Literarishe bleter · 1927-06-24 · 25 (24.6.1927) · p. Seite 483

483 ל(פזר *ויז ן נלזסיר 25 זא פרעסע-צוזאמענפאר איז פוילו זינםיק דאם 12־סן ייני איז םןרגעקיםען אין װילגע די ע6ענינג 6ינם לזנד-1'ז*םענ*ןר 0ין דער ײדישער ירעסע אין יוילן. *י דעם עוזאםעניןר זענען געקוםען 38 דעיעגאםן סין װ*רשע, װילנע, ניןליםםןק, לןןדז, רןמנע, נריסק, סשענססן• כןװ, װןלקןװיסק א. א. *י דער עינוננ זענען געקיםען #ןר• שםייער #ין די װילנער געזעלשא6סלעכע אינסםיםוניעם, דער *זן־זינער םין ירילישן ליםעראטן-קלינ דער גרייסער זאל יון דעי קהלה א־ז געװען נאסיגם מיס 6יל ניוםען־טעס, *יגע• ש־קם דורך דעם שםןם־ראם. ש. ל. *יטרןן הןם אין נאםען םון דעם ןרגאניזירס קן• םישעס נעע6נם דעם *יזןםענסןר. נאך דער ניינריסיננ שין ש. דרײער אין די *יגעשיקםע גאגריסינגען, זענען םןרגעקוםען די װןלן *ים ערעזידיים, 6ין םאנדןם קןםיםיע און םערםןנענץ קןםיםיע• א1י6ן *יזאםענסןר זןנען נעלייענס נעװןרן 6ןלגנדיקע ר6$ער*סן: די ײדישע נרעםע אין גןר דער װעלס חלםן רי־זען), דןס ײדישע ביך אין גןר דער װעלס ונחםן םײזיל), םיססײלינג 6ון װארשעײער ליםערןסן־אןרײן <ז. םענאלןװיםש) ביר־רס 6ין װילגער ליםערןםן-סןרײן וח־ם לעװין־, באריככן םין די ערסעד (לןזןר שוקם. אסח קאאלןן, ם. ה. דראכלע א• א•). ארן8עסיןנעלע 6ר*גן 6ון ײדישן זשירנןליסם (חי־ם לעװין און א. י. נןלרשםידם), די רעצסלעכע לאגע םון דער ארעםע <ש. דרײער), איסןגרא*יע <ד*ר ם. װײנרײךז, ןרגאניזיר־אראגן אין סוןסום <םשה שאלים).-דער *יזאסענםאר איז נעשלאסן געװארן דינםםיק אװנס דורך זלםן רייזען. נאצן שליסן דעם ציזןםלנאאר איז םארגעקיבען ןראיס אין ײרישן םאלקס סעאפער. נאך דער א1י66ירינג 6ון נעסירא• װיםש־דאנסשענקאס ,ד,ר אוײז 6ון לעבן׳ <נאםס שאיל סון *;•*כי *אראםאװ אין לידיא אאשא*קא' זענען אר1יסנעםראםן אאר א נר1יסן ע1לם *אזיכער זי דעלעגאםן: לןזןר 6יקס, נחםן פײזיל אין ז■ סעגאלאװיסש. לםיף האנן די װילנער חברים א־יננעארדגס א חבישן נאנקעס שאר די דעלענאםן• דער נאנקעם האם זיך 6ארנ1יגן ביז גענץ־6די• די רעזאליעיעס םינם *יזאםענ6אר וזעלן 6ארעונסלעכס מערן אין די קוםענדיקע נוםערן. נישס געםאים זיך אויםקלײנן דאם לײכסעססע: קוםען קידם־נל םים דער םעםםשםעלונג גוםא און ערשט שעעטער אויםזוכן צו איר די םאםיקע קאטעגאריעם. ער האט געםװם םריער אנװײזן, װעלכע זע• נען עס די באדיגגוננען, בײ װעלכע ראס םיסישע-געשען איז און קען זײן רעאל• און גאלדבערג שטעלט-אויף םאקע א װונדערלעכע, לוים איר לאגישן בוי, טעאריע צו דער אנגערוםענער עיקר־פראגע םין די *אדינגונגען. דא איז, נאטירלעך, נישט דער־ילאץ םאר װעלכן ס׳נישט איז גענויערן אנאליז םון דער דאזיקער טעאריע. איך נעם נאר אײן םראגע םון א םך: אויב םיר זאלן דערלאזן, אז דער אונטערשײד צװישן פיטישן געשען אין נישס פיסישער רעאליםעט איז נישס דער אונטערשײד, װאם *װישן איםװירקלעכן און װירק• לעצן, נאר דװקא דער אונטערשײד, װאם צװישן אײן רעאליטעט םיט דער אנדער רעאליטעט, קען דאך פםילא ,דאס פיטישע״ נישט זײן קײן היססארישע, נאר םוז אוםבאדיננט זײןיא סיםשעמא• טישע קאסעגאדיע. דאם הײםט: עם םוז דאך דאן אין אונזער רע• אליטעט אםװײניקםסן זײן א *לאץ םאר דעם ,םיםישן געשען/ אפילו דאן. װען דאס דאזיקע ״םיטישע געשען־ גוםא איז אין געגעבענעם םאםענט נישט םאראן. איז טאקע סאר אלעם װיכטיק צו