Literarishe bleter · 1927-06-17 · 24 (17.6.1927) · p. Seite 464

24 זא ליםעוארישע בלעםר 464 דאס מח געטון װערן! דןס ןןננעםען רעזןלוזױעס, דןם דירצוירן #1*לוםן *יז אםןל < — מזל־זאך. #6רןן רעזןליעיעס, װןם נעםען יויס בײ *לעםען. זײ רו#ן נישם *רוים קײן דיםקיםיעם. נײם ןו- שםימען הײבן ז־ף אלע הענם פןר זײ. זײ גײען-דירך *1 נלןק• דןס חזרס זיף *יבער יןר *1יס, יןר *ײן. אין דעם *ײגענעם ניםח, בםעס םיס דיזעלנע װערסער. *ון עס נלײבם פיים באשליםן. *ייםנעפירס װערן די רעזןליניעס נישס. ן פזל״זפן• עם רעדס זיך װענן די #זויגעריםענע קולםור־פרפגן. זײ ריפן זיך נלויז אז1י. *ין דער *םתן זענען זײ םער װי נלויזע ק ו ל ם ו ר.פר*גן. *ין קײן שום *רןפעסיע *יז דער *רןפע• םיאנעלער דערפןלג נישס פארנונדן *יוי ענג םיםן קולםורעלן םצב ו׳זן יחיד, םים דער קולםורעיער םדרגה פון נלל, װי נײם ארםיםט. *ין די קרײק פין *ונזערע *רםיםסן הערשם נןך ן ניסול צו אזעלני ימכן. םןן רעדם מים אירןניע װענן יינםעליגענטע ױננעלײםלעך, װןס לײענען *ין די ניצלעך אץ װען עם קוםט צים דערלאנגען די סחורה, זענען זײ נישםן *ין דערהײם. פביסל גערעכם זענען אונזערע חכרים■ דערעיקר איז םא■ לענם. *ים קןן גןרנ-שס םארנײםן. אײך דןס גרעסםע װיםן, די רײכססע בילדונג נישס. ןנער טפלענם *לײן איז װײגיק. דאם םארגעםם מען ןפם. טאלענם *יז ססיכיע. עלעפענסןןדער בח, װילדער שסרןס. דארף םען *ים צויםען, *ין נרעגןס *רעםן, זײן לויף רעגו־ דירן. דןס םום קולםור. ןן קולסור *יז נישסן קײן סעאסער. נישס הײנם *ון נישם מןרגן און נישם נעכסן. *ויך קײן פןלקם-םעאםער נישם. װןרום אויך דןם פןלקס־םעאםער פןדערם קולםור. וןלקם• קילטור. נישס װייניקער שםרענג און נישס װײניקער ן*געהיס 6ון יעדער *נדערער קולסור. קולםור—דןס *יז נישם דער רעזולטאם םון *דורכגע• לײענםע ניכער. קולםור איז הןלסונג *ץ לענן, *יז נןנױנג צי םענםשן, איז נןנעםינג 6ין װעלס. אזוי *יז שוין די סבע סון סע*סער.נײער: ער װיל זען אויף דער נינע ע*עס נעסערס, ע*עס שענערס, ע*עס העצערס, װי ער *יז אליין. *ויף דןס נידעריקסםע םוז דערהוינן װערן אין דןס קרוםסמע-גלײך. םוז עס *ינזינען האבן אונזער *רסיסס. םוז נעפינען די װענן, װןס פירן צום ציל. שםענדיק 6ײלן דןס געצײג, שםןרקן דעם גערןנק, פעססיקן דעם גײסס. און געדענקען: די שכנים אינזערע הןבן ן הונדערםיןריקע סרןדיציע. זי ש*ינלם זיך אויף דער נינע, *ץ יןדן קער *ון װענד, *ין יעדן שםעל אין גןנג פין ןרסיסם. אינזער עולם הןס ן6ענע *ויגן. ער זעס און פןרגלײכס. סןרערם וין וןרלןננס. *ון םיר נלײנן הינסערשםעליק. דןם סןר נישם זײן• םיר םוזן זיף קןנען פןרסעסםן םיס זײ. *ויך *ין הלכות קולםור. דער װענ *יז שױער. ןבער םיר םוזן נײן *ויף *ים. *וינ םיר װילן נישס ן*געװישס װערן, ןז קײן זכר זןל סין אונז נישס נלײנן. סעןיער *יז םןלענס. ןנער *ויך קילםור. סןרן *ונזערע רעזןלוציעם ננוגע קולםור־ענינים נישם נלײנן *ויסן *ן*יר. י זײ םוזן *דורצנעפירס װערן *ין לענן. םים א ברײסן סןרנעם. םים *ים*עס אין שװונג װי םיר קןנען עס. דןס םוז געםון װערן. צורײ װיכטיקע א1יפגאנז ,סיאפ. ײדישער *רטיסםן־פארײן אין פ ו י ל ןי רוסם זיך אונזער ארגאניזאציע. איז זי עס באסת? נישט אײנפאל איו אױס־ געקוםען צו הערן פ.ין חברים, בפרם אזעלכע, װאס שפילן אין דער פראװינץ, אז דער פארײן איז א .