Literarishe bleter · 1927-08-26 · 34 (26.8.1927) · p. [Seite]

פערטער יארגאנג פרײז 50 גר• פר״סיק 26 אויגוסט 7^19 דיםסהארײסזפ ףךץ^ףףך—א־קוסםדיד־במי!— 1 װאפשדיפםפאד יליפעראבןוד 1■ פארה*ג ב״קקעצקין״וזארשע טגיאמעדאוןקונםמ די לעצטע לאבעץ זײז די ערשטע (מענסשיעכע װיםנעא6ס און װיסנע^מםלעכע מעניפ׳קולםיר *) פראפ• ד״ר פ. שניאורםןזן בערל־־יין דערקענענדיק זי אביעקטױו, האם דער מענםש ןןנגעהויבן זי אויף א ממשותדיקן אוםן בי באהערשן. אבער אין משך פון םיל, םיל דורות םארשטײט עס דער מענטש בנוגע גו דער ארומיקער װעלס• נאטור, אבער נישט בנוגע בו דער אײ• גענער מענטש־נאטור. דער מענסש, װןןם װיל און קען ״זען׳ די נאטור, .זעט״ נישט זיך אלײן ״מאכט׳ זיך בלויז גע• דאנקען און השערות ״װעגך זײן אײגע• נעם נשמה־לעבן. ערשט אין םןןריקן יןןר■ הונדערט הןןט מען ארײנגעפירם אין דער פסיכזןלאגיע די װעגן סון באאבאכטינג אין עקםפערימענם, װעלכע נעמען ןןבער ארום בלויז אײנביקע געביטן םין גשמה• לעבן און די עקםפערימענטאלע פסיכא־ לאגיע ״זעט״ נןןך נישט דעם ג א נ ב ן מענטשן אין זײן א ײ ג ע נ ע ר קאנקרעס־ אומענדלעכער םילגעשטאלסיקײט. די גרוי• סע אינערלעכע װעלט פין ברען־לײדנ■ שאסטן, די אינטימע תהומות םון דער םערזענלעכקײט. באקומט בו ״זען׳ די קינסטלערישע, אבער נישט די װיסנשאםט• לעכע אנשוױנג. דער פסיכאאנאליז הןןט אויף זײן אוםן פיקסירט אײנביקע געביסן םון נשסה־לעבן און זאגט זיך אפ פרינ• ביפיעל בו ״זען׳ דעם קאנקרעט־םילגע• שטאי*סיקן מענטשן, װילנדיק דורכאויס אים ״אױםטײטשן׳ (אױסטײטשונגס־מעטזן■ דע). די מענטש־װיםנשאםט ןןבער זוכט, װי דןןס םוס די קונםס אויף איר שטײ גער, בו באןןבאכטן און באשרײבן, בו ״זעןי די קןןנקרעט■ אומענדלעכע נשםה־נאטור, ארײנדרינגנדיק מעטןןדיש אין אירע רעאלע טיםענישן. די באשריבענע עקספעדיביע־מעטאדן פון דער מענטש־װיםנשאםט זוכן און באנובן די םארשײדענע באדינגונגען, \ 6ןס..ד*נזר״ די עפאכעמאכנדיקע װערקבײג פון דער מןןדערנער נא■ טורװיסנשאםט זענען באאבאכטונג און עקספערימענט, װאם בא• דײסן אײגגסלעך די גרױסע ןןנשטרענגונג בו זען די נאטור אין איר ״אײגענער׳ געזעבמעסיקײט. דאם איז דער װיסנשאסט נישט לײכט אנגע־ קומען. יןןרהונדערטן לאנג האט מען זיך געראנגלט מיט דער םפעקולאטיװער נײ• גונג פון מענטשן בו ״םאכן״ זיך געדאנ■ קען און השערות װעגן דער נאטור. ערשט אין משך סון דער בײס האט עס דער םארשער פאמעלעך באװיזן, בו קאנען זיך אויסטון םון זיך אליין און זען די נאטור אין איר אײגענעם לעבן, אין אירע אײגענע פרןןבעםן און ערשײנונגם־םןןרמען. די בא אבאכטונג זוכט בו זען די נאטור און דער עקספערימענס זוכס בו שאםן די באדינגונגען, בײ װעלכע די נאטור לאזט זיך זען. באאבאכטונג און עקספערימענם באדײטן, װי דוד קױגן האט זיך אין א אנדער בוזאםענהאנג גליקלעך אויסגעדריקט, די אויטאנאמיע פון דעם נאטור־געגנ־ שטאנד, װןןם זןןל איבס קומען אין זײן אײגענער אוםענדלעכער רײכקײט בום אױםדרוק אין דער װיסנשאפט. אין דעם ײדישן רעליגיעז־אגדהשן באװוסטזײן האם עס געהײםן, דןןס נישס נאר דער מענסש, נאר אויך די נאטור זאגט שירה. ביז בו דעם קלענסטן גרעזל האט יעדע באשע• םעניש זײן אײגענע שירה, װאס טאר נישם פון דעם מענםשן דעםםןןטיש םארשריגן װערן. ערשם דערהערנדיק די אײנענע שירה י־*6, 1. ■*נ-זירםןז םון דער נאטור, (די י׳ס־י ײן ניי• רזנרעיינ• *קױינ *ין רזנד. •) * קןייםי םינס ביך ״דער װ*נ *יס פינס*״ װזיזזקײם ווין די י*1ר1ת *ין םענסם-װיסנםןסס), װןס •*ריןנ נ. קיענקי[.