Literarishe bleter · 1927-10-14 · 41-42 (14.10.1927) · p. Seite 800

42 41 זא טערארישע פלעטער 800 דעם ״גײסט פין דער גײט״ אין דערקלערן סײערליך. אז — *ײף זדדן *ויסנזרירטן, דװ *ן װזיבער־שסײנז-, אין בײוע ןנ6ליען 6ין שנײדיקן נזװיסער — װןם נין *יך. װ*ם ניסײט י־ן־. *ײנ*ר, װןם סרןגס זײן יש^נס-ליכס מ*ש שזילן 3*ששר? דרד הןן8עסװן) אט שװערן זײ אינאײנעם מיט האפשסײנען, און שרײעץ אריס פאטעמיש: פןרגעםז זןל וחגיץ מײן רעכמע האנם, אײב כ׳הןנ דירך מײן לינקזנ- נסתע-ס דןם קיאפן 6ון אײגענעב הארני, װןן #?ץ איז געװען א*ן 6״אם, װען *לץ איז אין ס״אס אין אין שװארנ .י.. און אט םארגעסן זײ אן זײערע הײליקע שבועות און— ,ה ע ר ן דאס קלאפן פון אײגענעם הארגן׳... די פארטײ האט דיסציפליגירט טדאגקין. האט דיםגיפ־ לינירס גאנצע ארמעען, אבער דער שװאכער, צארטער לירי־ קער,—אים קאן זי נישט באהערשן אינגאנגןו ער שטעלט זיך אונטער איר פאן און —דארטן גופא, אונטערן דײכן פון סערפ און האמער, זינגט ער זיך זײן לידל, זײן א ײ׳ג ן לידל• די פארטײ־פאעטיק האט בפירוש געזאגט. אז די ,סאציא־ לע באשטעלונג״ פון דער רעװאלוציע איז רעװאלוגיאנערער פאטאס, מונםערקײט, קאמפלוסס. זעצן זיך די געװיםנהאסטיקע פאעטן אויםפירן די רעװאלוגיאנערע .באשטעלונג*, און אין מיטן דערינען, מען האט נאר זויף א רגע זיך אפגעפסרט. כאפט זיך ארויס א יונגער ליריקער, שמואל ראסין, און גיס זיך א זאג: יןרשװייגן דסם אײגענעם װייסןק איז נישס *זזי גרינג, װי דו סײנסס״ *ר שסײם פים דיר *ויץ *ון זנר לײגס זיך אין ליגם אויסן הארץ, װי > שסײן. זןל זײן׳ ןז םען דארף הײבס נישס זינגען 6ין םרויער, •ין בענקשא6ם, סין װיי: מען קןן דןך * ה*רץ נישם נװיגגען גײן װי א זעלנער אין רײ... ס׳סרעום דןך — א הארץ נעשריים זיך % (ס׳קןן דןך אניפרש נישם זײן) *לע װייסן — אנינד איז קײן *ײט נישם 6*ר אײבעגעם סרויער און ■ײן. *לע װייסן — ס װיל * הארץ גןר נישס װיסן, ם׳איז * ה*רץ דןך, נישט מער װי * ה*רץ: קןן איר *לעסענס ■רײד נישס נ*ס־*ן ■ון אײנענעס סרויער אין נער... (,די רויסע װעלס״, םעיטעמכער. 1925). אט אזוי טענהט זיך, נעבעך, אויס דער פארשעמסער ליריקער מיט דער מעכטיקער ,פארטײ־אנפירונג׳. — דו ביסט טאקע גערעכס, — זאגט ער צו מיר, .מען דארף הײנט נישט זינגען פון טרויער, פון בענקשאפט, פון װײ*, אבער — .פארשװײגן דעם אײגענעם װײםאק איז נישט אזוי גרינג, װי דו מײנסט״. — ביסט סאקע גערעכט, — גיט ער גו. אז ״אבינד איז קײן בײט נישס פאר אײגענעם טרויער און פײן*. ןןבער - ״ס׳איז א הארץ דאך נישט מער. װי א הארץ״ — בעט ער <־ זיך רחמים... און ,די רױטע װעלט* — אײדישע גזלנטע — זײ זענען. װי מיר װײסן, געגאנגען אזױ װײט אין זײער אונ טערגעבן זיך דער *ארטײ־דיקטאסור. אז זײ האבן אי געקלאפט זיך אלײן על חטא אין הארזין און תשובה געטון אױף זײערע זינד, אי געלאזן זיך שלאגן מלקות בסני כל עם ועדה... אזוי אידיליש־רויק איז בוגעגאנגען דאם ״אײנלעבן זיך מיט דער ראטן־פאכט״, אבער דאס איז געװען נאר פון אויבנ־ אויף. טיף אין הארצן האט נישט אײן ײדישער שרײבער געמוזט שטארק לײדן און — װער װײסטז — אפשר נישט שלאפן קײן נעכט. אײדער ער האט זיך ,אונטערגעגעבן דער פארטײ־ אנפירונג*. איז עם דאך א ביסערע זאך פאר א שרײבער אט דאס קאנטראלירט װערן פין פאליטישע טיערס, װען אפילו םען נעמט אן זײער פראגראם. בפרט נאך, אז נישט אלע האבן עם אנגענומען. האט זיך שױן לאנג געפילט עפעס א נישט־גלאטקײט, אזױ װי א טאפלטקײט אין אײניקע פארשטײער פון דער סאװע־ טישער ײדישער ליטעראסור. דער סטיל זײערער איז געװען דורכאויס סאװעטיש, װי עס דארף *ו זײן, די פראזעאלאגיע איז געװען מוראדיק רעװאלוציאנער. אבער דער אינהאלט... ױען איך זאל נישט װיסן. אז די ליטװאקאװס האבן עס שוין לאנג באמערקט. װאלט איך אודאי נישט אױסגעזאגט, אז... דער אינהאלט האט געהאט אין זיך עפעס פון די .קלײנביר־ גערלעכע װאקלונגען*. אפילו אין דער קריטיק, װאס איר תוך איז אכטונג גו געבן אױף דער רעװאלוציאנערער פשרות פון ךער ליטערא־ טור. האבן זיך אפט ארײנגעכאפט טענער פון פרעמדע, גאר נישט פרןןלעסארישע, ניגונים. אױסלאזן און אנהויבן די אר־ טיקלען פלעגט מען מיט דעם געװײנלעכן סקארבאױן נוםח פון ,אקסיװ־װירקנדיקע רעװאלוציאנערנדיקע קראפט*. .די דיכטונג פון נאכאקטאבערישן נײלאנד און נאכאקטאבערישער נײערד* אדער ענלעכע מליצות. אבער דער תוך האט געהאט אין זיך א היפש ביסל ,קלײנבירגערלעכע אינטעליגענטישקײט׳. מיר האט זיך אפילו געמאכס לײענען אן ארטיקל, װו די אינטעליגענטישע אפיקורסות איז^אפן ארױםגעזאגס געװארן. דער םחבר פון דעם ארטיקל, א. גורשטײן, האט אים נישט געהאם, אפנים, װו צו דרוקן, האט ער אים פארעפנטלעכם אין דעד פאדם פון א באזונדעד בראשודל (,װעגן אונזער קריםיק*, מאםקװע, 1925) און, נאך עטלעכע קאמפלימענטן פאר מ. ליט־ װאקאװן, האט ער זיך אנגענומעןןמיט מוט און מודה געװען זיך, אז ,ליםעראטור־דערשײנונגען^זענען, לויט זײן זינדיקער מײנונג, פריער פאר אלץ ליטערארישע דערשײנונגען״ און אז ,פארן קריטיקער טאר זיך קײנסאל נישט סארװישן דער ראנד צװישן קונםט און קולטור. יענער שארפער ראנד, װאס מאכט די קונסט פאר א זעלבסטשטענדיקן געביט פון מענטשלעכן װיםן און באנעמען, מיט אײגענער נאטור און אײ־ גענע געזעצן׳... אט אזוי װערט אן אנדערש מאל געשטערט די רו און די ארדנונג פון דער ײדיש ־מארקסיסטישער קריטיק אין סאװעטן־פארבאנד. און עם העלפט נישט דאס שטרענגע און װאכע אויג פון דער ,פארטײ־אנםירונג.* אבער נאך ערגערע זאכן לאזן זיך באמערקן אין דער ײדיש םאװעטישער דיכטונג. זי פארגינט זיך $פט עובר צו זײן אױף די הארבםטע לארן פון דער פראלעטארישער קלא־ סן־עסטעטיק. די דאזיקע שסדעגגע און הארבע תודה פארװערט, װי עס איז באװוסט, יעדן סארם אינדיװידואליזם. אבער די ליריקער קאנען זיך משמעות נישס אײנהאלטן און זײ זינ• דיקן מיס רײד װעגן זיך אלײן. $ט גיבן זײ זיך אונסער