Literarishe bleter · 1927-10-14 · 41-42 (14.10.1927) · p. Seite 826

41-!4 זא ליטערארישע בלעטער 826 וועלט־כראביל״ באארבעמונג. דער מחבר פון ״פארזונקענעם גלאק״ האט דערקלערט, אז אין זײן ארבעס האט ער זיך געהאלםן שטרענג אן די רע• װלטאטן פון די נײע פןןרשוננען איבער שעקספירס װערק. אין הסכם דערפיט, זעס הויפממאן א נם דענישן םירשט אן אנסירער פון דעפובליקאנישן עסיצירן׳בונט קעגן קעניגלעכן הויז, און אין דעם זין פילט ער די רעלע םונם סירשט. ס די פיעסע פון פ. פןלנאר, ,די שפיל בײם שלאם־ װערמ אױפגעפירט אינם בער• לינער טעאטער ״סריבונע״ עום ססז-סן מאל. עס פרעפן נאך הײנסיקע צײטן ריזי• קע ערפאלגן פון פיעסן. אט האט םען פיט א קורצער צײט צוריק געשפילס אין פאריז צום ססד־טן מאל די פאפולעדע אפערע פון שארפאנטיע ״לואיז״. ס דער באװוסםער פראנצויזישער קארי- קאטוריסט זשאן גראן קארכערע איז געש• סארבן דא נישט לאנג אין עלטער פון 77 יאר. די אויסגעצײכנטע קאריקאטורן־אלבא־ פען סונם קארסערע, װי ״דײטשלאנד און פראנקרײך־, ״ביסמארק אין קאריקאטור־ און דער עיקר ״דער דרײסוס־פראצעס״ זענען באקאנט װײט אויםער די גרענעצן פון פראנקרײך. ס דער באריפטער רוםישער םילם־אר• טיסט, איװאן פאזשוכין, איז אװעק קײן אמעריקע, װו ער װוינט און ארבעט אין האליװוד. .אלע םײנע רוםישע און פראנ• צויזישע םרײנד — האט דערקלערס פא;שו• כין — װילן מיך זען״דוקא אין די װערק פון שעקספיד, װײל זײ םארזיכערן, אז איך בין א געבוירענער סראגיקער. אבער איך פיל, אז מער, װי ״דער פ$טער* סערגײ־ אדער ״דעי־ קײזערלעכער קוריער׳ אנס• שפרעכט מיר א געזוגטע, קרעספיקע ראלע אין אן אפעריקאנער פילם. איך װיל נישט מער שאפן קײן טראגישע, טרויעריקע געש• סאלסן, װאם זענען פול מיט גײסטיקע פיספארשטײענישן. איצט עפן איך מײנע ארעמס צום ליכסיקן לעבן, צו דער זון. איך ױיל פארגעסן די טונקעלע דראמען, פול מיט זעלבםטמארד, מארר און נקםה. מײן גײע ליכסיקע ראלע האב איך איבער■ געגעבן אינם נײעם אפעריקאנער פילם ״מאםקװע—לעפבערג׳. ס לאורא לא פלאנט, די העלדין םון די ״װײסע נעכט־, אײנע פון די גרעםטע כילם־ארכיםטינס, װעט זיך אינגיכ, באװײזן אינם גײעםפילם״די קארוזעלע פון יסורים׳, װאס פדרײניקט די דײסשע און אמעריקא■ נישע סעכניק. דאס דארף זײן אן אויסער• געװײנלעכע םילם־דערגרײכונג. ס אין די קארפאטן איז אומגעקוםען דער באקאנטער פוילישער דיכטער, דער רעדאקכאר פון ״נאזעטא ליםעראצקא׳ יעזשי בראון (א ײד). ס אין װינער פארלאנ ״רענעסאנם* ער• שײנען בקרוב צװײ ראםאנען םון פוילישע באקאנטע שדיפטשסעלער ״ױזעף פילסודסקי! און ״טעאדאר