Literarishe bleter · 1927-05-20 · 20 (20.5.1927) · p. Seite 380

20 זא ליםערןזדיעע 3לעםער 386 דאס איז דער װעגן (ןםלןבן װןרסן־ זדןנן ד-ם *לט*נײן= ״ז*טעד'*דןןבלעם) גישס לוינם ניםם ד• ״■יר, רי סיעםן םיזן זײן גונעעגיםן?ויס 8 נעװיסער פןס און שגיס אין דעם ן1לם דאדף פען *ערװיג;, •*רםשןדען דעם קןי ױן נישם פןםערן *ון רײען םיס יראבלעםען *ין *ידעען. דער רעזילםןס: דער נײםס 8ין דער עייס *יז *וםבוח■ סניתד ק פאיכויבן געױארן סון *ינסערנעסערישן סעןןסער, װ*ו עס גןװעלםיקס שס*רק דער §6;נער *>ן •*דשםעלםער םוגד. נןך אין םיםן םןריקן יןרהינדערם הןןס ריכארס װ*גנער אזוי כערןקםעריזירס דעם םעב *ין םעאםער-װעזן: ,די הײנםי• קע קונסס *יז *ונס<רגעװןןרסן םערקורן. דעם ג$ם סין שװינד• לער *ון שאריאסןגעס. דעם גןם 8ון 8ינף ײ$*ענס/ *ין די דןזיקע כ*ר*קםעריםסיק נ1יסיקס ז־ך הײנס *ויף *ז1י פיל *ין א קאדעקסיװ, *1יף װיפל דער •רןבענם *ױ *יזס געװןרן סך, א סך * העכערער. דער •־ןבענס קאלקולירם זיך *ז1י, >ז ס׳* ז ניםס כראי *ו שנעלן עסן םין * רןל*ן, * ר.1יוסס*ן, * נןלסו• ןרסי, א מערהארן, * סןלער, - דןרס װ*ו ם׳פארבײםן זײ םים מעד םזל-ברכה די םיםלסעסיקײםן םון מןדערנעם סר*נ• *1יזישן שנים. דער סעאסער ד*רף *וגע#*סם װערן *וס נײעס לעבן *ין ער װעס *לײן *1י6שסײן גום לעבן. ר*מען ר*ל*נם *יקל •יעםן 6ון דער פר*נ*1יזיש7ר רעװןלוביע דיגם װי ן ■ר*ק• םישע *ילוססראגיע צי זײן לען.רעסישן בוך ,נעןנער פין 5*לק', װאו ער םערקס *ן די קןןנסורן סון *וקונ6םס-םעעכער. .דעם *רם 6ין אינדיװידועלע *ינםריגעם - זןנס זיך דןרסן — װןלן *יסלעכױײז םןרנעםען םאסן־קןגםליקסן .דער ערשםער 1§דינג 6ון $6לק0'לע§סער - *יז *ו זײן ןזן ןסרו, § גיזישער *ון גײססיקער, סארן §רנעבכם§ן נאכן *רבעכםכאו. דער *װײםער באדינג - *יז *ו זיץ § קװאל סין ענערגיע, ןר דארף *ינםערהאלסן די םעססקײס *ון ענערגיע 8ין גײסס דער דריםער באדינג — ער ד§רף דינען דער גײסםיקער *נםװיקלונג, 6רײד, םיכיקי ס *ון װיסן —דןס זענען די דרײ תנאים פין •*לקס־םעאםער׳ סיר ד,;.בן זין געמאינדערנ; אייף דער פארעסעלינג 6ון די ,װעלף׳, װאס נישם קיקנדיק יעיויף, װןם דזים *יז ניש• ס$ קײן םיסי 6ון ליבע־אינסריגעס *ין דעם *יבעדיקן םקאר• ב§װן קל§סערגע*ײנ פין די ב§ק§נסע סראוסעס, *יז דער ע1לס נעזעסן פיט § 6§רכ§*סן §כעם. געשוןנם דורכן ר.1יכן דר*ם§גיזם 6ון דעם זיך סונ§גדערװיקלענדיקן ק§נ6ליקס. *יך חײס נישם, *י נ$ך § סן *יעסן 6ון *ונזער רע*ערסו§ר, *6שר םער םגעגישע, םער *םוזירנדיקע, קענען זיך **ריסען מיס §ז§ דישם, װ§ס די ,מעלף׳ ל§זס *יבער *1י6ן *וש1יער. ער *יז §װעק *ן §ננעל§דענער, װי §ן §נסײלנעםער, § םים• ש■ לעד. §ל1י קזן די עם§גי§נעלע, •סיכ§ל§ג שע בונויפגיסזננ סו, ש1י־ש*ילער *ין ש1י-זעער יעדנ6§לס *ין *יין ריכסוגנ - אין ריכס-ננ סין בוגעק׳ נענעם רע#ערםו*ר - דערגרײכם ױערן *ון ד§ס *יז ש1ץ § סרים 6§ר1ים *1יף