Literarishe bleter · 1927-09-23 · 38 (23.9.1927) · p. [Seite]

פערםער יארגאנג פרײז 60 גר• םרײטיקי23 סעפטעמבער?192 ל־בומראר־עינ! ךך^ךךך ף- א*?וסםדידם:י ״^ץ 1—1 ־^ ' װאכנשריפמפאר יליםעראכזוד ■■ פארמאג 3.קקעצרןיןיװארשע טןיאטעדאוןקונםמ פ א ע ז י ע אדץ פ ר א ז ע שמואל זארןומנ / װארשע א פערזאן צום העכםטן פינקט פון לעכערלעכקײט, ה־יסט נאר שטרעבן צו >ןט דעם ציל. איך שטעל^מיר קוים סאר א שרײ־ בער. װאס זאל זיך זעצן צום טיש, אײדער ער ד.$ס נישט דעם דיכטערישן ביל. און אט דער גיל איז דער אויסדרוק םון טיפסטער אינטימקײט, דער אריגינעלער אויםדרוק פון דער פערזענלעכקײט, — >ןט דאס, װזןס מיר רוםן אן פאעזיע. די פןןעזיע אבער, װען זי םאלט ארײן אין פראזע, באטײט עם איר דעגראדאביע. אין דער בארג־לוםט, װו עם אטעמען פערזן׳ קען קײנמאל נישט געשאפן װערן קײן פראזאיש װערק. אין דער דערבײלונג זענען נויטיק אזעלכע אײגנשאפטן, װאס זענען םארן ליד א זזסרון. א דערבײלער, װען ער איז נישט רויק און כאפס דאס ערשטע םאדן צװײסן, איז נישט קײן גוםער דער■ בײלער. דער פ$עט קען רעדן מיט אויםגעשרײען, מ ט אפגע■ האקטע זאצן און זיך איבערחזרן אין פארשײדענע װאריאציעם• דער פרןזאיקער רעדס מיט א טןן פון ״עס איז געװען״, דער פזןעט — ״עס איז׳, דער ערשסער — פון א י ם, סון דער דריטער פערזןןן. װעגן װעלכן מען קען מער גלײכגילטיק דערזײלן, דער צװײטער — םון ז י ך. און אםילו װען דער פאעט רעדט װעגן אנדערע, איז עם אויך מיט דער גע■ װיסער סוביעקטיװקײט, װי למשל, משה קולבאק רעדט װעגן די זיבעצן םעסערם אין ״רײםן׳. קורץ, דער מהות םון א ליד באשטײט נישט אין דער אײנהײטלעכקײט םון זײן םאבולע, נישט אין דעם שטאף-אוים• װאל און בכלל נישט אין קײן שום אויסערלעכע םימנים, נ>ןר אין זײן שטיםונג, װאס אנטװיקלט זיך און שטײגערס אויף א ספןןנטאנישן אוםן. די פאעזיע און די פרןןזע קומען םון צװײ קעגנזעצלעכע ריכטונגען, די פזןעזיע גײס זיך אײביק איר״װעג. בעת פאר דער פראזע זענען $םן אלע מעגלעכקײטן ארײנצו■ נעמען אלערלײ עלעמענטן, אפילו א פאליטישן טראקסאט אינמיטן א נאטור-שילדערונג. די פןןעזיע לעבט־ןןפ אין א קורצן אױגנבליק. איר לעבן איז די האסטיקײט, װאס איבער■ רײםן זי — הײםט זי טויטן. זי שםיצט זיך אויף דער אנןןח■ מאלעקײט, אויף נישט-געװײנלעכע מאמענטן םון שיכרות, בעת זי װערט געשאפן און םארשטאנען. זי פארשװינדט פון דעם ערשסן קאלטן טרןןפן. װןןס זי דערםילט, סיי בײם שאםן זי און םײ בײם לײענען. איר סקור איז די סטיכיע, װאס הןןט זי גענוירן בײם ערשסן טאנץ פון דעם אור׳מענטשן, װען ער אזױ נאטירלעך זעס אויס די ערשײנונג, װאס מען לײענט נישט קײן פאעזיע. אז בײם אויסװעקן אט דעם פראבלעם װאלם מען, דאכט זיך, געדארפט בעטן בײם לעזער אנטשול■ דיקונג. די ביכעלעך, אין קורצע און לענגערע שורות, שםײען םאריתומט אויף די פאליצעס. ארויסגעבן א ביכל םערזן איז סאר א פארלעגער אן אמתער מסירת נםש. די פןןעטן גײען ארום אין דער ליטעראטור מיט אן אויסדרוק פון אײנעם אן אבױן, װןןס דןןס װײב גײט אים שוין דאס זיבעטע מןל צו קינד. מען איז מקנא די פראזאיקער און מען מאכט זײ נןןך, מען הןןט ןןנגעהויבן צו שרײבן אזא מין פרןןזע אין פןןעזיע, װןןס זןןל מםײם זײן דעם עולם םאר די עסלעכע יןןר• הונדערטער שטיםערײען םיט ״הויכע רײד׳ סענטימענטן, — די מעשי־נערות םון דער פןןעזיע. םון יאוש הןןט מען צוזאםען מיטן עולם ןןנגעהויבן חוזקן םון זיך גוםא. װי אקינד, װאס לאכם-מיט םון זײנע אײגענע נארישקײטן. איך בין קוים גענויגט צו גלױבן אין די רעזולטאטן, װןןס עס ברענגט ארױם דער יאוש. איך בין זײער מםופק, צי דער װירקלעכער פןןעט, װןןס םילט אן אינערלעכן דראנג אױסצודיקן זײנע שסיםונגען אין םערזן, זןןל זיך קענען משדך זײן םיט דער הײנטיקער פרןןזע. פרןןזע און פןןעזיע,—דוכם זיך בײדע םירן צו אײן ציל, דןןך איז פרןןזע דער ברײסער שטראס, װוהין דער שמןןלער שטרןןם םון דער פאעזיע טןןר קײנמןןל נישט ארײנסאלן. דער ציל םון דער פרןןזע איז די פאעזיע. דער ציל םון דער פןןעזיע איז זי אלײן. די גאנצע דערצײלונג םון ״בראשית ברא״ סירט צו ״אז ישיר׳, און נןןר אדאנק ןןט דעם עקםסאטישן געזאנג הןןט דער ביבלישער דיכטער םארמןןגט ןןס די עפישע, מיט אן אינערלעכער ליכט אויםגעםילסע שטימונג פון דעם גאנצן םפור ביז יציאת־םצרים. די גאנצע מעשה מיט םיםרןן איז אויסן דבורהם געזאנג, װעלכער הןןט, אגב, אויםגעהאלטן דעם זכר םון דער דאזיקער לעגענדע ביז דער צײט, װען זי האט גע■ קענט פארשריבן װערן. הונדערטער בלעםער םון האמםונען םירן צו ןןט דעם געםיל־װירבל, װןןס טרןןגט־אױף דאס הארץ און װןןם גיט זײן דערצײלונג אזא לירישע שטיםונג. די פרןןזע שסרעבס צו אס דעם מןןםענס, — מעגן מיר אים ןןנרופן מיט סארשײדענע נעםען, מעג עם זײן דער הויפט־םןןםענט םון אן אידיליע, פון א סראגעדיע, אסילו דערסירן א םיטואציע ןןדער