Literarishe bleter · 1927-09-09 · 36 (9.9.1927) · p. Seite 706

36 זא ליטורןרי<ז נלזסער 706 חנרך גל־ייצענשטײן (װאם דעיעילם םען װענן ג־ויםן ק־נםשלןי אין לןןדו*) ד־יאזאר יהאהאן / ררארשע װען ג. איז אײעק קײן מינכען אין שטודירט אין דער קינםט־אקאדעמיע, האם ער זיך אזוי איבערגעבן דער קינסט, אז ער האט פארגעסן אן דער גאנצער ודעלע״ אן אלע מענטשן, אין ער האט פאר קײן זאך נישט געהאט קײן אינטערעס, א חוץ םאר ז ץ ארבעט. ער האט אפילו אן ודרשענבערגס שװעסטער פארגעםן. ער האט פארגעםן, אז ער האט איר געשװוירן אײביקע ליבע, אז ער איז געװארן אין געהײם מיט איר חתן׳כלה און האט איר אפילי קײן בריװל נישט ארויסגעשיקט. גײען א״עק װאכן, חדשים אין די כלה האט פין אים אפילו קײן גרום נישט דערהאלסן, איר מרה־שחורהדיקע שטי־ מונג האס זי שוין נישט געקאנט באהאלטן םאר אירע נאענטע, מען איז בו איר בוגעשטאנען מיט פראגן: װאס עס איז מיט אירז ביז זי האט דערצײלט װעגן דער ליבע צום ױנגענמאן. שמואל הירשענבערג איז דאן אריבערגעםארן קײן מינכען, ער האט דעם בחור געבראכט קײן לאדז און ער האס חתונה געהאס מיט הירשענבערגס שװעסטער... גליצענשטײן ענדיקט זײן שטודיוס, אין בערלין באקימם ער אױף א קאנקורס א ברעמיע צי באזעצן זיך אין רוים און דאן װערט ער בארימט אויף דער גאנצער װעלט אלס געניא• לער סקילפטאר. די גאנצע צײט איז ער אין לאדז נישט געװען, אין ערשט א יאר סארן קריג קומט ער קײן לןןדז שוין מיט א װעלט־נאמען. ער װױנט דאן בײ זײנעם א שװאגער, א לאדזער פאבריקאנט און עפנט זיך אן אטעליע אין שעפס הויז אויף פעטריקאװער גאם. פון דעם פעריאד װײסן די ,לאדזער צו דערצײלן אײניקע כי-ןראקטעריםסישע עפיזאדן. בײ זײן שװאגער האט ער געװוינט אין א באזונדער צימער, אבער ער איז פול געװען אין דער גאנצער דירה. ער האט דארט געמאכט א סקלאד פון לײס, פלעגט ארומלויפן איבער אלע צימערן און ארויםװײזן מאדנע משונהדיקע זאכן. אין דער פרי פלעגט ער אפט ארויםשפרינגען נאקעט פון בעס און אזוי ארוםלויפן איבער די צימערי. מען האט גע• װוסט, אז ער איז א שטיקל .משוגענער״, און מען האט אים אלץ מיחי" געװען—פארט א גאון מיט אזא װעלט־נאמעןז... די דינםט איז אבער קײן אינטעליגענטקע נישס געװען און װען זי האט אים אײן מאל אזוי דערזען, האט זי גע־ מאכט א גװאלט און גענוםען אנטלויפן. א לאדזער גביר האט בײ אים באשסעלט פאר א גרוי• םער םומע א םטאסוע פון זײנס א קינד. ג. איז געקומען מיט זײנע מכשירים, באשטעלט א פור לײם און זיך גענומען צו דער ארבעט. ער האט אװעקגעזעצט דאס קינד אין א געװיסער פאזע און אנגעהויבן קנעטן. פלוצלינג האט דאס קינד ארײנ־ געשטעקט א פינגער אין מויל. דער קינסטלער איז געװןןרן אויסער זיך, צוגעלאפן צום קינד און הא״טנ־־ק ז: שטיק לײס, אין שטעטל םורעק איז חנוך גליצענשםײן געבוירן און פארבראכט.זײנע ױגנט־יארן. די שסאט, װו ער האט געמאכט זײנע ערשסע ארטיססישע שריט. און באקומען די מעגלעכקײט צו דערװערבן זיך א װעלט־נאמען—דאם איז לאדז. עס איז דעהום אינטערעסאנט צו הערן, װאס מען דער־ צײלט אין לאדז װענן חנוך גליצענשסײן, דעם געניאלן קינסט• לער און מערקװירדיקן מענטש. קײן לאדז איז חניך גליצענשטײן געקומען אין 1886, װען ער איז אלס געװען א 16 יאר. ער איז געקימען אן ארעמער, אן אפגעריסענער, א ױנגל פון בית־םדי־ש. אין א לאנגער קאפאטע, מיט א קלײן רונדיק היטעלע און גענומען זוכן פון װאנען צו לעבן... ער האט אין אנהויב געארבעט בײ שילדן, בײ טישלערם און אנדערע מלאכות, װו ער האט געקאנט ארויסװײזן זײנע ארטיסטישע פעיקײםן. און מען האט זײ אויך גיך דערקענט. װען די בעלי־ מלאכות האבן זיך ארומגעזען, אז זײ האבן פאר זיך א קינסס־ לער און װען זײטיקע מענטשן האבן צופעליק באמערקט בײ אים געשניצטע מזוזות פון אן ארטיםטישער אויספירונג, ײדישע טיפן געקנעטן פון לײם, אין װעלכע אפילו נישט קײן םאכמאן האט דערפילט די האנט פון א קינסטלער, האט מען אים ארי־ בערגעפירס צום בארימטן ײדישן קונסט־מאלער הירשענבערג, װעלכער איז אוין געװען א לאדזער און גליצענשטײן האט פאר אים באװיזן זײנע ארבעטן. שמואל הירשענבערג איז געװען אזוי אנטציקט פון די איבעטן פון דעם דאזיקן האלב־וױלדן ישיבה־בחור. אז ער האט אים שוין נישט אפגע״אזט, געהאלטן בײ זיך אין שטוב, אים געגעבן עםן און טרינקען און געזארגט פאר זײן אויס־ בילדונג. הירשענבערגס שװעםסער, װעלכע איז שפעטער גע־ װארן גליצענשטײנס פרוי, האט זיך פארנומען מיט דער ביל־ דונג פון דאזיקן ישיבה-בחור, זי איז געװען זײן ערשטע לערערין. אן ערך 3 יאר צײט האט ער פארבראכט אין לאדזש, געװארן א שטיקל ״מענטש״, שפעטער זיך אנגעטון קורץ. באקומען אביסל װעלמלעכע בילדונג און אויך א געװיסע אר־ טיסטישע פארבערײטונג. הירשענבערג האס אבער פארשטאנען, אז אזא טאלאנט מוז מען פײלן און שלײפן. כדי ער זאל װערן דער גרויסער קינסטלער און דערום האס ער זיך באמיט אים ארױסצושיקן קײן אייםלאנד אין א קונסט־אקאדעמיע. הירשענבערג האט בײ דעם דעמאלטיקן ײדישן פאברי־ קאנט קיפער אויסגעפועלט א שטיצע םאר דעם טאלאנטפולן יונגענמאן און אייפן חשבון פונם דאזיקן גביר איז ענדע די 80־ער יארן גליצענשטײן ארויסגעפארן קײן מינכען. ארײן אין דער קונסט־אקאדעמיע און געמאכט זײן גרויםע ארטיסטישע קאריערע. •) זע .ייס.!יענזער*, נוס■ 20 (159).