װארשעװער״,* אז ער פארנעמט זיך בלויז מיט די װארשעװער םעאטערן, אז ער היט נישט אפ די פראװינץ. זענען די דאזיקע טענות גערעכטע? עס װןלס זײן פאלש, צו באשולדיקן די פריעדדיקע פאר• װאלטונגען, אז זײ האבן בפיװן פארנאכלעסיקס די פראװינץ. אמת איז, אז װארשע האט*פארנומען דעם אויבן אן אין דעד פראםע־ םיאנעלער ארבעט. אבער ערשטנס זענען דאס געװען די קינדער־ יארן פון סאריין, װען ער האט געפאקט און געםאזלט. און נישם אײנסאל איז געשסאנען אין* ספנה* די גאנצע עקזיסטענץ זײנע. ער איז געװען ןרגאײזאציאנעל צו שװאך, ער זאל זיך קאנען צעװאקסן אין דער ברײט. האט ער געמוזט קודם־פל באװארענען דעם פונדאמענט, אויף װעלכן ער איז געשטאנען. און דאס איז געװען װארשע. צװײטנס האט ביז מיט א קורצער צײם צוריק די פראװינץ נישט געשפילס אזא ראל אין ײדישן טעאטער־לעבן, װי הײנס. חוץ װילנע און לאדז, װו ס׳םלעגן שפילן בעסערע טרופעס, האבן זיך דאס חב געשלעפש איבער דער פדאװינץ װאנדער-טדופעס, װאס זענען צונויםנעששעלט געװארן בעיקר פון אזעלכע ארטיסטן, װעלכע הןבן נישט געקאנס אנקומען אין א װארשעװער םעאטער. הײנסיקן טןג םןרן איבער דער פרןװינץ די בעסטע טרופעס און די בעסטע ארםיםטן. הײנט קאן אן ארטיסט אין פרןװינץ אביםל קימען צו זיך, א*נאפן דעם אשעם, זען אגראשן. דריםנס איז דער באגריף .פרןװינץ׳ הײנט אן אנדערער, דער ששח א גרעסערער. נישט בלוױ די א. ג. ״קרעסן״ געהערן צו איר, אויך גאליציע רעכנט זיך פאר פרןװינץ. און סאר ײדיש סעאטעי איז גאליציע א גןלדן לאנד. ל*נים איז די אינטעליגענץ אין די גרעסערע שטעט, אין קרןקע און אין לעםבערג, אין טאר־ נע און סטאניםלאװ אסיםילירט. ןבער אין דער אמתן הןטי זי אן אינסערעס פאר ײדישער קולםור און מער װי פאר אלץ־״פאר ײדיש סעאטער. בעסערע ײדישע סרופעם האבן גוט געםאכס אין גאליציע. אויף טעג זיך געקליבן און חדשים פארבליבן. אזוי די ,װילנער*, אזוי ״װיקם״. אזוי הןט זיך אויך דןם קרןקעװער ײדישע טעאטער געהאלטן א נאנצןיסעזןן —דןס ערשסעיײדישע געזעלשאפטלעכיע טעאטער אין פוילן. סאר גאליציע נישס פארבלײבן מחוץ דעם םארײן. מוז די נײע פארװאלטונג סארברײטערן איר השפעה אויך אויף קלײנפוילן. עם םוזן געפונען װערן די פןרמען, װי אזוי דןס דורכצופירן. ןבער דורכגעפירט םוז עס װערן די צװײסע װיכטיקע אויפנאבע איז דןס ענטגילטיקע פעסטשטעלן אן אײנהײטלעכן באלוינוננס־סיםםעם פאר אלע טרופעם, סײ אין װארשע םײ אין דער פרןװינץ. און דער סיסשעם מוז זײך גאזשע. ער הןש זיך ארויסגעװיזן סארן פראקטישסשן, פארן געױנססטן. בתנאי, אז דער גאזשע־צןלער איז אן אונסערנעםער און נישטאײן גרופע ארםיסטן, װןס אנגאזשירט אצװײםע. די גאזשע זיכערמ דעם ארטיסש א שטיקל ברויט. אויף א קורצער צײט איז ער פרײ פון דאגות פרנסה. ער ציסערט נישט פארן םןרגן. ער קןן רויק ארבעשן. שטודירן רןלן און אײנשפילן זיך אין אנסאםבל. אויך פאר דער אינטערגעמונג איז דער גאזשע־סיסטעם א געזונסער. דער א־נסערנעםער איז דער באלעבןס און קןן צונויפ־ שטעלן די טרופע לויט די באדערפענישן פון'געשעפם *און אויםן סםך פון קאלקולוציע. הןט ער נישם קײן זײטיקע בװנות, זיך ןדער אנרערע צו םארזןרגן םיט רןלן און רעקלאמע, װעט ער אויף געװים אױך פארדינען געלט. אין א גאזשע־טרופע ארבעט םען. םען פטרט נישט קײן צײט אויף זיצונגען, פארזאמלונגען, קלויבן און אראפװארםן םאר• שידענע ״לײסנדע ןרגאנען*, ״קינסטלערישע ראסן״ וכ. מען שלןגט זיך נישט ארום רןלן, רעקלאמע, מארקע. מען זןגט נישט קײן דעה אין רעפעיטואר, םען גים נישט קײן עצה אין געשעפט. בען לערנט רןלן, סאכט פרןבן און שפילט טעאטער. זןל םען נישט מורא הןבן, אז עס װעלן זיך נישט געפינען קײן בעלנים צו צןלן גאזשע,* ײדיעי טעאטער װערס ניםלעכװײז ביזנעס. און װו ניזנעס — זענען דן ביזנעם־לײט. מ. װ.