Literarishe bleter · 1927-08-12 · 32 (12.8.1927) · p. Seite 631

631 ליםערארישע פלעטער 32 זא ס סעאטער ארז קינםט .**י דער ב*װיםםזנר ײדי*'**עריק*נײ#ער זינ״ גער םערגײ ראדןםסקי איז *נגןזעירט בעװ*רן *1יף * קןנגערס־טירנע * ין ריםלןנד. דער זינגער װעס אויך א6*ר װייילן אין רערבםס אין װןרעע. רן״ דןמםקי עס?יס זײער נןנס זו די וסעריקןנער יי־די״ שע ליסערןרישע און *רנעםער״קרײזן און בןסײליקס זיך ן6ס אין ליםערןרישע אייסערגעמוגגען. די גןנעע ײדישע ורעסע פין דער װעלם קןסענםירם שסןרק די שיןלסמנ 8ין דער ,רכימה״. *לע *ײםינבען זענען מסנים דערעי, *ז די שפןלסיבב איז ן שװערער קלן■ פ*ר דער .הבימה״. נ*שס בעקיקס ןבער א1יף די *עברליקער *רסיקיעו, װערן די אפתע םןטיװן רןך נישס קלןר. פיס ןנערקעגיגב שסעלן *לע *ײסינגען פעםס, *ז קײן םןסעריעלע מןסיװן, װי דןס איז בעװעזן דער 6*ל בײ *לע איבעריקע םעןסער׳שיןלסינגען, הןנן נײ דער .הביסה״ גישס געשאילס קײן רןלע. *םזז, װןס איז גענליגן אין ניי־יןרק, װיל שןםן * חיץ דער העב״ רעישער סעןסער״םסידיע אויך * ײדישע ססידיע. דןס לעבן איז םשמעות שםןרקער, װי רער פרינ״ *יפיעלער הענרעיזם... דער .רויקם״ װײלס אי*ס אין פשעסישל, װי ער הןס מיס גרויס ערםןלג אויםבעסירס רי נעססע שסיק פין זײן רײכן רעפערסיןר. כערסן זינגערסןן, די כןיייססע שפןגיש״ ײדישע קינססלערין״העקלןםןסןרין, הןס אי*ס גע• געבן ן קןניערם״סירנע אין *רגענסיגע. די הכנםה םין איינעס םין די דןזיקע ערפןלנרײכע קןנעערט׳ אירע הןס זי בןשסימם 6*ר די ײדישע שילן אי* יוילן. ** אין לןנדןו איז אץ עלםער ײז 67 יןר געשסןרכן דער *ןװיסםער ײײשןר סןלעי״ סילןסןן דזש. סןלןמןן, װןס הןס זיך בןזינדערם קוגה שם געװען מיס זײנע בינלישע מןםיװן אץ פןרסרעסן פין בןרימסע ײדישע פערזענלעכקײסן. ־יא^ אין אײנעם •ין די פןריזער םעןסערן איז ױיסגלסירם גזװןיין ן פיעסע .דןם אײניקע געםן״, אין רעלכער ם׳װערם געשילדעײס רןס לעגן 6ין העריל אין זײן זין הןנם. ** אין ■*ריזער .ןריעסער׳שסימע״ קלןגם זיך ב. װיבןנורן אויף דעם *ישםןנד 6י:ם ײדישן סעןרער אין 6ר*נקרײך: .ד*ס ײרישע סעןסער אין אןיײז םןרמןגס נישם קײן *רסיסםן, נישס קײן רע• פערכיןר, נישם קײן שפרןך אין נישם קײן בןנץ ײדיש װןרם. * װילדע ר6קר1ת כישעװעס אויף די ברעטלעך 6ין די היגע ײרישע סעןסערן א *זי װ.* ער 6ןדערס ןגהיינן *י סירן 1 קןמיןניע 6*ר ן בעםערן ײדישן סעןסז^־. **• איי װןרשע װערס ןרנןניזירס *ן *לײי״ לישע 6ןסן״רינןד*דאנראםישע אײסשסע*ייגנ יס׳װעלן אויף דער אויסשםעלינג רעירעזענםירס װערן ן ריי ןמעריקןנע״ אין דײםשע •ילפ-וירמעס מיס זײערע כעססע עקספןנןסן. ילי• גחמן מײזיל כ ר א ב י ענדיק אין כריםעל רעם קרײז נןזוכס אין אויד איבערגעלןזס ןלס ממנה זײנע כיכער. דןס ■וילישע נילרונגס״מיניססעריים גרײם אי*ם *י!