Literarishe bleter · 1927-09-09 · 36 (9.9.1927) · p. Seite 711

711 ליםזרןןרױע *ליסער 36 זא?ז סעאטער ארז קונסט וױ סיװײזם זיך $ר1ים׳ װעלן הייייןר זײן אין *םעריקע 23 ײריסע םע*םערסי סין זײ 11 אין ניי-יןרק אין 12 אין •רןװינץ. אין ןם די טעאסערס ולע?ן זילן ןננאזשירש 280 •ייײיד״י״ש'|ח. ס׳איז מענלעך, אז ס׳װעלן ויך ע6עגען נןך 2 סעאטערם״ 1 אין ניי״יןיק, רער עװילסער אין •רןװינץ. דער ײדי־שער ןקסײןרן״ייניןן םןרמןנם אינס 845 מים״ נלידער. ן טײל מין זײ קןגען עיליע סארשידענע סג1ת נישש ש<ילן, אײניקע זענען אין אויסלןנד. הײ. יןר הןש דער י ניןן זיגענימען נײע 24 מיםבלידער. רינססןנ דעם 30 סן א1׳ניסט א-ז 6ןיבעקי״ םען נײ דער .װילנער טרוסע״ אין לעמבעיג די •רעםיעי־ע 6ין מןייעיס קןמעריע דזעןרזש דןנרען, מיס געזןננ אין םענץ איגסע-מעעןס. רעזשי~י1סף קאסיען. - רי מילנטר;•רי#ע גרײט זיך א־נט א1ים״ *וסירן לײװיקס .נולם־־. רעזשי—דוד העידןן. דער בןקאנסער ײרישער קןמסןזיסןר 8ין ןמעריקע לןזןי װײנעי, װןס הןט לעזטנס בןזיכס ריסיןנד, איז בעקיםען קײן •ײלן. אין װילנע הןס לןזןר װײגער געהןס ן קןנסערענץ מיס די מוזיקער א. ס. נערנשסײן, גןלדשסײן, יעקב גערשםײז, א. םליע•, םגח שןון ן קןנםןקם עװישן דער ײדישער מוזיקןלישער טעסיקײס אין אײרןאע אין ןמעריקע. לןזןי װײנער הןם אויך נןזוכם דעם ײדישן װיםג• שאוםלעכן אינסטיסוס אין װילנע, װו ער הןס זיך כןעןנס מ־ס דער רײכער קןלעקגיע נןםן *יײדישע םןלקס״לייאר, װןם דער אינםםיסיס בןזיעס. לןזןר װײנער סןרס מים זײן סרײ, אײך ן םיזיקערין, ן שױעססער סון אסמר שומיןםשער. דער מןםקװער ײרישער םלוכה״סעןםער הןס בענעבן ן רײ םןרשטעלונגען אין כןרקןװ. ײןם זענען ןרורך כיס גרײס ערסןלנ. .*■י די בןקןגסע ױגגעסשקע סעבנערין םרימל ״יײכעס איז סעיעגרןסיש ןרײסגע6ןדערם געװןרן פי; ויגע קײן •ױלן, װו זי איז ןנגןזשירס געװןרן דירך דער #רילישער פילם״געזעלשןסס ״לןבןר״ •ילם״ אײף עי שיילן אין ןקינןדרןמע יװןס נןשערס״, װי עס װערס נעשילדערס דןם לעכן 6ין ■*שער. די הןכדליגג קימט 0ןר נײס *ײלישן יס״ נרעג אין הע*,. אין װילנע הןבן געװײלס די ןרםיסםן 6זן דער װילנער סרוםע חנה *רןז אין א ששײן, װעלכע זענען ןנגןזשירס א1י6ן קומעגדיקן סעזןן אין ריגע אינס ײרישן מלוכהשן סעןטעי. .*•י רי כןקןנסע ײדישע ןרסיס*ין ןננן גרןס״ בערג, װעלכע אח אױפגעסרןזן די לענסע נװײ סעזןנען מיס גיויס ערםןלנ איןװןרשעװער .םקולו• טעןסערי, א־ז ןװעקגעסןרן קײן לן.דןן, װי זי איו ןנגןזשירס געװןרן דירך יןזעף קעסלער. ** אין רי ניענןס״אײרעםער ײדישע נייסינגען װערן ןנןנסירס רי גןםסרןלן •ון װיערן קןניעװ• ןקן, ■ןול גרײטמןן, זינן רן#עי, םןקם נרין א. 1. חנד• נחמן מײזיל כ ד א ב י איבערנעלןזם ן גרןנדיעזע ןרבעם אין הענרעיש ן .