Literarishe bleter · 1927-05-20 · 20 (20.5.1927) · p. Seite 385

385 ^ינןרןרױן נ לוסןר ' 20 תא װעלט־כראביקו ▼ ס די איטאליענישע רעגירונג פלאנט אנאציאנאלע אויםגאבע סדן די גריכישע און לאםײנישע קלאסיקער. מיט דעם זאל זיך סארנעםען די נײ־געגרינדעטע ״איטא• ליענישע אקאדעמיע־, װאס זאל זיך אינ• גיכן צונויסקיפען. א ליסטע סון 30 אקאדע• מיקער האט שוין די רעגירונג צוגעגרײט. ק י נ א ס דער סרעזעם סון דער ,אוניװערםאל פיקטשער קןןרסארעשןןן* ה>ןט באשטימט א רײ סרעםיעס אין דער הויך םון ססס.5 דאלאר סאר די בעםסע ארבעסן װעגן קיגא. דער פרעועס סונם סראנצױזישן שילם• סינדיקאט האט באשטיפט א יערלעכע סרעמיע סון 25.000 סראנק סארן בעסםן סראגצויזישן סילם, װ>)ס װעט אין לויף סון יאר דערשײנען. י ס אויף דער הזןרװארד־אוגיװערםיטעט, אין די םארײניקטע שטאטן, איז געגרינדעט געװןןרן די ערשסע קאםעדרע סאר קיני}• טעכניק. ס סאר זײן סילם ״דער געיעג נןןך גןןלד״ נעםט סשארל טשאפלין 75 סרןןצ. םון דער רײנער הכנסה. ביז איצט הןןם אים דער םילם ארײננעבראכט ארום דרײ מיליןןן דןןלאר.—װעגן טשאפלינען גיט םען איבער, אז ער דארף איצס ןןנהויבן צו שפילן אץ לןןנדןןן אין אן ןןפערעסן־סעאטער. אויך םאר א ריזיק־גרויםער גאזשע. סשאפלין חןןט ןןנגעהויבן זײן קאריערע אלס ןןסערעטן• ארסיסס. ס אין װארשע גײט אין עטלעכע קינןןס דער פוילישער סילם ,דער שפײכל םון גורל*, אין די הויפם ראלן: םמןןסארסקא, װענגזשין, יונןןשא׳סטעפפןןװסקי א. א. ס אויך אין ענגלאנד הויבט זיך די הײםישע פרןןדוקציע. איצט ארבעט םען איבער אםילם ,םאדאם פןןמפאדור*. די ״אינסערנאציןןנאלע־ טעםע, װי אויך דןןס אנגאזשירן םאר די םילם־א־יםנאםעס אזעל• כע ״סטארן־ װי דןןראסא גיש, ױדא גרין, אנסןןנין} םןןרענא א. א. װײזט ןןן, אז דער סילם איז באשטיםט נישט נןןר םאר ענגלאנד. ס אין אונגארן הןןט דיצענזור אין יןןר 1926 באשםעטיקט 1340 סילפען און *7 םארװערט. װי װײט דער אײרןןפעישער םילם-םארק איז באהערשט דורכן אפעריקא• נישן באװײזט דןןם, אז םער סון א העלסס םון די םילמען זענען אמעריקאנישע, די איבעריקע סילפען שטאפען םון פפעט אלע אײראפעישע לענדער. 