Literarishe bleter · 1927-08-19 · 33 (19.8.1927) · p. [Seite]

פערטער יןןרגאנג פרײז ס* גר• פרײעיל סו אויגוסט 7^10?יבתןףארי־פזע יײיויד א־קוסםדידםגי װאםשדיפם פאר קימעראטוד טעאטעדאוןקונםט פארי=;*ג ^קקעעקין,ולארש^ װעגן א ײדישן טעאטער־לואנגרעם ד״ר מיכאל װײכערט / װארשע װײסט, װו און ב•־ װעמען די פאפירן װאלגערן זיך. זײט יענער זײט איז קײן גרעסערער קולטור־קאנגרעם נישט פארגעקומען. (א קולטור קאנפערענץ סון קאנגרעם פוילן איז אפגעהאלטן געװארן אין װארשע, נעת דער דײטשער ןןקו פאציע). און עס האט אױך אנדערש נישט געקאנט זײן. דאם ײדישע קולטור־לעבן האט זיך אנגעהויבן צו דיםערענגירן. סון טע^רעטישע חקירות איז מען איבערגעגאנגען צו פראק• טישער ארבעט. עס איז אויסגעװאקסן דאם ײדישע ש ו ל• װ ע ז ן און אױף די גרײ שול־צוזאמענפארן האס מען אי דעמאנסטרירט פאר דער דרויסנדיקער װעלט די כחות, אי געמאכט א םך-הכל םון דער אפגעטוענער ארבעט און אנגע• צײכנט די װעגן פאר דער װײטערדיקער טעטיקײט. עם האט זיך מעכטיק צעװאקסן די ײדישע פרעסע. איר השפעה אויפן ײדישן לעבן איז א גרויסע. די מאטעריעלע עקזיםטענץ םון אירע ארבעטער- דערױײל א פעסטע. נישס אײנ• מאל האט מען גערעדט װעגן א ײדישן פרעסעיקאנגרעס. אבער דורכצוםירן דעם פלאן האט מען נישט געפרוװט. און אפילו דער לאנד-צוזאמענפןןר סון דער ײדישער פרעםע אין פוילן. װאס איז נישם לאנג סארגעקומען אין װילנע, האט קײן ברײםערן אפהילך נישט געסונען. א שװערן זיג-זאג־-װעג האט אדורכגעמאכט םאר די לעצטע י$רן די ײדישע ליטעראטור. זי איז שטארק געװאקםן אין כמוח. װײניקער אין איכות. די כראדוקציע האט זיך אנטװיקלט אומנאטירלעך שטארק לגבי דער קאנסומציע. דילע• טאנטיזם און גראסאמאניע האבן זיך ברײט צעװאקסן און דעם אמתן טאלענט אינגאנצן םארשאטנט. דא װעט מען זיך צום שװערסטן קאנען צונויפרעדן און א קאנגרעם םון ליטעראטן װאלט זײן בײם הײנטיקן טאג א זיכערער דורכםאל. ײדישע ש פ ר א ך איז הײנט נישט מער דןןם, װאס איז געװען נאך בימי סשערנאװיץ. הײנט איז זי א געביט םאר ערנםטער װיסנשאפטלעכער םארשונג. די ײדישע םילאלאגיע האט אויםגעהערט צו זײן א פריװילעגיע פון גערמאניםטן און דײטשע דיאלעקטן־םארשער. א היפש שטיק ארבעט איז אפ■ געטון געװארן. און נ$ר א װינציקער טײל םון איר איז םאר עםנטלעכט. ײדישע פילאלןןגן װאלטן געװיס באדארםט אויף א שיתםותדיקער קןנםערענץ קזןןןררינירן זײער טעטיקײס. קומענדיקן זומער װערט צװאנציק יאר, זינט עס איז םןןרגעקומען דער ערשטער-און דערװײל דער לעצטער—ײדישער קולםור קןןנגרעם: די טשערנאװיצער שפראך ק א נ ם ע ר ע נ ץ. זי איז געװען מער װי א בלויזע ק א נ ם ע־ ר ע נ ץ. םײ צוליב דעם כאראקטער אירן, ס־י צוליב דעם צוזאמענשםעל סון די אנטײלנעמער. זי איז געװען מער װי א בלױזע ש פ ר א ך קאנםערענץ. זי האט ארומגענומען אלע סראגן םון ײדישער קולטור. אויף איר זענען צום ערשטן מןןל םןןרמולירט געװארן די םאדערונגען םון א װעלסלעכער קולםור אױף ײדיש. םון נתן בירנבוימס םאנאטישער התלהבות, פון חײם זשיטלאװםקיס קרישטאלענער קלארק־־ט, םון י. ל. פרצעס שימערירנדיקער געדאנקלעכק־יט, פון שלום אשם דיכ• טערישער אינטויציע. םון ה.ד. נאמבערגס שארםן סארשטאנד, םון אברהם רײזענס הארציקער גוסמוסיקײט, םון אסתר םרומקינס פארטײאישער דיא?עקטיק, פון מתתיה מיזעסעס אנגעשטאפטער לומדישקײס האבן זיך געםלאכטן די ערשטע ,ײדישיםטישע״ רעזןןלוציעם. נישט דרײסט און װאקלדיק האט מען געזוכט די װעגן. נןןך האם פרץ אויף אן אםיציעלער זיצונג געפרוװט מאכן שלום צװישן העברעיש און ײדיש, נאך האט ער גערעדט װעגן א ״נאציאנאלער שפראךי און א ״םאלקם-שפראךי. אבער אויף א גראנדיעזן מיטינג אין גארםן, אויף דער טריבונע, אין א םײערדיקער רעדע, אינגאנצן א־ן ז־ין עלעמענט, מיסגעריםן סון די אײגענע װערטער, הןןס ער גערעדט װעגן דער דינסס־ מויד, װאם פאדערט םון דער באלעבאסטע די שליסעלעך, װײל א י ר צײס איז געקומען. נאך האט אש געבלאנדזשעט אין דער םארהילכטער אמןןליק־יט םון צאינה־וראינהם, תחינות און מוסר־ססרים און דארט געזוכט דעם יחום םון ײדיש. און נןןמבערג, שאסנדיק דןם נײע װןןו־ט ״י־דישיזם*, הזןט זיך באװארנט, אז עס קלינגס אפילו נישט אזוי שײן סארן אויער, $בער עם װעס זיך מיט גאסם הילף ןןננעמען. הײנם איז דןןס אלץ—געשיכםע. םארשוױגענע געשיכטע. די טשערנאװיצער קןןנםערענץ איז נישם דערשאצט געװןןרן, זי איז בכלל נישט אפגעשאצט געװארן. אםילו דער פראםאקןןל, װןןס םען הןןט אים מיט התלהבותדיקער אײנשטימיקײס בא■ שלןןםן ארויסצוגעבן, איז נישט ארױס אין דרוק. און װער