דעם װענ בום באריםסן םעאםער. ויילנן ם*׳ 1927 די *1י66ירינג §ין ר§םען ר§ל§נס ,די װעלף׳ דורכן ,װ§רשעװער ײדישן קיגסס םע*םןנר' (יויקס) *ץ װילנע ה§ם װידער דערװעקס די אלט-נײע 6ר§גע װעגן דעם װייםערן װעג 6ין ײדישן סע§סער, פעגלעך, §ז די 6ר§נע *יז אין *יגזערע הײנםיקע ב§• דינגונגען בל1יז *, §ק*דעםישע. םחםת װ§סער קל§רער םעגםש װעס זין עס ס*יגעםען םיס סע§ריעם װעגן דער כעםישער װירקוגג 6ון ברענינגס-*ר§בעם, בעת דער ד*ך 6ל*קערם *י• בערן קאסז װער 6*רםר*כס זיך ד§ איבער דעם װעג, װען םען םיז זיך ר§סעױען, װאי די *וינן סר§גן! ס׳איז געװ§רן § ד§נקב§רע סעםע ם§ר ערנםםע לײס *ין װיבלער — דער קריזיס 6ין סע*סער. םען ז§גם ש1ין ב§• בײםנס §§ § רבנן-קדיש *יבער דעד *לאסער בלוס־§ריםער םעןםער־פיזע. קינ§ *ון סו*רס ירשענען םרי*ו*6ירנדיק *יר •י*ץ■ דער שװערוונקס ליגס *ין דער רע6§יס 6ין םע*סער• די צענסע סוזע. װי סען רי£ם §ן דעס 8ילם. װעלכער ד.§ס גע6§נגען הונדערםער םילי§נען הערבער *ין דער ג§יער װעלס, *יז שסום *ון ביגעשםידם בום ליײונס. די ר§לע סון קינא-ז*זיכער *יז ה§6ענונגםל§ז, ■§םיװ *ון לאנגװײליה. *נדערש *יז * בס די *נםװיקליננםיםעזדענץ פין סז§• םעי, די נ§װאס§רישע שסרנםינגען *ין דער םצענישער קונםם גײען *ויף רער ליניע 6ון פןרשיםן דעם תה1ם צװישן דער בינע *ין דעם ז§ל, פון דעם דעס§קר*םיױרן, ■ונקם װי ד§ם לעבן, דעם סע*סער־ש*יל, *לעםען *רײנביען *ין דער *קביע, *לע ז§לן ,שעילן § ראלע׳. די רע6§רם סון סעאםער גײם אין דער רינםונג סון *1יסװעקן דעם *גדריםלסן *ין *ונז *לע• םען *ינסםינקס ■ון סע§״ר§לישקיים *ױ סארװענדן *ים *ץ ש*6ונגס-*רײד וון הארםןנישע, התלהבותדיקע, י1םס1בדיקע ם§סן<שוילן. *ין דער תקיסה ■ון ס§סן*ב§װעגינג איז סןסן-שויל זײ• ער קונסס־*1יםדרוק. ד§ס סןלק װיל נישם זײן בל1 ו בוזעער, עם װיל זײן *1יף װעלק ם׳איי *61ן *1יך *קסיװ. ם׳איז קײן *ו6*ל נישס. װןם די גר1יםע שריססשסעלער סון דער קעננװארס, װעלכע קיקן נביאיש *ץ דער *וקונסם. הןבן 6§ר דעם *סתן ד.1יפס-§קם־§ר 6ין זײער סבעניזדע װערק געס§כס די ס§סע. רןםען ר§ל*נס ■יעסע ,װעלף׳ געהערס צי דעם דןזיקן םין. ש1ץ וײן *ויסערל״ך אינסערשײדם זי זיך ב1לם 6ון ד;ם ןגנענוםעגעם סי• סע*סער.שסיק: לחלוסין נישש§ קײן 8ר1יען• ר§לן, נישס§ קײן ליבע, נישטן קײן סר*דיבי§נעלע אלנםריגע, נישסא קײן נוסער ,ס1ף', װעלכע זענען נעװען דער נ1יס• װענדיקםםער עלעםענס 6ין *לםן רעפערכואר בײ *ונז און ביי די *ום1ת הע1לס. סעןסער *ון קינ§ זענען די קונםם-געניםן, *ויף װעלכע דעד ק§*יס§ל ד.§ס בום שויעדםסן *דויסנעלײגס זײן ה§נס. קינ§ איז *ינדוססריאליזירם געװןרן. *ין ■ע*סער ה§ס די ב§• לענאסישקײם סין אינסעדנעסער §6סס§ל *ננעסןכס װיסםע חורבנ1ת. די קןסע דיקסירם דעם דר§ם§סורנ, דזם רעזשיסער, דעם דעק§ר§סאר, דעם ןרסיסס. דער רעםערסיןר װערס ביגע• ■§סס 6*ר *נשלןגן *ין 6§ר גײן * סך סןל נ§כןנ§נד, ןז שמואל דרײער