הערצל״ די װערק דערשײ• נען אין פױליש און דײפש. מיט שײנער ליטעראטור. די ליסערארישע ירושה פון א. פ. קאני שטעלט מיט זיך פאר א גרויסן אוצר ״פון דאקומענטן, כתב• ידן, קארעספאנדענצן, זכרונות א ד. נל. דער פארשטארבענער איז געװען כערזענ־ לעך באפרײנדעט מיט םאלסמאיען, ט רגע■ ניעװן און ם־ט פיל גרויסע רוסישעשרײבער. ס אין פאריז איז םארגעקומען א העכסט• אינטערעםאנסע געשעעניש. א פראנצויזישער דיכטער האט ארויסגעלאזט אין גאס פלונ• בלעטלעך פיס פאלגנדיקן אינהאלט; ״אלבערט ראבערט מ, א דיפלאמירטער פןןעט (29 יאר פראקטיק) פירט אויס אלערלײ װערק אויף חתינות טױף ציגרעמאניעס, פאר־ זאפלונגען, פײערונגען א.ד.גל. 'ער שטעלט• צו דאס װערק אין משך פון אײן װאך. די סרײזן: אםאנעט 25 פראנק, אבאלאדע — 40 םר״ א ראנדןן—25 פר. אלע װערק-מיט דער גאראנטיע, אז זײ זענען װערטפול און נאך אין קײן ארט נישט געװען געדרוקט. ס אין פארלאג י. העגנער אין העלערוי דארף בקריב דערשײנען א נײ בוך פון מאר• טין בובער װעגן בעל־שפיכוב. ס די פרעםיע אויפן נאמען פון געטהע אין פראנקפורט ב״ם םײן״ אין דער הויך פון ססס.סז כארק, האט באקומען דער דיככער סטעםאן געארגע. ס אינם טערקישן טעאמער אין באקו האט מען אויפגעפ־רט ״האמלעס״ אין אן אריגינעלער באארבעטונג, דהײנו: די האנ• דלונג האט מען איבערגעסראגן פון דענענ• מארק קײן פערשיען און אליע נעפען, אוי• סער האמלעכס, האט כען געענדערט אויף פערםישע. ס די שטאס העלזיננפארם האט בא■ שלאםן אויפצישמעלן א דענקמאל נאך דעם באריכסן אסטראנאם, טיקא־דע־בראהע. לעצ• טנס איז דע בראהעם נאמען װידער בארימט נעװארן אין צוזאפענהאנג דערמיט, װאס אן אססראנאם האט גראד לעצטנס אבסער• װירט די אנטשטײוננ פון א נײער זון. די אכסערװאציע װערט געפירט אויפן סמך פון דע בראהעס אלטע אבסערװאציעס. ס אין א פאריזער טעאטער האט לעצטנס אויםגעטרעטן די פוטוריססישע אי- טאליענישע טרופע פון ה. פראםפאליני. די אויפגאבע פונם דאז קן טעאטער — איז די באנײוננ פון דער אפאליקער איטאליעני־ שער פאנסאמיגע אויף א נײעם באדי און מיט די נײסטע מיטלען: פלאכטישע פסיכא־ לאגיע, ליבמ־ארכיטעקמור און מאלעריש־ מױיקאלישן םעכאניזם. װאסשײך דער אוי־ סערלעכער אויסשטאטונג, פארטרעט זי פראפסאליני מים ליכט־עפעקטן. צו דער דאזיקער טרופע געהערן, אויםער איטאליע• נער, אויך זײער פיל רוסן. ס דער באװוסטער פראנצויזישער דיכ■ טער אין דראמאטורג, פאל קלאדע, האט איצט פארענדיקט א נײע״דראמע, נעבויט אויפן לעבן פון קריםטאף קאלוםבוס. ס אינם װינכער״סעזאן װעט אױף אײ• נער פון די בערלינער בינעס אויפגעפירט װער־ ״האפ״עט״ אין גערהארד הויפטמאנם ס דער באריפטער ענגלישער שרײבער דזשאן גאלסוארט איז אלט געװאדן 60 יאריער איז באקאנס אין ענגלאנד ערשט 15 יאר און אין גאר דער װעלט — ערשט א יאר 5. כאראקטעריסטיש איז, װאס דעםי דײטשן איבערזעצער כו, זײגע װערק האט זיך אין יאר 1921 בשום אויפן נישט אײנגעגעבן אפצודרוקן אין דײטשלאנד זײנעם א ראכאן: די פארלאגן האבן זיך אפגעזאגט אים צו דרוקן. גאלסוארט איז באײפט געװאין דודך זײן כעאכער-שסיק ״לאיאליכעט־, ױאס איז געשפילט נעײארן הינדערםער םאל אויף די אײראפעאישע סצענעס (פאראיארן — אויך אין װארשע, אין טעאטער ״פאלכקי׳, װו זי האש ארויכ־ גערופן א פאלעפיק אין דער "פוילישער אין ײדישער פרעסעו. אין ײדיש איז אויך דא אן א־בערזעצונג פין זײן דראמע ״גע• זעלשאפש*. גאלסוארט איז געבוירן 1867 א־ן דרוםידנגלאנד, :ײן פאשער — אן אד־ װאקאט, װאס האש גענרײט זײן זון ציפ זעלבן פאך.~ ער האש דערצו קײן נײגונג נישט געהאט און קרוב צו 30 יאײ גענומען שרײבן. לאנגע יארן איז ער געװען אין שאטן, געשריבן אין צ־־טי־ננגן און נישט געהאט קײן ע־פאלג, הגם ער איז שוין געװען א מחבר פון װערכפילע װערק. ב־ז ער א־ז ארוים אויף דער גרויסזר װעלט־ארענע. ס דער ד־יטשער שרי־נער, ברונא פראנק, שרײבט איצש א ראמאן, װו דער הו־פט• העלד װעט זײן דערפ־אנצויזישער אויסערן• םיניםטער בריאן. דעי־ פאליטישער ראמאן װעס זיך פארנעפען מיט די פ־אנצוחיש• דײטשע באצױנגען. ס דער בארימשער דראפאטורג געארג קײזער האט דערקלערס, אז אין זײנע װערק האט ער און װעט פארטײדיקן די שװאכע. רחמנ ת — זאגט ער — איז דער הױפש־מאשיװ פין זײן שאפונג און זײן אני• מאםין. ס דער פארלאמענט אין אנגארע האט אנגעניפען א געזעץ װעגן דעם קאפף מיט אומפארא״ישער ליסעראטור אין ט־.ירקײ. אויסןיסמך פון רעם געזעץװעלן די ביכער, װאס מיװעט זײ אגער ענען פאר ״אוממא• ראליש*, נישט טארן פארקויפט װערן. דער פועל־ױצא איז אבעד פונקט א םארקער• טער: די טע־קישע בוכהאידלונגען װערן פארפלײצ: פץ קונים אץ בריװ, װאס פא־ דערן דוקא די ״אופכאראלישע* ביכער״.' ס אין לענינגראד״ איז געשטארבן דער בארימטער ירר־סט און שריסטשטעלער, עדן-פיכנליד פון דער רוסישער װיסנשאפכס• אקאדעמיע. א פ. קאײ דער פארשטאר־ בענער איז געבוירן אין יאר 1844; א*ן נןוך אלס סשודענט האס ער *ארויסגעװיזן א גרויםע באגאבטקײש צו װיסנשאפשלעכער טעטיקײט. אבער דערנאך האט ער אויס• געקליבן די געריככם-קאריערע און האט דערגרײכט די העכססע ױרידישע אםטן אין דער פ־אק ראשור און געריכטם׳קאפע־ן• ער איז גע־־ע־ אײנער פון די אנגעזעענםטע קרימײא״יסכן אין הןןט זיך אײך אפגעגעבן