Literarishe bleter · 1927-06-24 · 25 (24.6.1927) · p. Seite 474

25 זא לי*ער*רישע גלעסץר 474 וויל־ינע מיינט עס ערנסט: ובאנןגניםן, א-נדריקן אין םך*ה*לןז) נחמז מייזיל ׳ ווארשע װי איר װילם זיןו איך נלו־ב נישם אין דער *רנזנם 6ון די, װןס רעדן אײנם, און ניי זיך אין דער היים, םים אײגענע קינרער — טוען זײ — ןנוי״סס, איך גלייב נישם אין דער *דבעס 6ון די, ײןום װערן נ ע ש י ק ם זיו דןי ארבזס דורך די ■#יםײ־יינססןונען, נדי א1י6ע האלטן יעם ■*־ם־י-גדײכגעװ צש או) נעיקר — נישס עו דערלזזן י ע נ ע ר ■*ישײ בו רעגירן, בו געװעלסיקן. א1ינ עםעץ ש י ק ם , א1יב עםעץ ם ר ײ ב ם, םעג םען זינן אין רערהײם, אױ די *יבעם 6ון ןש די שײחים קײן ארבעס נישס. אין װילנע ה;ם םען די שול-םוער נישם נעשיקס, זײ זענען גישם םןעיליזירם ד רך פןרםײאישער 1־ו8;גםיםןנילױא1יע, נאר ם׳וױו * ל ײ ן געקופען, מ־ה*ט זיך *לײן אײנגעשא*נט• ם׳אױ געקוםען 6ין דער קילטור־א־בעט נוסא אין ם׳לענס א־ע*גנן ם־ם איר, םען איז 6*רבונדן נל1ױ םים איר. די קולסור־*רבעס איז אין װילנע אינער *לץ, זי איז דער עיקר־העיקרים, און דעריבער זענע־ די רעװים*םן *ז1י נר1יס, *ז1י װ*גיק. אין די *לע שול־אנשס*לטן, — *ננעה1ינן 6ון דעם ק־נדער־ג*רסן ניז די ריעכןרע קל*םן 6ון די ניםנ*זיעס — סרע6ן םיר ד• קינדער 6ון די, ײ*ם םיר ה*נן נןנעננם *־יער און שסעםער בײ די ■רעוידװם טישן םים די גרינע און װײסע םישםעכער, נײ די 6*רשײדענע ר*וטן און *ײערונגען. ד*—כהן־װירגילים ױגנעלע, ד*רם סשער,יכ*װס בחורל, ד* ש*ליסס םײדעלע און ד*רם — יןשונסק־ס זון. און ד*ס ה*ם 6יל נו ז*גן. ד*ס שול-װעזן אין װילנע איז נישם קײן 6־ל*נסר**־ע־ענין ■*ר .*רעםע׳ 6*לקס-ם*סן, ס׳איז נישם קײן הײנםם*דיקע װ1ילםעסיקײם פון ,ײריש-װעלסלןכע׳ אינםעליגענסן און נישס קײן ,שול<**ליסיק', װ*ס ם1ף כל־ס1ף טרןנס זי *י1ים דןם *רעםע ית1םל, דער ה־יםלןזער, דאס *רעמע יונגל. אין װילנע איז עס *ן אײנענע אינםסיסוניע, אין װעלכע *לע נו6א זענען •*רינםערעסירם, װײל זײעיע אײגענע קינדער ד*ר6ן ד*רט לענן און א1יםלענן זיך. און דעריבער לענם םען דערםיס, דעריבער נןננוגנס םען זיך נישס םים ,ןבי װ*ס', פים * .■וגקם׳ אין ■רןגרןם און ם־ם די עכלעכע קלןםן ■ון *ן *נהײג .6*לקם-שול', נ*ר םזן שםעלם א1יף;ירנסםע ײדישע םיסל-שולן און םען שסרןנם עו העכערע נילדוננס-אינסטיטוניעם. דןס איז דןס װיכסיקםםע, שסןרקססע, עו װןס די ײדישע װלנע איז דערג*נגען, און װןם עם סעלם על ■י ר1ב אין 6יל-6יל *נדערע שסעם און שסעסלעך אין ■1ילן <און ני נל1יז א־ן •1ילן?). און םיר םרן6ן זיך דעריבער אין װילנע םיס *זעלכע דערשײגוגגען, װעלכע םיר זעען אק ערגעץ נישם. אוםעםום קיםס אונז א1ים נו נ1יען 6ון *נהײנ *ן, אוםעסום קוםס אונז א1ים ןנ1יה1יבן ■ון *לף-בית, םין קינדער-הײם, ■ון ד• ערשםע קל*סן םיס נײע םענסשן, אין נײע ננינים (סשסײנסנעזןגם — א ו נ ז ע ר ע בנינים — *לץ ,סונית׳, *לץ דירת-ארעי-גניניםוי. אין װילנע, ןבעי, גיים * סיןערע, ערנסםערע אינערשיכםונג 6ון די לעננס-נןדיננינגען• די זעלנע גיםנ*זיע, די זעלבע ןנ■ 6ירערין, די זעלנע נםעם לערער, — און * ם ן ל — רוםיש, א י 1 ס — ײדיש. אין דער ז ע ל נ ע ר גיםנ*זיע הןם די םןםע ניריק םים א 20-15 יןר געלערנס א1יף רוסיש, זיך 1 .