•ילשםענדיקע אויםנןכע 6ין ןלע װערק סין ןדןס םי*קעװיםש. די רןזיקע אוים״ גןכע װעס קודם״פל נעםען אין ןכס די פרןזע״װערק פין דעם גרעססן ■וילישן דיכסער-װײל די דןזיקע װערק(לר1ב װיסנש*6םלעכע 6ןרלעזינגען) זעגען נןך נישס נעז*מלפ. אין דער פילער מיןקעדיסש״ אויסגןנע װעלן אויך *דײן די בריװ אין אויך די לויבװירריקע געשפרעבן 6ין דיכסער. ** קניס הןמםין, װ#ם הןט ל*נג שוין גע״ שװיגן, װעם הײגםיקן הערגסם #6רע8נסלעכן * נײעם רןמון. ** לערםןבסןװ הןס זיך אין זײן ױבגם 6ןר• ניםען מים מןלערײ. *ו די שוץ נןװיםםע זיבן פילדער פין דיכסער איז אי*ס אין קיעװ *ונעקימען נןך אײנם. דןם נילר שםעלס מיס זיך םןר * לןנדשןפס םים ן קעניגלעכן שלןס. דער נערליגער אילשסײן״#6רל#ג, דער נרעםסער דײסשער סןרלןג. װןפ ניס *רוים עסלעכע -ןנ״עײםונגען, סיל װןכננלעסער (װןפ רערגרײכן אין מיליןניקע אויסלןבעם) און הינרערסער ביכער יןר אײן, יןר אויס, 6ױערס אי*ס זײן 6ים*יק- יעריקן ױבילײ. ניי דער געיעבגהײס בןקיםס דןס סויזנםקעייקע פערסןנןל פין דער פירםע רהנות אין װערם פין 4 ס־ליןן מןרק. אילשסײן הןס מים עסלעכע יןר *יריק געירוװם בדינדן א1יך * ײדישע ןפסײלינג בײ זײן םןרלןג. ןבער זעענדיק, *ז די ײדישע כיכער גײען נישס אין קײן הונדערסער סויזנםער עקזעמפליןרן, הןס ער די ןיםײל־נב ליקװידירס. אין ןרןר, אין רימעניע, איז רן נישס לןנג געשםןרכן * זןמלער 6ין אויסןגרןמען, * געװיסער לידװיק *ןרס. זײן זןסלינג איז די גרעםםע אין דער װעלס אין װעגס סג קילןגרןם. נסעס *לע גרויםע דיכםער 8ין דער װעלס 6ין די לע*סע *װײ יןרהיגדערסן זענען פןרסרעסן מיס ה * ג סי ש ר י 6 ס ן אין דער דןזיקער ריזיקער זןסליבג• װי נןװוסם, הןבן םיר אויך * פלײסיקן ײדישז אויסןגרןםען״זןםלער, דעם ד״ר אכרהם שװןררןז פין זלןסשןװ. ** אין דער רײסש״ײדישןר .װינער מןרגג״ *ײסונג״ דריקס זיך איזס אין המשכים שלום *שס רןמון -וסעריקע*. דער איבערזע*ער װערס נישם ןננעגעבן.?*4 דער ןדעסער ײדישער םעברעלי״םיזײ הןס ןנגעהויכן * נרויסע סעסיקײט. דער פוזײ הןס ןנ״ געהויבן *ו סןרסירן און ןרדנפן <י ליסערןרישע ירושה סץ םענדעלין, װןס הןס זיך ביז אי*ס גע״ סיגען בײ זלינע סעכםער, עס איז אויך ןרויסגעשיקס געװןרן ן ספעזיעלע װיסנשןפסלעכע עקסורסיע אץ װןלין, *די *ו זןמלען *לסערסיפלעכקײסן #8רן םוזײ. אין פןריז קומס אי*ס סןר *ן אויסשטע״ לינג 6ין קרמױק. די דןײקע אויסשםעלוגג איז ןר״ גןגיעירס נעװןרן *ולי* דעם 6ו6זיק״יעריקן ייבילײ 6ין דער עקזיססעבץ •ון קריםיקער״6ןרב*נד. *■י אין ■#לעססינע גײס *רויס דער פינפסער ב#נד םין ני#ליקס געז#םלסע װערק. אין *יך גײען #•יײן ״עגענייעס יול לייער 6ןר ײבנם אין קיגדער. ליסעראטור אין דעס לעמבערגער װןכננלןס .