Literarishe bleter · 1927-08-05 · 31 (5.8.1927) · p. Seite 611

611 ליםערארישע בלעטער 31 זא 7. טעאטער אוז קונסט .**י רער װארסעװזנר ״סק*י*'סע#ס7*־״ הןט אינס אײסנעםיירס ן בײע ןסערעטע .װעיװזנלע?וסדניק*. בןןרעעט דירך ם. קןרנסײער. םוזיה נןןינעס םין ש װ-ננערג אין ד. בײגעלמןן, דע״ קןיוניעם—װ. װײנהרײ*, רעזשי—ה סעבינשםײן. דןס שטיק איז מלא ובריש מיס סענץ, נעזןנג. דער עולם ןקםיןין שםילם לעבעדיק, מיס נרען דער אינהןלס איז נ*שס ע־ננןננן ,״על םררת״הקינסס״ ןנער ס׳סןדט גישט דןם שיילן סין ןגנו גרןם׳ בערג. ד 6ענינשםלױ, י. םעלד. א. אײזענ-עדג רעקז די חסירני; סי: דעם ש יק און או־יך דןם שװןכע-ע שי־לן 6ון די יינעדיקע. ס׳איז נישס שלעכס^ װןס די מוזיק איז םץ ■ןױלעדע לידער. .װעלװע״ע ששדניק־ װעם אייפנלמען בײם ,םקןלן״־עילם. .**י יער קןמיןזיםן- יןזןװסקי דןש בןזיכס םיף ײנ• ן רײ קן־ןניעס און קבינות אין ארץ ישראל און נעקליבן םוײקןלישן שסןף םןר דער געזע*שן6ס ני 5ן-ס*רײםז מיזיק אין א״־■, װןס איז נענרינדעם אין דײםשלןנד. ,**י סין סט-י װערס געמןלדן, ןז יןרם זענען אדירך מים גרײם דערםןלב די םןרשסעלינגען 1ין װ.י.ק ם. .**• אין םעזריסש הןס גןםםרןלירם גןדיק אדן ןלן לילית אינסערן נןמען .ןזןזעל*. 1 בןרןסןװ איז ןםגעםןרן אײף עסיעכן װןכן אײף נןםס-שםילן קײן רימעניען-ניקןרעשם אין סשי־• הןס די רעםסןװרירםע .װילבער סרוםע״ אײ6נע6ירס םיס גרײס דער6ןלג שי־ום ןשס .רער לןנדססןן״ אונםער א. מןרעװםקים רעזשי רי םרײע בעםיבס זיך״ װי בןװוסס, אין סריסקןװיעץ, װו ם׳װערן שסורירם 3 נײע ■יעסעס. אין דער ער״ שסער רײ־— .דער :סיון״ 6ון יעקב םרעגער. רער בןקןנסער װילבער מןלער כן״ניון נוקערמןן, װעיכער געסינט זיך זינם עסלעכע יןר אץ ארץ״ישי־אל, קימס בקר1ב קײן װילנע. בן-ניין צוקערמןן איז, אגב רער מחברםינס ןלבים .קינסס־■ *ער־שער א־ף כ־ת־. דדר ־ינגער לןדזער מןלער ישראל לײוע. רןװיס? *־ז ןוגע6ןרן קײן ר1ים ני שסודײן דןרט. די ןרסיססן נתםה, קןדיש אין כןש, װעיבע הןבן א *עגגערע נדס געשיילט אין ריםעניען, הן:ן גענענ, עםלעכע טןרשסעלוגנען אין גרןדגע. די ןרםיסםן לערנער אין זײדערמןן שיילן איזס אין בועגןם אײרעם. .*•י ױליוס ןדלער סרעס א־נס א1יף מיס זײן כאקןנסן רעםןרסיןר אין ןרגענסינע. בעת דער ערד״ניסערניש אין א ץ״ישרא״, הןס שסןרק נעליסן די .ננלאל״״שײ אץ די קונסש- װןרשטןסץ אויך אץ דער ם-ױיןטע־ װײנוננ ם־:ס ד־רעקםןר קינססלער ב. שןץ זענען נעשע*י,ס נע״ װןרן 6יל װערס6ולע םקילםסירן. יעי■ נחמן רײזיל ר א ב י אין דעם זשירנןל איז ןםגעגעבן 6*ל ןרס םןר כילדע,*, נײכגינגען 6ון דרײויס״םרןזעס, ם׳זענען אויך נעדריקם נןװעלן, לידער םון סןרים רןזענ״ ם^לד, ל. קןנרין, מ. זײ&ערס, מ. מ. רןלינקי. י. ל. נןררןן. ם *ןרןנןװ, כ. גןרין, יה דה שםײננערב, שמ״ר, זי קןרנכליס ז. ייבין א ןנ% יין ליבוי הןם ןנגעהוינן דו דערשײנען ןו א*סוןרסײאיש ״ בע־ע״שןםסיעכזר װןכנ**ןס .