Literarishe bleter · 1927-09-30 · 39 (30.9.1927) · p. [Seite]

סערטער יןרגןזנג מרײז 40 גר• פרי״מיק סעפטעמבזר דגגס 1 לדיבינלר־או ייללע ידריריד אי?וסםדידםע װאכנשדיפמ פאד ילישעראבזוד טןיאפזעראוןקונסט פארילאג 3.?דעצק*ן,װארשע צערודערטע אוז צעטומלטע (בײם שװעל פוז בײעם טעאטער־סעזאן) נחמן מײזיל / װארשע ײדישן טעאטער. ער איז אױך לעצסנם געװןןרן א ק ב ר ן סונם ײדישן טעאטער׳. לײדער, איז עם נישמ קײן סתם-מליצה און סתם א שפיל פון אותױת. לײדער. איז עס א ביטערער. שװערער אמת. געװיס און געװיס האט דאס ײדישע טעאטער א שװער און ביטער לעבן. געװים האט עס אויםצושטײן פלערלײ סר• עניותן און שטערונגען פון פרעמדע און סון אײגענע. געװים איז דאם ײדישע טעאטער א שטיף-קינד בײ דער רעגירונג, בײ די שטאדט־ראטן און אויך בײ די ײדישע קהלית. אבער איז עם א י צ ט נאר אזויז דער װעג פונם ײדישן טעאטער איז אויסגעשפרײט געװען מיט דערנער כל־ימיו, און ראך װײסן מיר פון א גרויסער קאלעקטיװער ײדישער טעא• טראל־שעםערישער ארבעט. סיזענען געװען צײטן, װען גוטע. גדויסע ײדישע ברופעס האבן זיך געהאלטן יארנװײז, און אין משך םון יארן האט מען מיטגעלעבט, מיטגעשאםן און אלע אינאײנעם האט מען געבילדעט א שטארקע קראםט. די אמןןליקע אדלער־טרופע, קאמינסקי״טרוסע, דער װיק״ם אין זײן ערשםן צענטראל• גלגול, די אמאליקע װילנער מרופע א. א. װ. װעט מען זןןגן: דירעקטןזר, דירעקציע, םעסטע האנם, שכירות. דאס זענען אבער אלץ אויך-םבות. דער עיקר שװערקײט איז אין דעם, װאס עס זענען אויםגעקומען אין אונזער טעאטער-װעלטל קלײנע מוסאליניס. יעדער אײנער װיל זײן דער דיקטאטאר, דער זעלבסטהערשער, װאם זאל דיקסירן אלעמען זײן װילן, זײנע קאפריזן, װאס זןןל קנעטן דעם םרעמדן אקטיארן־מאטעריאל, װי לײם, און גע• שטאלטן אים לויט זײן קלײנעם, קלײנלעכן װילן. דרײען זיך ארום אין אונזער טעאטער־װעלטל חד־בדראם, אײנצלנע גרויםע שטערן, דרײען זיך א ר ו ם״טעאטער, ע ר ב• טעאטער. בויט מען ד ע ר װ ײ ל בײדלעך, סוכהלך מיט דעם גאנצן אלטן ״בוי־מאטעריאל׳ פון ײדישע םכות: לאקשנברעטער, אפגעהאקסע טירן, אפגעריסענע לאדן, און אזוי װײטער, און מען באקט על רגל אחת מצות־םןןרשטעלונגען אן זאלץ און הײװן, װײל אין אײלעניש איז אנדערש נישט מעגלעך. ד$ס בײם שװעל פונם נײעם טעאטער־סעזאן שטײען מיר אלע, — די טעאטער־צושויער, ארטיסטן, אונטערנעמער — צערודערטע און צעטומלטע. דוכם זיך, אין קײן שום י$ר פאר די לעצטע עטלעכע יארן ה$ט נישט געהערשט בײ אונז אזא צעטומלעניש. מיש• מאש און... םארלוירנקײט װי איצט. ם־איז געװען באשלאםן דורך דעם 9 טן צוזאמענפאר םון די ײדישע ארטיסטן אין פוילן, מ־זןןל דעם טעאםער־םעזאן הײ־יאר אנהויבן פונם ערשטן אקטאבער,—צום ערשסן אקטוןבער האבן מיך נאך סך־הכל א פאר טעג און אדרבא, זאל עמעצער פון די ארטיסטן, אונ• טערנעמער, רעזשיםערן, קינםטלער זאגן. ׳װאם םיסוט זיך מיט אים, װו האלט ער אויף דער װעלט, װוהין דארף ער מארגן זיך לןןזן גײןו צי אין דעם רעפרעזענטאנץ־טעאטער, (םאר א שװער, זןנגעבלןןזן און פרעמד מארסו), צי אין א סתם־דרא■ מאסישער סרופע, אדער גאר אין א האפקע־טעאטער, ןןדער אין ,אזאזעל׳, ״םמבטיון׳ און אזוי װײסער. צי שטײט אים םאר צו שפילן דעם קאמפליצירטן שײלןןק אדער דעם נישטיקן קוני־לעמלן צי דעם אײביק־טראגישן, שטאלץ-םארםיםטן|האמלעט דאדף ער אויםברענגען, אדער גןר אפסאגצן א שלםה נארגל. בײ זײ, בײ די אומות-העולד, און אויך אין ײדישן טע■ אטער אין אנדערע לענדער קלאפט שוין דער טעאטער אפא־ ראט. דער טעאטער־סעזןןן איז שוין אין םולן ברען. ס׳קומען די ערשטע הארציקע םרײדיקע באגעגענישן און באקא:טשאםטן פון דעם טעאטער־עולם מיט די נײע אויםטריםן, מיט די נײע אויפםירונגען, מיט״די נײע ארטיםסישע קרעםטן. און ס׳װעבט זיך שוין א םארבינדונג, א נאענטקײס. א ליבע. דער טעאטער• עולם איז ארײנגעצױגן אינם טעאטער־שאפן, איז םאראינטערע• סירט אין די טעאטער־פערספעקטיװן נאך לאנג אײדער דער פןןרהאנג װיקלס זיך םאנאנדער. ס׳קומען באצײטנס שמועםן, פראיעקטן, הבטחות, האפנונגען. און בײ אונז אין ײדישן טעאטער־לעבן אין פוילןז איך הוןב סאריקע װןןך אין מײן רעדע אויםן אפשײד• באנקעט לכבוד דער ארטיםטן לידיא פןןסןןצקא אין װארשע• װער ליטעראםן־םארײן געלאזט פאלן א הארב װןןרט: *דער ײדישער ארטיסם איז נישס נןןר א ק ר ב ן םונם