Literarishe bleter · 1927-06-03 · 22 (3.6.1927) · p. Seite 414

22 זא לןסזר ןרשיז בליטייר 414 אין דירכםירן די םעםאדן 1ון ארנעס. פיס די אײגענע םעםאד! װעס ייך דער קרײז באנינן א1יך דאן, דוען ער װעם #רינער ני נאננע דראמעם (איעלכע, װןס װערן נישס א1י11גע£ירס דורך אראםעםיאנעלע סרואעם). האנן זיך די םיםגלידער 8ון קרײז נינעװײנס נו שטינן זיך א1יף אײגענע אײנםאלן בײ דער .קלײן קינסט*, װעלן זײ א1יך ניי דער .גר1יםער' קונםם ניעם לאזן פיסטעאאםעװען די סאנסאזיע. אין ױידער װעלן זײ הןנן די פעגלעכקײםן א1יף א אאסיקן אין געס&אקסוין א1)ן ני *אר• װענן לאקאלע שסריכן אין זײערן א1יפסירונגען. אבער נישט נלויז נניגע רעפערםואר קאן דער אראװינ• ניאנעלער קרײז װײזן עפעס אײגנס. דאס זעלבע איז שײך דע• קאראניע און קאסםױם. וױ זעם עס חײנם א1יס? על פי ר1ב באנונס זיך דער קרײז םיס די דערקאראניעס, װאם די פײער• לעשער־שאפע סארםאגס. זײ נאשםײען געװײנםלעך סין א ײ ן אפנלאקירם ניםער, װאם דארף סארשםעלן אײנםאל די םאלע ׳ סון א גביר, א נװײס םאל די שסוב 6ון א קננ;, א דריס םאל די כאםע סין א פ1יער. זעלםן האב איך געםראפן אין פראױינץ א װאלד פיאספעקס נאך זעלסענער װאלר-קוליסן. קאםםױ• םען שלעפט םזן ני:1יף נײ באקאנסע יידן און יידענעס, םחפת דער ריב פיעסעס זענען שםײגעספיעסעס. פאר היםסארישע שסיק העלסס פען זיך א1יח םיס ארםיקע סירים־קאססיומען און אפאל נארגס םען א1יס קאססױסען אײף פראקאס נײ אן אק• םיאר אדןר .דירעקסאר* פין א װאנדער״סרופע. װי לײכס םען קאן םים ביליקע םיםלען דערגרײכן שםאר• קע קינססלערישע ער6אלנן, האבן באװיזן אין די לענסע יאר די קינדער-פארשסעלױגען אין די שולן. די קינדער פאלן זײע• רע דעקא־אציעם אלײן א1יף נרויסע ב1יננס פאפיר םים סארבי• קע קיײדלעך. אין 6אר יעדן, װאם האם נאר א א1יג פאר קינ• םסלערישע װירקינגעו, וענען די קינדערישע נײכענינגען אן אן ערך װערססילער סין אלע םיני שםינן-שםירעננער• נװישן די םיסגלידער 6ון דראםאסישן קרייז װעלן זיך שםענדיק געפינען אזעלכע, װאם קאנען האלסן א פענזל אין האניז. אין װאלסן זײ אין די איבעריקע װעלן זיך פארםראכסן װעגן א דעקאיא• םיװער ראם 6אר א פיעסע, בין אין נישם םםוסק, אז עם װאלם אר1יסגעקוםען אן יינסערעסאנםערע זאך װי דאס. מאם חברה פייעולעשער האנן גרײסס. דער דערמאגםער קרײז פין דער לענסשיגער אססייליגנ פין דער געז. .ײדישער בינש* האם גע• םאכס םפענ־עלע דעקאראניעס ני .יזכיר*. איך האנ זײ נישס געזעןין. איך װיים נישם װי װײס זײ זענען נ״ים קאפיע און שאבלאן. אבער ש1ין דער פאקס גופא. װאם א קרײז האם ב״ זיך געפיעלס ני םאכן אײגענע דעקאראניעס• נו א ײ ן פיעםע, איז װערם פארנײכנס נו װערן. א1יך אין ארם שיילז ײי0 ייך דער אםניניעזער קרײז מוזן באסרײען עון םעאסער־שאבלאן אין זוכן אײנענע װעגן. אן א ססק איז דאס דאס שװערסםע פון אלץ• אנער עס איז נישם דאס ערשםע פאל אין דער געשיכסע פין אונזער בינע, װען דער קרײז איז דער װעג׳װײזער פארן שפעםערדיק סעאסער. סון דעם נאסוראליםסישן ניסח, מיס װעלכן גענײלסע בעםערע קרײזן אין דער פראװינץ אין 63ים *'[ ליסע י׳?8! ייך באנינם אין היפך נו דעם דעםאלסיקן קיליםן-רײםערישן פראסעםיאנעלן םעאסער, איז א1יסנעװא?