דןס •רײע װןרס״ הן*ן די ייגגע גןליזישע שרײנער * *#זוגדער ןפסײלינג, װןס דערשײנס ן6ס אין רער רערמןנסער *ײםשריסס-ױגכערן םיסל .ױנג• ג#לי*יע״. דער *#ריםסער *זײשער שריססשסעלער דוד נערגעלסןן װעם אין די נןענססםע םענ ב#זידן ריגע, װילנע ױן װעם װןרשײנלעך ױיך ױמען קײן װןרשע. כערגעלסןן הןס לעזרגס םןרעבדיקס זײן רןמןן .םידת הדין״, ײן ה*ם ןנגעשריכן ן סן*- י#לע דרןםע. די דןזיקע ביכעד װעלן בקרוב דער״ שײנען אין * קיעמער #8רל#ג. די םעג זענען אין װילנןר #6רל#ג 6ין נ. קלעעקק דערשינען דער גופער 2 •ין 927( 6ון זשודנןל .ײדיש םעןםער״, אינסער רער רעדןקזיע 6ין ד״ר םיכאל װײכערם. אין נוםער גײען *רײן *רסיקלען 6ין נח •רילוזקי, װ. סײסלױיס. ג. םײזיל, י. לױנןסידסקי, יעקנ סעססעל, ה. ןמ*•'*, ש. 6רײנד, א. שסןקסעדער א. *נד. 6ןר*נעז אין ניענןס״אײרעס * #6ר?ין מיסן נןםען די .נ#כס אײלע״-װןס שיקס #6נ#נדער #נןגימע קןםיניקןםן *י דער ײדישער פרעםע, נרי *י נןאײנסליסן דןם גע?עלש*6סלעכע ײדישע לעבן אין ןרגענםינע. די קןםוניקןסן זענען נעשריכן מים ן הןלזערנער, עקלהןפםער שפרןך. װײניק לײדט מען פון ן6ענע גרןפןמןנען, דןרף םען נןך לײדן פון ןנןגימע. וי ןגןנימע פןספלעסן— םיר הןנן *#קוסען *זן קןפאלעשל—חילן, אגנ, שפערן די בןמױנגען פין דער פױליאער י. ש. ן. אין #ר״ געגסיגע. פון ן שסעסל, װי עס עקזיספירס ן ניס״ #נסװיקלסע ײדישע שול, הןבן םיר בןקומען ן בריװ ,אין נןםען 6ין הונדערסער עלםערע קינדער״. םיסן גןנ*ן קעדערשן ערנסס פןדערט מען דןרס סין אונ?, ןז די .ליםערןרישע נלעסער,־ זןלן ןרויסגעבן אויך ןן אויפגןבע •#ר קינדער םיסן נןםען .קלײנע ליסערןרישע כלעסער״, מןרוס #ז1י איז געװןרן כיירוש ״ב#שלןסן און פרןיעקסירט״ אויף *ן ןלג• ##רזןפלוע 6ין ליסער#רישן קרײזל *ײ דער שול״..♦ נ#ך אײן *#װײז, *ז די ײדישע שוי, א ו ן נ ן ר די ײדישע שול אח דער הויסס״זײל םין דער ײדישער ליסערןפור אין דער ג#נ*ער םןדערנער ײדישער קולסור. און דער װונםש •ין די קיגדער נ*6א איז, נ#ך *לע ז#כן, גישס *זוי קינדיש און א6שר ס#קע א1יססירב#ד א1יך. םון עסלעכע שסעסלעך זענען ןנגעקו&ען עו אונז *ריװ, אין װעלכע די קןרעססןנדענסן קלןגן זיך, #ז ן בעװיסע חיה רןניבןװיסש קוםם דןרס סנלוםרשס ןפהןלסן פןרלעזונגען װעגן .הײנסיקן דיכפער״. אין דער אםתן ןבער לעזס וי #6ר *װײ עה נןכןנןגד אידע אײגענע שןפונגען. די .6ןר- לעוינגען״ װערן ןכעײ אײגגעןרדנם פון ערנססע ןרגןנחןגיעס ױן דןס איז ס#קע *ן עולה. די דערםןנסע איז ױיך אין װןראע נןקןגס ןלס ױם״ היילכןרע... נרןפן&ןנקע. ** אין בריסעל, נעלגיע, עקדםסירס בײס -ײדישן #רבעםער״קולםורי6*רײן״ * דר#מ#סישער ערײז. דער דןזיקער קרײז סירם אויף שוין דןם *•י-םע שסיק 6ון ערנכה סן״ער, װכ״כעי• רןס זײ״