לעקסיקןן פון הענרעישע שרײנער און הענרעי• שע ליםערןסיר*. 8ון ןס דער ןרנעס זענען 6ןר• ע6נםלעכס נעז־ןײן אין #*רשידענע נײםשריססן 20 ןרסיקלען, װע״כיי הן*ן נןװיזן. ןז ז פישמןנס ןרבעם *ןרמןנס ן נרײסן ניכליןני*ן**שן װערם. אינם הןס זיך געברינדעם אין ירישליס ו הןמ*םעס, אין װעלכן ס׳נײען ןרײן מ. כן״הלל הנהן, א. מי לי&שיץ, ש. סשעי־־נןװיסש, ■נינה פ־שמןן, ח. ד. שח*, װעלכער םרעס־נו נו בילדן א 6ןנד אײף ןרײסנוגעבן ןס די ןרבעם. ** נוס ערשסן יןרנײס *ון רעם ױננן דיכטער יור־ייג א זייז יןם״ןנדזשעלןם סןײגעקימען * הזכרה אין דער ײײשער סןלקם״שיל. ס׳איז רערשינען רער נום 8 (44) 6ינם חויש״זשירנןל ״דןסקינר״. רעדןקניע ד־רמ אעקער• ** מיר הןכן נןקומען נוגעשיקס * שןר6ן ■רןסיסם סין די םיםגלידער 6ון דעם .6*רײן לינ״ הן:ער סון ײרישע- קונסס א. נ. סין י. ל. ■רץ״ (מים עםלעכע אין 6ושנ*ק *ונסערשריוסן) אין סןרנע קענן דעם ן־־םיקל 6ון מ נ־־ןם אין די ,לים. בל.״ .װעי איז שולריק~די ליסץ-ןטור. וי די קריםיק־— 6*ר דעם סןן און אינה** ־, װןס איז געװענדעס אויף י. ל. •רץ, ס׳איז דערשינשי ״די ײרישע עםיגרןניע״, *יגוז סוגס ײר־ש עשיניוניע 6*רנ*נד ״הןיןם• עמיגדײ־עקם״ ייס * רײרן אינהןלס. אין עלשער סין < 6 יןד א*ז אין יןםקװע געשטןרנן דער *ןװוססער עסנןנינף אין ■ינליניסם ■יןס. ל. שסערגנעי־נ. שסערנבערג א*ו בענײרן >ין זשיסןפיר אין 1861, נעלערנס אץ א ישיבה אין אין 1886 ארשססירס 6ן- דער ןננעהעריקײס ני ״נן• רן־נאיא װןלין״ אין דע-נןך!*נעשיקם קײן סןכןלין. שס. הןס 6ןרע6נסלעבם םיל ערנססע ןי• בעסן אין 6ןרשירענע נײגשרי6סן, ריס־שע און רוםישיײרישע. דוד נערגעלסןן געסינס זיך אינס אין ן-עם. ער הןם דןרט געהאלםן * רעסערןם .רי ײדישע ליםערןסור אין רןסנ6ארבאנד איי אין אײס״ לןנר״. רער *לאוקרןינישער ײ ישער םיזײ אײ6ן נןםען 6ין מעבדעלע מוכר״ס6רים *ין ןיעס איז שײן *וגעםרןןסן נו זײן ןרנעם. דער מוזײ הןס כןקיסען * געכײדע אין נענסער 6ץ שסןש, װעלכע װערס אינס רעמןנסירס און ניגעסןסס 6ןרן שן ײ םון *לע ןרעםער םוזידען װערן נינײסנעזןמלם די ײדישע עקשיןנן־ן, און א־בערגעגעבן רעם םענרעלע• םוזײ, לײםן ■לןן װןס איז אױםנעא־כעס געװןרן, װעלן *לע דובלעסן 6ין די עקססןנןסן, װןס הןבן ו שײכית נו דער ײרישער קולסור אין װעלכע נע• 6ינען זיך אין ןלע מוזײען •ון אוקרןינע און ר. ס. 6, ס. ר. איבערגענעבן װערן אין מעגדעלע״פחײ. אין םיזײ װעט זיך א1יך גע6ינען ו •ילע רשיסח 8ין די אײגניקע ײדישע זעלטנהײסן. אינס װערם כן״ ןרבעס דער םןסעריןל. װןס די םיזײ עקססעריניע הןס נענײוגעזןםלס אץ פןרשירענע שבעסלעך סין א״קרןינע, און עס װערס אײנגעשסעים ן קןגסן;ם םיס די *לע ײרישע װי*נשן6סלעבע ןרגןגיזןניעם .