*יני־שע גײס״. דער ״װעלס״שםיגל־ ןװןרשע) שסעלם זיך ןש אין לעעסן ניםעי־־ אייף ד ך ון״כלרעי־הערסעד געשדןקלןזיקײס, װןס עס דע־לרי* זיך סןי-ידענע אימקולםירעלע סןרשוינען. ז־י בןשמינן דעפ םרץ״ אוהל״ םיס אןרשידענע נישריססן און אײםשריאשן, .רןנכע אויסשריאסן זזנזן געמןכס נעדןרן אײף ןזעיכע שסעלן, ןז נד־ נו רערגי־ײבן זײ, הןבן זײ נעמ זש ןרבעסן מיס זײערע שםיװל אײף די קכרים 6ון די נםסרים, װעלכע הןבן אןרדינס ו נעסערן *בוד״. דער .״װעלס-שייגל״ הןס ןננעהײגן זי .6ןרײביקן״ די נעמען 6יר די דןזיקע יײס, נדי ס׳זןל וױסן, ״װער עם *ןשמוצם און 6ן-שװעכס דעם דענקמןל אין די קנרים 6ץ אוגזערע דיכסער״ שלוס ןש הןס ןננעהײכן ני דרוק; אין .הײנם״ זײנע אײנדרוקן סין דער ארץ״ישראל רײזע .דער מזבח־־, דער עיישםער?ןםיסל—״אויף דער שי־ף•• די װינעד קהלה אןרװןלסוננ הןס נןשלןסן נו םובפירירן יערלעך דעם ײדישן װים. אינםםיםיס אין װילנע םיס סס3 שילינג. װי מיר זען״ הןס די װיגער קהלה סער םןרשםעגדגיש םןר ײדישער קיל. שור, װי די װןרשעװער. די יומסןרשעםסקײס 6ון דער?ידישער װןרשעװער קה־ה איז באסת נו כן״ װונדערןי םןרלןג *מענדעלע״ איז נוגעסרןסן ןרויס״ נוגענן ן נײע פןרבעסערסע אויםלןגע 6ין מענרעלע םוכר ס6ריב• װערק. די װערק װערן גרויירס אויף ן נײעם א1םן, ל1י• דער נײס װןס?ד זענען דורך מענדעלען נעשן6ן געװןרן. נו יעדן כןנר װערם נוגעגזנן ןן הקדמה װעגן דעם װערק, װען ס׳איז ןנגעשריגן, די קורנע כןרןקסעריםסיק און קי־יכיק םונס װערק• ה׳װעלן א1יך קומען אין יעדן בןנד *ילדער. אויסער דעם װעלן נוגעבעגן װערן 2 נײע בענדער-מעשיות מעבן םענדעלען און מעג־־עלעס בריװ, װי אויך ן בןנד ןרפיקלען װעגן םענדעלעס שן6;. די אויםלןגע װעלס ןרײםגעגעבן אונגער דער השנחה 6ון נ. מײזיל. ** אין אײ;ער ן גרויסער װןרשעװער נײסונג רעדס עםניאל עםעם תעגן אײנעם .ן גרײסן ײ״־ישן שריםסשסעלער״, װןס הןס זיך דן ניםם לןנג איג• געקערם 6ון ארץ״ישראל 'א. ןז. װ. אםשר װײסם עסעץ, װעםען סײנס עם עםנואל? איך װןלס עװערן״ ןז ער מײנס שלום ןשןו אמת? **י 6ןרלןג ש גןלדםןרכ איז נונעסרןטן ןרויסנונעבן ן רײ אינערז/נומען ■ון ןגןסן־ םרןנס:— .די םןדערגע געשיכםע״. ,עםיקורס בןרסן , ״די זינן 6רויען 8ונם *לײ-בןרריקן״, ,זשןקןסבן״ *ץ ״די רײםע ליליע״. די װערק װערן איבע-גע״ זענט דורך ם. הןלננלןס. .װיןדןפןשני ליבערןנקיע״ הןס אײנגע״ 6ירס ,ײדישע״ כרןניק, װו ם׳װערן געגעבן .נןסי*1 װעגן דער יײלישער ליסערןםור אין ײדיש. כי ר י ס ע ר א ט ר ר אין ע^סער 6ץ 31 יןר איז אין קןװנע!