װילנע םײנט עס ערנםטי׳ — דןס איז דער *לגעםײנער •עסשער אײנדרוק, װןם םיר הןנן *ר1יסנ*םי־*גן 6ין דער ײדישער װילנע 6*ר ד• עסלעכע טענ, װאם םיר הןבן דןיס איעם סארנרןכס ביתן •רעסע-1וז*םענ6ןר. װילנע םײנם עס ערנסס םים דעכש ײדישן שוליװעזן, מ*ם זי ביים אז1י עקשניתריק און םיס דעם ײדישן קולםור• לענן, װןס עם ש*£ן דןדם די ײדישע לערערש*6ס, די ײדישע 6ןלקס־ם*סן און די ײדישע אינסעליגענץ. ןם די שעסםע איבערזױיגינג קיםם ■*םעלעך, נהדרגה, סין 6ארשײרענע זײםן, דורך 6*רשײדענע רערן, און זי א־ז ש1ין נישש |18ו8רעגן, נישט *■!יװענדן. די איבערנײגוננ, װןס קוםם דירך: די ײדישע בןשײרענע שילרלען אין גאס •ון די ד*קש1ירים, *די־וןקןשן 1*ן דןקס1ירים, *קישערקעס, נלערלײ ננלי״םלארית, ס1חרים אין םתם ײדן; דןס *סענע, זיכערע, נןשירלעכע ײדיש רעדן דורך יונג אין *לם, ןיעם און רײך, 6ר1יען און םענעס די ײרישע קולסור״אינססיםוניעס: 6*לקס• שולן, גיסנןזיעס, ביבל ןסןקן, לערער-סעםינןר, םעכניקום, ה־סם*ריש עשנאנר*£יש*ר םוזײ, 1ענשר*לער נילדינגס-קןםיסעס, ײדישער װיסנש*£סלעכעד אינסםיסוס, — *רום װעלכע עס לענן, םיען אין ש*£ן ם1יזנסער שילער, לערער אין עלםעין; דער ערנםם אין דעי יראת-הכביד,. ם־ס װעלכן די *רנעס װערס געסין, די זיכערקײס און שעםסקײם אינם ריכסיקן, א־ינאינאיינניקן װענ, דער אײן גר1יסער, *דגעםײנער װילן (*ן ה־נסער-כוגות ןן ס*רםײ*א1יסרןכניננען), װאס ■ארײגיקם *לעסזן, װןס בןנײםםערס *לעםען, װןס ש*שם •ון די *לע נר1יםע, גרעסערע אין קלײנע סוער אײן 6עססע, גל1יניקע ײדישע קילםור׳משסח״. און ןס דןס *לץ ש*שש דןם 6ןרנעם, דעם ןנזען, װןם ברעצס די הןרםנעקיקײט ■ון ײדישע און נישם׳ײדישע £יינס אין ס*ר• נרײםערם די סב־בה, גיםיקס דעם בןדן 8*ר װײסערדיקן װוקס אין *נסװיקלוננ. אין די •*רשײד״וע *נשסןלסן, ײי ס׳איז א1יםנעקיםען ני זײן;אין, לײדער, נןר על רגל אחתןו, הןם מען נעםדן•; ה1יכיװקסיקע, באיןרםע םענער-לערער און ערנסשע. דערװןקסענע םלנלנכע ש־לער־תלםיד ם. אין דער רע*ל־גיםנ*זיע — יאשונסקי, גערשםײן, אין דער היםןניססישער ניםנאזיע-םןרבןװיםש, אין לעינער-םעטינןר—א. גןלןמנ, 8*לק הײלסערין, אין נ.ב.ק.— שאבאד, •לורערםאכער, *ננא װלןדיםירןװנן ר*זענס*ל, לובןנקי, •'■?*, קאול*ן-קא*ל*:סקי, אין ײדישן װיסנש*8סלעכן אינססי- סום — זלםן רײזזן, םאקס װײגרײך, אידעלםןן, אץ היססןריש• עשנאני*£ישן םױײ -חײקל לונסקי, אין ײקן•* — םשה ש*ליס, םש־אשין, אין םעכניקים—אינזש. שרײנער און נ*ך און נןך. — רבותי, ד*ם *לײן הןס 6יל נו זןגן. װען *זעלכע בנב1דיקע ערנסםע םענער 6*רנעםען זיך םים *ן ענץ — איםיןנ־רס עם, דערװעקש עם נוטר1י, דרך-ארץ און דןס נע6יל 8ין גר1יס אחריות• און ױןם נןןז די זעלבסט6*רששענדלעכקײם שון דער נןננער *רנעס, די *רג*נישקײס סון דעם נ1יען און ש*6ן, דןס א1יסנײיסערן זיך אין * נאסירלעכער, געזינסער אין ערלעך-א1*6ריכםיקער *כמאר6ער.