**י אײוםןן םיבקלערס רןמןן ״יער וונער וון אםת״, ײדיש ם. •ןגעלסןן דרוקס זיך אין נוענןס• יײרעסער .די ײדישע *ײסונג״. ל י ט ע ר א ט ו ר .**• •ןריקע װןך א*ז נעװןרן דער ןכסער יןי־נײס נןכן םײם פון יעקג דינעזןן, די נ י.ש |• אין װןרשע הןס •ןרןרדנס די לעיעי מיס די קינ• דער •ון די עלסערע קלןסן •ון די ײריש ״ װע*ט• לעכע שולן אין װןרשע נו בןזוכן מיםװןך דעם 1 3 סן אײגוסט רעם קבר ם ן י. דינעזןי. ז. םענן״ןװיסשעס נריװאץ די .לים. כל.״ וזעגן דעם אינערדרוקן 6ון זל־נע זןכן דורך אייגיקע ןסעריקןנער נײםונגען, איז ןפגעררוקס םים ןן ןרסיקל •ון ז. ס. אץ זשורנןל #דער סןרנןנד״. אין ן ברױד נום רןדןקסןר ו. סיגעל שיײבם דער סעקרעסןר 6ון פרץ שרײגער״פןרײן, ןז או־ף דער קיםענדיקער 6*רזאםלוננ 8ון דעם עקזעןוסיװ םון פרץ שרײבער״6*יײן, װעס די םרןנע *װעןנעשםעלס װערן אויםן םדר-הײם. ׳** רןנ גןנןריס :וך,די הײם און די װעלש׳ אינערגעזענס אין ײדיש דורך שרה רײזען דערשײנס בקר1ב *ץ קלענקץ־סןרלונ ס איז שײן דעדס : ץ דער *מײשער *ןנד םון זלמן רײזענס ,לעקסיקן; סין דער ײרישער לי״ סע־ןסור, ■רעסע און סילןלןניע״. רע־ נװײסער בןנר נעמס ןרום די שרײבער *ון א1ת כ׳ ביז א1ת ■. ש. נינער הןס!■געדרוקס אין נױ״יןרקער ״סןג״ * נענןסיװן ןרסיקל װעגן ע װןרשןװסקיס ״שניס׳נײס״. אין לעגשן ניסער ״דער גרײסעי־ קינדס״ איז סןיעסגסלעכט ןן ןרםיקל 8ץ ■ןדסןדור, װו ער ענכםערס ניגערן און י1־בש רעס רןשןן. אין םןרלןג .קויםור״ליגע״ (קיעװ^ דער״ שײנס םןי־ק םװען—סןם סןיער, סינקלער — םןםיעל דער אםת״זוכער, דזשיןװ*8י*לי-ס**רס*ק, אץ ײרישע א־בערזענונגען. ** די *רבעגסינער ײדישע •רעפע װירםעס אינס 6יל די־ס די 6ר*גן 6ונם ײרישן שיל״װעון. אין רןרף ננײנע (לודםירער ■ןװיןס) הןמ זיך געגריגרעס ןײרישע *ינליןסעק א. נ. ״געזעל״ שןסםלעכע יירישע *ינליןסעק ״מענדעלע״. די בינ״ ליןםעק נײלם דערװײל ן 25 מיסגלײער סון די רערגײאיקע ײדישע קןלןניעס. אין סןרלןג .ײל ױן *יך״ (מןסקװע) איז ןרײס פון דרוק: לעזםןן—דער קןםױג *ץ דער ײדישער סביבה אין ױקרןיגע זענען םןרגעקומען ן ר?י ײוישע קרייז״לערער״קןנ8ערענ*ן *ין י־ילוק, *ין סולסשין *ון יין זשיפןמיר. ** נים 3 יןריקן ױבילײ סון ״קןמערד״ *ין רןסנריסלןנד *יז דערשינען ״דער ײדישער פײער״ אין כןרקןװ אין * •ןרגרעסערסן פןרמןפ ױן 10 סוח. עקז. בןכעלס דערנײלונגען דערשײנען אינ״ גיכן אין קלענקץ״םןילןג, ײדיש גיסל מליזיל. דער נױ״יןרקער ,גרײסער קינדם״, װןס *יז אץ די זיםער״חרשים דערשינען ולע 4 װןכן, װעם 8ון ס1ף סעפםעםבער ןן ןגהויבן װידער ני דערשײגען יעדע װןך. ,**• *וי-יק מים ן יןר איז געשסןרבן רער חענרעישר נינליןגרןף זנריה •ישםןי, װןס הן■