*•־.•ןינן דער ןנגעזעענער ײדישיםסישער קולסור״ אץ ליסערןס חײם רןםןלןװיסע. ער איז גע״ לען דער רעדןקטןר םון די 6ן*קיכס־בע װןכנ״ נלעכער ״אונזער נײס־, .בײעם״. ער איז אײך גע״ יןע• ־ער גרינדער 6ינם ײדישן סןרלןנ .ליכס״. זײן :ױנז חןט ןרײםנערו6ן א־ן שנ־ןט נרײס ם־ײער. אין דײסשלןנד װערט אינס געגרײס ו גולע ** כגןנע סון משה פענדעלסןנס װערק נום ססג״סן יןיגןנ אין 1929. *װישן די ןרכיװ׳פןםע-יןלן •*•? דן 85 ײדישע בריװ, װןס משה מענ- דעלכןן הןס נעשרינן מיס ן 170 יןר צוריק ני זײן נלה אץ נו זײנע סרײגס. די בריװ הןבן ןגר־יםע קולסור״היםסןרישע בןדײסונג. אין .״הײנס״ *יז *פנעדרוקר ןן ןרםיקל סון י. קלינןװ װעגן די בריװ. ** דעם 15 — 16 ױלי איז םןרגעקומען אין רילגע ן בן.*ןסונג װעבן ײדישן װיסנשן6ס'עכן אינסםיםמ. ם׳איז ןגבעבומען געװןרן ן רײ װיכסיקע נןשײסן. נװישן ןנדעיע אײך ן בןשלים ןרויסנו״ גזנן נװײ זשורנןלן: די קולטור-קןרעסשןנדענץ, זןס :ןל הײבן ״די ײדישע קולסור״ או, ן זשורנןל ״ײדיש״, װןס זןל ייך ןונענן די םרןגן 6ון ■רןק- שיען סירןכװיסן. די הע6סן זןלן הןלםן בערך 3—4 ניג; אץ זןלן ןרריםגײן ן ח1דש איבער ן חודש. דןס?רשסע הע*ס זןל רערשײנען ןקסןבער, דןס ציײסע הע6ס ״יידיש״-דעם ערשכן גןװעםבער. .*■י אין העברעישן .העולם״ הןם זיך ןגגע״ ד.1י*ן נו דרוקן דער ערשסער םײי 6ון א. א. קןכןקם סײלןגיע .שלםה ם1לכ1״—.האהבה״ זדי?יכע). סישל לאחןװער איז געקופען קײן ארץ. יזריל, װו ער הןס בדעה נו בןזענן ײך. דער םרןנם קעגן?ידיש אין ארץ״ישראל *יז ןלץ ן סעססער. אײף דער יריםער קןנסערענץ •ין ד• ײדישע ןרבעםער הןס םען נישס געלןזס די 8ן־־זשײער םון ם1ע־נ (לינקע) נו רעדן ייריש. .*■י בשת דער שרםה םון דעם ױםםיץ״םיניס״ סנריים אין װין זענען אומבעקוםען זייזר סיל ןרכיװ״ פןטער־ןלן, װ$ס הןבן ן גרייסע נןדײםונג נו דער גזע*:סע 6ץ ײדן. אץ ריגער ,סרימןרבן״ זענען ןםגעדרוקס *•׳ױל ןי־סיקלען 6ון נן״ניין נ״ץ װעגן בעל״מחשבותעס;ײעס כוך ״אונםערן רןר״—״די נײעססע נעשיכסע יין *יבליניססישע שרי6סן־. ־*יא אין *עלגיען איז נעשםןרנן רער עלס• •8*י־ איז בןלינססםער שרײבער 6ץ 6רןג*ײזישער נ?ל:*ע, דער 3 7״ער זשןרזש עיקהוד. *■י דער זון 6ץ בןקןנםן ײדיש״ןםעריקןנישן נײ =וער ליאי מןרשןל—רזשעמס מןרשןל, הןס איי1 ןרײםגעגענן ן רןמןן, װןם ר,ןט נרײם ער״ *ןלב אין ןמעריקע. די ןקניע םונם רןמןן װערם גזסייס אײ6ן סןן 8וגס בירגער״קריג אין ןמעריקע. .*■י נחמיה •ינקעלשסײן הןס אינערגעגענן דעם ײד־שן װיםגשן6טלעכן אינסםיסוס ן װערם6ולע ז*י*וגב: 2 יןרגעגג 8וגם אילוססרירסן ליסערןריש״ י׳י-ןריסשישן מןכן״זשורנןל ,•י#י6ןקס״, װןס איז י׳ זינאן אין לןנדןן אין די יןרן 1899—1900.