0 דער באקאנטער אפעריקאנישער רע• זשיסער הארי פןןלארד סירט איצס אױס דעם םילס, װןןס שטיצס זיך אויף רער זײער פןןפולערער דערצײלונג ,דןןס הױז סונם םעטער טאם*. די הויפט-ראלע סירס אויס דער אײנציקער אץ אפעריקע נעגער• אקטיאר. ס אין פןןנטוא (איטאליען) הןןס םען אויםגעשטעלט א דענקםזןל װירגילן, װןןס אױ געששןןרבן לערך פיט 1300 יאר צוריק. ס סאר דעם מאניסקריפט םוןיװאגנערם אפערע ,רהײנגןןלד* האט אן אםעריקאנער ביבליאםיל באצאלט 400 15 דאלאר. דער פאנוסקריפט איז געשריבן םיט א פשוטן בלײשסיםט, אויף א פשוטן העםש. ס דער זיבעציק יעריקער םאטטיא באטיסטיני האט באשלןןסן ארײנצוטרעטן אין א מןןנאססיר. דעם צװײסן פאי הןןט ער נעגעבן אין שטוטגארט זײן לעצטן געזעגנוננס׳קאנצערט. ס דער באריםסער רוםישער זינגער פ. שאליאסין װעט אץ קירצן אויםסרעטן אין װץ אין ןןפערע. ס צוזאםען מיטן קערפער ם.ץ ױלױש סלאװאצקין, װןןס דארף אינגיכן געבראכט װערן קײן פוילן (ער װערט באהאלטן אין קרןןקעװער װאװעל נעבן פיצקיעװיסשן) זןןלן אויך איבערגעםירט װערן קײן פוילן די בײנער םונם גרויק פוילישן קאפפןןזי• טאר, שןןפען. אױך שןןפען, װי סלןןװאצקי׳ ליגט אויף אפאריזער בית־עלמין. ס אין אםעריקע װערן ביכער װוןס אםןןל אלץ װײניקער געלײענט. אין יןןר 1926 איז אויסגעםאלן אויף אײן אפעריקאנער 18.15 דןןלאר אויף אויםגאבן םאר זיםיקײטן, דא• קעגן נןןר 10 1 דןןלאר אויף ביכער. אין גאנץ אםעריקע געםינען זיך 2.500 זעלבםט• שטענדיקע בוכהענדלער, בעת ציגארעסן■ הענדלער געפינען זיך 500.000. די אםע• ריקאנער ליטעראטן װײזן ןןן, אז אין רום• לאנד װערם א יןןר םינף םןןל אזױ סיל ביכער םארקויפט װי אין אמעריקע. (אץ רוסלאנד 240 פיליןןן און אין אםעריקע — סצ מיליןןן). ס ס׳אױ ערשינען רןןפען רןןלאנס א נײער אײנאקטער ״בליענדיקער פסח־צײט*. דןןס שםיק קוםס• סןןר אץ יןןר 1774 און איז אםןןרשפיל צו דער גרויםער דראמע װעגן דער רעװןןלוציע, איבער װעלכער ר. רןןלאן ארבעט איצט. אײנער סון די הויסשפערזןןנען םון דעם נײעם אײנאקסער איז זשאן זשאק רוסןן. ס אין דער ,ליטערארישער װעלט׳ גע• םינען םיר אן אינטערעסאנטע נןןסיץ װעגן דעם, װי אזוי םיבאציט זיך אין ענגלאנד |צו דײסשע שרײבער. עס װײזס זיך ארויס, אז םןןפאם מאן און יאקןןב װאסערפאן, די 1צװײ באדײסנסטע דײטשע רןןםאנען־שרײבער, ,זענען דןןרט בפעט נישט באקאנט. דאקעגן װערס דןןרס זײער םיל געהאלטן םץ... ליןןן םײכסװאגען. ױין װערק ״ױד זיס* הןןס די ענגלישע קריטיק אײנשטיםיק ןןנגערוק אלם 1אײנם םון די באדײטנסטע רןןםאנען אין די לעצטע צענדליקער יןןרן. ם׳הןןט שטןןל• צירט דערםיט, װןןם אײן לײ-ביבליןןטעק [הןןס םאר זיך תיבף באשטעלס 600 עקז. םון דעם דןןזיקן בוך. איצט דרוקט מען שוץ דארט די זעקסטע אויםלאגע סון דער עגגלישער איבערזעצונג •ץ דעם בוך, ליטעראטור