרויסע ליטעראטורן—איז לײכס זיך םארבושטעלן. דעם ױנגן בליענדיקן בוים — ײדישע ליסעראטור — דרןןט א סכנה, אונטערגעגרןןבן און צעםרעסן גו װערן פון כל• ערלײ סעפאראטע באזױלן. דערבו טןןרן מיר נישט דערלאזן. מיר, ײדישע שרײבער. ־ ײדישע שרײבער םון אלע לענדער, םאראײניקט אײךן אלע ײדישע שרײבער. װעמען די ײדישע ליטעראטור איז טײער (אויב נישט, קןןן מען קײן ײדישער שרײבער נישט זײן), אלע, װאס מײנען עס ערנסט מיט דער ײדישער קולטור, דארםן-קעגן די סענדענבן םון די ליםעראטור־פןןליסיקער, װןןם ליטעראסור איז םאר זײ א מיטל צו װןןםער נישם איז בװעק און ממילא זענען זײ סאראינסערעסירמ אין גוברעקלונג — געדענקען ןןן דעם כלל, אז נןןר א ײדישע ליטעראטור א גאנצע זןן אונטערשיד םון לאנד און ןןרט װו זי װערט געשאסן, — נאך קײנמאל, דאכט זיך, האט נישט געהערשט צװישן די גענטערס פון דער ײדישער קינסטלערישער און קולטורעלער שאפונג אזא אפגעזונדערםקײט, דערװײטערונג און אפילו אנ• סאגאניזם, װי עם הערשס לעבטנס נאך די מלחמה־יארן. גראד דא;, װען שטח װערם אלץ מער אײנגעשרומפן, װען א װעג סון נױ־יארק ביז בערלין מאכט מען דורך אין עטלעכע עענדליק שעה. װאקסט די דערװײסערונג און װײטקײט םון אײן ײדישן גענטר, םון אײן לאנד בום צװײטן אלץ מער און מער. דאס זעס מען סײ אין דער באבױנג פון די ײדישע גענטרען אין אײראפע גװישן זיך, סײ אין דער באגיונג פון זײ אלע צו אמעריקע און םארקערט. נאך קײנמזןל איז די ײדישע ליטעראטור נישט געװען אזוי געברעקלט, געריסן אויף שטיקלעך װי לעגטנס. װערק, װאס װערן געשאםן אין אײן לאנד, בלײבן אסוד פאר די ײדישע לעזער פון אנדערע לענדערן ײדישע קינםטלער װירקן נישט װײטער םון אײגענעם גרעניץ-םלופ; קולםור־דערגרײכונגען פון אײן ײדישן גענטר װערן נישט די דערגרײכונגען סון אנדערע ײדישע גענסערס. נישט נאר ײדישע לעזער, נאר אפילו ײדישע שריפטשטעלער װײםן אםט נישס םון דעם. װאם װערט געשאםן און געטון אויסער דעם אײגענעם לאנד. װיפיל מאל װערן ,אנטדעקס׳ װערק פון א טאלאנטםולן ײדישן שרײבער, װןס איז שוין בײ זיך אין לאנד שיער נישם א קלאסיקער. א מערכה, װאס עטלעכע אמעריקאנער ײדישע שריםסשסע־ לער האבן זיך געלןןזס איבער אײראפע, האט מען זיך דער• װוסט םון זײ און זײערע װערק. װי לאנג איז דען, אז משה לײב האלפערן איז .אנםדעקטי געװארן אין פוילןז — סך-הכל עםלעכע חדשים, אדאנק דעם, װאס זײנם א בוך לידער איז איבט דערשינען אין װארשע. םון םןןװיעםן-רוםלאנד איז אפגערעדטו-לערער םון ײד. ליטעראםור און ײד. שולן אין רוסלאנד הןןבן געשטוינט, װען איך האב זײ דערבײלט װעגן א גאנבער רײע ןןנגעזעענע װערק, װעגן א סך דערגרײכונגען, װןןם זענען געשאםן געװןןרן אוי• סער רוסלאנד. אין א קלענערער מןןס געשעט דןןם אין אלע איבעריקע לענדער, איבערהויפט מערקט עם זיך אין באבוג בװישן פוילן און אמעריקע.