באשטימען, װו איז עם אין אונזער רעאליטעט אלס אועלכער דער *לאץ םאר דעם ״םיטישן געשעןו גאלדבערג גיס אויף דער פראגע סאלגנדיקן ענטםער: דער םלאץ סאר דעם ,מיטישן געשען׳ אין אונזער רעאלי• טעט איז דער געביט סון לעבנםגעזעצלעכקײט סון ביאלאגישן נע• שען, די יעניקע לעבנסגעזעצלעכקײס, װאס איז נאך ביז אי*ט םון קײן אײנאײנציקער סילאזאםישער סיסטעם נישט בארירט געװארן• די לעצסע קען די סיסטעםאטיק סון ,פיסישן געשען׳ נישם אזוי באגרײםן, װי די װיםנשאסט באגרײםט געװענלעך אלע אנדערע נארםאלע נאסורזאכן, ד. ה. אלם אביעקטיװע, צו אלעם פענטש• לעכן באצױמסלאזע זאכסארהאלסן, װעלכע, הגם, זײ האבן א שײכות צום פענסשן, זענען זײ אבער דאך םיט זײן לעבן זעלבםט אום• םיסלבאר נישט סארקניפט. די םיסטעםאטיק םון ,פיטישן געשען׳ םירם, םארקערט, צו דער דערקענטניש, אז א ״פיםישער געשען״ קען נאר דארסן און אויף אזוי סיל זײן, ,װו און װי לאמ עם זענען םאראן ,םיסישע סעלקער*. עםאױ שטענדיק סאראן אאום• באדיננטער צוזאפענהאמ צװישן אסאלק און זײן םיטאס. אבער דער דאזיקער צוזאפענהאנג איז, נישט אזוי, װי די םםיכאלאגן םײ• נען, צװישן דעם באריכט םון םיטאם און דעם גײסט סון םאלק, נאר א צוואמענהאמ צװישן דעם םאקט םון םיטאס און דעם קער• פער םון סאלק. און אין דעם איז דער הויםט-אונטערשײד צװישן דער םיטישער און נישט־םיםישער װעלם• אין אונזער רעאליטעט, אין דער נישט״םיטישער רעאליטעט האבן קערפערלעכע, אלזא אײגנטלעכע רעאליטעטן, נאר אײנצעלע, נאר יחידים״אננעהעריקע צום פאלק. דאס םאלק איננאנצן איז בלויז א באגריםלעכע, א אי• דעעלע, אבער נישט קײן קערסערלעכע װעזנהײט. װעגן םאלקם• אמעהעריקײם זענען פיר געװוינט צו אורטײלן נאר אויםן םםך םון אבםטראקטע סיפנים, װי װירטשאםטלעכע, רעכסלעכע, גײםטי• קע, אבער נישט קערפערלעך, נישט ביאלאגיש. און אוםעסים אין אלע פאל, װו די באצױנג צװישן דעם אײנצלנעם און דעם גאנצן סאלק אח א םחיאלאגישע אדער א בי• אלאגישע, דארסן האבן פיר סאר אונז אן עכס אנטראפאלאגישע גע• םײנשאפס, דאס װאם הײםם בײ גאלדבערגן א ,םיםיש פאלק*. די רעאליטעס םון ,מיטישן געשען״ האט, אלזא, אלם איר סארויםזעצונג, אז אםך אײנצלנע זאלן זיך קודם צוזאםענזעצן צו אײן ביאלאגישער אײנהײט, *ום אזױגערוםענעם .םיטישן סאלק׳• און נאר אויף אזא אוסן קען א .םאלקס ארגאניזם׳ *כלל דענק• באר זײן. דער םיםטעםאטישער געביט פון דער םילהײט איז, אלזא, דער יעניקער געביט םון אונזער רעאליטעס, װו עס קענען אוים• סרעטן אזעלכע דערשײנונגען, װאם זענען סריער נישט געװען; דאס, װאס ם׳איז נישט םעגלעך אין אונזער איצטיקער געזאפטהײט, װעלכע אח א בלויז אבסטראקטע, האלבע, קערפערלאוע געזאםטהײט, איז יא פעגלעך *ו דענקען בײ א װירקלעכער, גאנצער, קערפער• . לעך־םארבונדענער געזאפטהײט. די םיטישע רעאליםעט, דאם מיטישע געשען *אציען זיך שאקע צום מיטישן םאלקי אטװאצה ײ יויסף װארםערצרג קאשציעלנע 10 קען םען באקוםען אלע גײעססע א1יסנאנן םון קאאפג• ראסיװ ,ב י כ ע ר׳ א1יך די ,ליסערארישע בלנטער׳ םיס די פרעםיעם ,זשאן קײםםאף׳ און ,יאסאנען *ינליאכעק/ ס׳װערל א1יך אנגענוםע: דאם אנאנאםענט. דער י. ל. * ץ שארײן א־ז סשארסקאװ דריקס א1ים א האיציקן דאנק דעם קינססלער־ואר העי יאנזןס טװ&אװ ײן ־ײ דאניא:בלןמענפעלד םאר דעחז איאפנעבן 6ון א 6ארשםעלונג (הינדערם) סס; גילדן אלם א שפענדע *א־ דער ו׳ןרײנש ב־נליאםעק.