ס װעגן דעם באװוםטן ײדיש דײטשן שריפטשטעלער פראנץ װערםל האבן זיך זינם א צײט געטראנן קלאנגען, אז ער האס זיך געשםדט. דאס ״האמבורגער איזראעליטישע סאםיליענכלאם* האט זיך צו אים געװענדט פיס דער אנפראגע, צי די דאזיקע קלאנגען זענען אפת. דערויף האט װערםל געענט• םערט, אז ער אױ אנאציאנאלער ײד, און ער האט גארנישט בדעה צו צערײםן פישן ײרגטום, און װאס שײך זײן דראמע ״סאולום אונטער דען ױדען*, אין װעלכער ער באשרײבט דאם אנטשטײן םונם קריסטנ• טום און װעלכע םען האט באטראכט אלס אבאװײז קעגן זײן ײדישקײם-האט װערםל געזאגט,—אז ער באטראכם די דראמע פאר א ײדיש־נאציאנאלע טראגעדיע, ״װײל װאס םאר אםאפענט אין דער ײדישער געשיכסע איז טראגישער און װיכסיקעד םון דעם, װעלכן איך האב מיר אױםגעװײלטז אסילו דער חורבן סונם בית־הפקדש איז א נישט• באדײטנדיקע קאסאסטראםע לגבי יענער*. מ׳דארף צו דער םראגע, םײנט װערפל, צו• גײן אביעקטיװער. ישו איז אײנער פון די שםעטערדיקע פשיח־געשטאלטן אין דער ײדישער געשיכטע. װערםל םאררוםס זיך אויף דער םײנונג םון די יעניקע, װאס האבן זאכן איבערלײענען און זען די דראפע אויף דער סצענע, זיך ארויסגעזאגם, אז זײ האבן אץ פײן דראםע אםשסאדקסטן אוים• געגופען די םעלאדיע םונם ײדנטום״. ס בלאסקא איבאנעס, דער באריפסער שפאנישער ראפאנעףשרײבער האט אװעק• געשענקט זײן גוט ״קאםא ראםםא״ אין םענטאן דער סראנצויזישער רעגירונג. (בלאסקא איבאנעס װוינם די גאנצע צײט אין םראנקרײך, פון שפאניען איז ער ארויס• געטריבן געװארן אלס פאליטיש .געסער• לעכער*). לויט זײן װילן דארף דארט גע• שאםן װערן אן אינטערנאציאנאלע הײם סאר שריםטשסעלער. ס גאבריעל ד׳אנונציא איז אײנער םץ די רײכםסע שריסטשטעלער אױף דער װעלט. װעגן זײן ארט לעבן רעדט םען זײער םיל. עד איז אויך באקאנס אלס איטאליענישער ״נאציאנאלער העלד״ דערפיס, װאס ער האט בשעתו םארכאפט סױםע. איצט בויט ער א טעאטער לויסן אנטיקן שטײגער. צו| דעם צװעק איז אין זײן װוינארט, ״װיםיר•? יאלע* אפנעלײגט געװארן לעת־עתה 23פ װאגאן םארמאר. נאכן אויםבויען דאס| טעאטער, װעלן דארס אויסנעםירט װערןפ שטיק אונטער ד׳אנונציאם פערזענלעכער| לײסונג. — ד׳אנונציא איז לעצטנס אויך גע•) װארן אהײםער ספיריטיסט. אץ זײן נײעם] ראםאן, איבער װעלכן ער ארבעס איצט, ״ װעט ער דערצײלן די געשיכטע םון זיץ£ םארגעםען דך מיטן ספיריטיזם, דער העלד,) סץ זיץ ראפאן איז מוסאליני, און דער^ דאזיקער העלד טאקע װעט אנשרײבן די£ הקדסה צו ד׳אנוגציאס ניך.?