םן די ,װילגער סרופע*. און די החחלה און דעס דינוק-מיםםיניים דארף םען נעװיס זורן אין די װאר• שעװער ססודיעס און קרײזן, װאס האנן אלײן קיין ארינת יםים נישכ געהאס, אבער א1יסן שפעסערדיקן םעאםער האבן זײ ששארק םשפיע געװען• יענער קריײז, ־ואס װעס האבן די דריינסקייס נו גענן נישס באװײזן נו סארכאסן דעם ז1לם םים עפעס אנדערש, װעס די הילנעינע אוםנאהאלאנקײם שסעכן די אייגן 6ון נוקוקער און װעקן ביי אים פארגלייכן םים פיאפעסיאנעלע ארםיםםן. דער קרײז, װאם װיל זײן ארבעם זאל האבן ■•א װערס, װןס דעריבער זוכן אײגענע װענן. ש1ין נײם באשסיםען דעם רעסערסואר. ער װעם זין נישם נאנוגענען םים דלר פיעםע, װאס א ז ,נעגאנגעי,* אין װארשע, ןדער ײאם נעפלנס זיך על פי נוסאל אין ב בליאםעק. ,פארקערם• ער װעם א1יםםײדן נכלל פיעסעס, װאס װערן געשפילם דירך סרא^עסיאגאלן און אסס בלויז נוליב דעם, װ ײ ל זײ װערן געשפילס דורך סראפעםיא יאלן. דעם אםניניעזער?יײז ײעם ייך פארינכעיעסירן מיס אזעלכע פיעםעס, װאס װערן נישש נעשפילם דויך פ~א6עסיא• נעלע גרופעם. ער װעם א6שר גײן נאך װייסער אין בכלל איים• מײדן פיעםעס, װאס זענען ס1ף נל ס1ף לכתחילה באשםיפם 6אר אקסיארן אץ סעאסער און סאדערן דאם גאננע אקםיארי• שע אין סעאםראלע קלאפערנענײג. ןס װעם זיך נעװיס נעפו• נען דא אין דארס א קיײו, װאס װעכ פרוװן אינסנענירן א דער• נײיוננ, אנאװעלע, א באלאדע, א ליד 6ין א ײדישן קלאסיקןר• צי דעם װעס אזשר אן ארסיקער םננן נוקלײנן עטלעכע ניגינים אין אפשר אםאל נוסראכםן אן אײגענעם ניגון א1יך. עס קען אםאל סרעין, אז אן ארםיקער שרײבער און אסשר גאר אײר 6ון א גאנץ יאר זאל אסאל א1יף א סריםיםיװן א61ן אינסנעני• זירן א לאקאל געשעניש. עס פוז נישס גלײך זײן א ,סראגעדיע אין 10 אקסן און 20 בילדער*. עם איז נענונ א באשײדן בילדל םים א בולםן לאקאלן קאלארים. און אס בין איך דערגאנגען נו דעם, װאס איך האלס פאין קערן פין נאננן פראבלעם. בײ חײנסיקן סאנ זענען די םערסטע קרײזן ענלעך אײנער ני דעם נװײםן. אין אלע פ־םים. זײ שפילן די זעלבע פיעסעס, שפילן זיי אייף דעם זעלבן נע• בעכדיקן א61ן, בײ די עגלעכע שאבלאניקע דעקאראניעס און קאסםױםען. זײ שײדן זיך םים גארנישס אינםער אײנער סון נװײםן. אין ערנעץ לאזס זיך נישם סילן דער באײנדערער כאראקםסר פין זײער סביבה און דאס איז דער נרעםסער חסר1ן זייערער. יעדע שסאם אין שסעםל אין פ1ילן האס זיך זײנע לע• גענדעס, זײנע גלײבענישן, םעשהלעך, אנעקדאסן, גלײכװערם• לעך. א1יך םיפן כאראקסעריםםישע, אריגינעלע, באלזבאםים, בעלי-םלאכ1ת, פרישים, םאניאקעס םארםאגס גישס אײן שסעםל. סון דעם דאזיקן רייכן סאלקלאריםסישן א1נר װעם קײן זכר וישש בלײבן. װאלם מען די דאזיקע זאכן און םיסן פארשרײבן, באארבעסן, אר1ילברע:נעז א1יף דער בינע, װאלם םען זיי אפ• געריוםעװעם פון אײביקער פארגעסנקײס. דאם סאדערם א גאנץ אנדערן רעסערםואר. נישס ס־ראק• םיקע ני דרײאקביקע .פיעסעס*, אין װעיכע אונזערע דילע• םאנסן זענען נישס װײניקער פארגלײבם װי די פראיעסיאנאלן, באר א געםישםן רעפערםואר, װעלכער איז נאענס צו דעם, װאס רופס זי,־ הײגס ,קיײן-קונםם׳. רעציסאסארישע און םוזיקאלישע סראדוקציעס, נילדער און נצענקעס. אזא ארבעם װעקם דעס שפיל־דראנג, אנסװיקלס די פאנסאזיע. רו6ס אר1־ס נײע אײנסאלן. זי נינדם צוג1יף די םיםגל״דער סין קרײז צװישן זיך און םיס דער באסעלקערונג 6ון שסעסל. זי םוז זיך צופאםן צו געשעע• נישן אין פאליסישן אין געזעלשאפסלעק לעבן םון שסעסל. זי װערם אינסערעםאנם, לעבעד-ק אקשיעל. בםק1ם דער גאנציאריקער ה־נערפלעם. װאס װערס איבערגעריםן סבית און פסח-שםענדי• קע אנרעננדיקע םעסיקײס. דאם געמישסע פראנראם םוז נישם זײן דװקא דער ענדציל אין יעי אנסיייקליבג פץ קיייו, ער דארף סעי נישש באששיםען