Literarishe bleter · 1927-07-29 · 30 (29.7.1927) · p. [Seite]

פערטער י$רג*נג פרײז 50 גר• 2-4 זײטז פרייסיק 20 ױלי 027 1 ל־בונידאר־זביע יי\־ורל א־קוסםדירםני װאכנשדיפמ פאד קיטעדאבןוד ■■ טיזאטעדאוןקונםט פארעאג ^ק?עעק־ן,וזארשי< היבסטלער אדן געביםער ל־1• לעד־ץרער / ניו״יארק ליד אין דער אטמאספערע פון אזא פײנלעכער אימזיכערק״ט אז קײן לעבעדיק, באװעגיעך מענטזזלעך פנים זעט מען פאר די אויגן נישט, און טאמער האט די פאנטאזיע געמאלן א בילד פון א נײגעריקער קונסט-דארשטיקער מענגע. קומען סרוקענע פאקטן און ברענגען פעסימיסטישע באריכטן. װאס זשע ויעט זײן דער םוףי דארט, װו אלע צדדים פונם קונסט-פראצעס באגעגענען זיך פנים אל פנים, דארט װו קינםט איז א געזעלשאםטלעכעד יום־טוב, דארט ב־י די קאנצערט־זאלן און אפערע־ה־יזער שטײען טויזנטער מענטשן אין די פראסטיקע װינטער נעכט און װארטן אויף דער געבעזטשטער מעגלעכקײט זיך צי באט־יליקן אין דער שמחה. דא, אין דעד פריװאטער װוינונג, ב־־ם ראדיא־אפאראט, װו געלעגנה־־ט און באקװעמלעכק־־ט שיקן א־יך העפלעכע א־־נ־ לאדונגען—דא איז שטיל. טויט, אדער נאך ערגער: מען זיצט פארטיפטע ארום דעם קארטן־טיש, און בעת דער ראדיא־אפא־ ראט פארשפר־־ט די טרויעריקע און רירנדיקע געזאנגען פון צעבראכענע ליבע, אדער אנטוישטע האפנונג, צ־־לט מען די געװונענע אדער די פארלוירענע גראשנס, און די טענער פין דער ליכטיקער און א־־ביקער קונםט װערן פארטרינקן אינם געהײיך פון טונקעלן און פארב־־ג־יענדיקן געלעכטער. געזאנג איז געװען די סאציאלע קונסט, װאס מיר האבן. דער פרױואטער קאבינעט איז דעם זינגערם װעלט נישט געױען. אין די צוהערער פון געזאנג האבן אױך דעם דאזיקן קונסט־ דורשט נישט געקענט שטילן אויף א פריװאטן, םאר־זיכדיקן אופן. געזאנג האט מענטשן תמיד צוזאמענגעבראכט, און אפע־ נער עמאציאנעלער אויםדרוק סון פנים און אויגן, פין אטע־ מען און באװעגונג האט םוגעסטירט און אנגעשטעקט, האט געפירט אין פארפירט, אין דאס האט ממילא פארשטארקט דאס א־־ביקע אין דער געזאנג־קונסט און אפגעשװאכט דעם סאר• ב־יג־־ענדיקן קאפריז. דעריבער איז דאם פןןלקס־ליד נאך אלץ א קװאל םון הנאה, אפילו םאר די. װאס בנוגע אנדערע קונםטן קענען ז־י בלויז פארד־־ען דאם פרישע געבעקס פון ״לעצטן װארט׳־. אפילו די, װאס א גראם אין א ליד איז בא ז־י א פארברעך און א פשוט, מענטשלעך פנים אויף א בילד איז ז־י װידער־ אין די רעזידענץ־קװארטאלן פון אונזער גרויסער שטאט איז עפעס מורא־דיק שטיל געװארן, אזוי װי אין א צימער. בעת דער שטענדיקער טיק־טאק פונם א־ינציקן זײגער שטעלט זיך אפ. די װעראנדעס םון די צװײ־שטאקיקע הײזלעך קוקן תמע׳װאטע אפן. אזוי װי א פארגליװערטער גענעץ. די ראדיא־ אפאראטן מיט די גרויסע טרובעס שטײען אנטשװיגענע, פאר־ יתומטע. װאסער באװעגלעכק־־ט און מוזיקאלישע אויפלעבונג דא איז פארגעקומען ערשט מיט א קורצער צ־יט צוריק. די פרויען פלעגן זיך שנעל אפפארטיקן מיט ז־יער הויז ארבעט. די קינדער זענען מיט א באזונדער א־ילעניש געלאפן פון די שולן. די מענער פלעגן פינקטלעך פארלאזן ז־־ערע געשעפסן און זיך געיאגס װאס שנעלער צו קומען אהײם. אלםע שונאים זענען פלוצלינג געװארן גוטע סרײנט, און אלע זענען זיך נײ־ געריק צוזאמענגעקומען אויף די װעראנדעם, אנגעשסעלט די ראדיא־אפאראטן, און די קונסט האט מיט גאלדענע פליגל געסאכעט איבער פלעבײאישע אויערן. אבער איצט—אויס. מיטן גראמאפאן שעמט מען זיך שוין, דער ראדיא האט זיך צוגע־ געסן—שטיל. און אויף יענער זײם פון די קלאנג־כװאליעס, אין דער ראדיא־סטאציע, רעדט זיך דער קינסטלער אויס דאס הארץ זײנםו זינגט, שפילט, אפעלירט. אםאל האט זײן זינגען מסתמא אן אנדער טעם געהאט. ער האט מיט די א־יגענע אויגן גע־ זען די צײכנם פון פרײד און טרויער, פון םארכאפטק־יט און אומגעדולד, אויף די פנימער פון די צוהערער. ער האט אין זײן ליד ארײנגעאטעמט דעם ריטם פון זײן לעבן, און צוזא־ מען מיט אלעמען געזוכט טר־יסט און האפנונג אין זײן קונסס. איצט זעם ער קײנעם נישט פאר זיך. איצט באגריסט אים בלויז די גל־יכגילטיקײט פון א מאשין. מעגלעך אז אין ז־ין פאנטאזיע לעבט דאס בילד סון ענטוזיאסטישע אויגן לעבן טױ־ זנטער ראדיא־אפאראטן. אבער צו װאםער שרעקלעכער אנטוי־ שונג דאס קאן ברענגען, װארים אין די רעזידענץ־קװארסאלן איז מוראדיק שטיל געװארן. מעגלעך אז צו דעם ה־ינטיקן מוזיקאלישן פראגראם װעלן זיך צוהערן צען מענסשן, און מענלעך א םיליאן, װער װײס? װי־זשע קאן װאקסן און זיך אנטװיקלען דאס געזונגענע