Literarishe bleter · 1927-05-20 · 20 (20.5.1927) · p. Seite 375

375 ליסע רוןריסז נלןסער 20 זא דער דראמאטישער ל.רײזו-ואס ער איז אח װאס ער דארף זײן ד׳ר פינאל װײכערט/װארשע הןבן געירוװס אויפגישםעלן 8 דראםוסישן קרײז ןדןר םזנקגיע. ױו ליגם די סנה 8ון דער דןזיקער ירידה? עם זענען 6*רמן עםלעכע. ש1ין די מנסשםײונג םון דעם ר1ב הײנםיקע קל״ק אונזערע *יז נישס קײן;ןרםמלע. נישס דער דראננ *ו *י שאילן םעאםער אין נישם דער דראנג . *י שפילן ז ך אין םעמסער שא6ס זײ. דאם ערשםע איז ןז1י כא• רמקםעריםסיש ם#ר דעם א ק ס י א ר י ש ן םןנטש, דאם *װײטע יאר דעם ג ע ז ע ל י ק ן םענםש. אינזערע קרײזן װערן נישס געש*6ן דורך אײנעם, װאם װיל זין אײנלענן אין סעמםער- שאיל און װײל ער אלײן קןןן נישס שפילן םעאםער, קלײנם ער *ונ1יף דער*ו זײנע 6רײנס און באקמנסע• און נישס דאס נאדערפניש *ו שסילן זיך אינאײנעם אין סאסער איז ג1רם בײ # קרײז ױנגע-לײט דןס אײנסידנען אספעקסמקל. אונזערע קרײזן םןרדאנקען זײער לענן על פי ר1ב # פשוסער פרןןז•:■ שער םנה. אן אינססיסוניע, מ #6יײן, ן ניבליןסעק אין שסאס נייםיקס זיך אין א פאר גילדן. עם גײם *ו י1ם ם1ב. קלײבס זין א1יף א םנין םיסגלידער און םןן שםעלם # פיעסע. װער זענען רי דאזיקע םיםגלידערז נעװים סמרםןגן םיר הײנס םענסשן םיס גרעסערע און קלזנערע םע#סר#לע 6ע:• קייםן גישם װ־יניקער װי אםןל. #6רקערם. עם איז # םברה, אז םער. װ#רום #םןל הןס יעדער ס#לענם נןזיכס װןם גי• כער #נניקוםען אין # סר#זעסי#נעלער סרופן. בײם הײנסיקן ס#נ, װען די םאםעריעלע ל#נע 6ון ײדישן #רםיסם, א1יך 6ון דעם בעסערן, איז # קל#נעדיקע, אײלס זיך נישס דער פר#• װיננער ױנגערם#ן *ו #6רבײסן זײן 6#ס ם#סערי;ל גע• זיכערסע פ#זי*יע א1יף דעד נישס-זיצערער עקזיםסעגץ 6ון פר#• 6עסי#נעלן #רסיםס. םרע6ן םיר 6#ס אין דער פר#װינץ קינ• דער סון ם#סעם אין ס#סעס םון קינדער, אײדעםס א1יף קעםם, #רבעטער און #ננעשטעלפע, םיס װעלכע גישס אײן פר8#עםי#• נעלע װאנדער-סרופע װ#לס זיך נישט געדארםם שעפען• סיר םרע6ן זײ אין פר#װינץ, נישס אין דראםאסישן קרײז• #6רװ#םז װײל ערשםנס רעקרוסירס זיך דער קרײז אויסשליסלעך פון אנשי של1םנו, 6<ן אײגענע םענסשן, 6ון םיםנלידער און דװקא נ#ענסע ק#כלע6ל סון דער #דער יענער אינםסיםוציע. און צװײםנס װערס דער ,קרייז׳ צונ1יפנעשסעלם א1יף גיך, בדי זען צו ם#רכ#פן דעם י1ם.ס1ב, אין דער אםתן ד,#נן םיר צו סון אין 90 פ־אצענס נישס מים # שסענדיקן קרײז, נ#ר םיס # צו• סעליקער גרופע םיסגלידער, װ#ס גײען שםעלן # פיעםע• װןס #6ר # פיעסע? װענן דעם ברעכם םען ויך נישם דעם ק#פ, געװענלעך כ#פס םען ד#ם, װ#ם פען ה#ס אין ניבלין• סעק אונסער דער ה#נס. #פןל נעמס םען # שסיק, װןס איז געשפילם געװןין ם־ס # צײס צוריק דורך ן פר#םעםי#נעלער םרוסע אין װארשע און װ#ס איז ן ד#נק די #נ#גםן אין דער װא־שעװער פרעסע ב#ױוסס דעם פר#ווינצןר עילם, # אנדער םןל *#שסיםס םען # פיעסע, װ#ם אײנער סין די םיסגלירער ה#ס זי על פי ציאןל נעזעען אין װןרשע, װילנע #דער לןדזש. װי #ז1י גײם םען צו צו דער #רבע;ז ןם ד# זענען ש1ין אןרןן #6רשידענע נסחאות. #6ר#ן קדײזן, ח#ם ם#הן זיך נישם קײן איבעריקע געדאנקען א1יך װעגן דעם• םען #6ר• םײלם די ר#לן, אײנער זןגס םיר — װי ן םירזןגערין אין דער װײנערישער שול — און פען זןנם אים נ#ך װ#רם בײ װ#רם. דערםים איז םען י1צא. אין ןנדערע קרײזן םיזן נעבעך די ה#ס די 6ראנע װעגן דראמסםישע קרײזן בכלל ון אל• געםײנעם בןםײסז שעו,ס. זיך נישש א1ים דער אינסערעס סון קרײז אין שסח םון שניןס ןדער שםוםל, װו ער עקזיססירם? אין די ענגע ד׳ אם1ת 8ון #8ר־ין #דער אינססיסחױע, םיס װעלככ.־ ער צ־ז פןזרנונדיז שװער דער1יף צי ענס6ערן. בײ הײנםיקן ס#נ איז דער װערט סון ד ע ם ר 1 ב דראםאס־שע קרײזן #6־ דער #נסװיק• לונג םינם יידישן םעןןםער # ג שסיקער, דער א1י6םו ס#ר דער םארשפרײםוננ 6ון דע־ דראםןבישער ליכעיאסור # פיניםאלער, די דערציעוישע װירלוננ א1י6ן םובליקום #סס # שערלעצע. איך שסרי־ך א־נסער ד;ס װןרס: םין דעם ר1ב. װייל ד#ם װןס אײנצעלנע קרײק םיען עפעס י# א1יף אם;^ל #6רן םעןסער, בײם נישם דעפ כןראקםער 6ון וער סעסיקײם םון עסלענע הינ• דערם קיײון, װ#ס זענען םװרשפרײם איבער דל שםעס אין שסעסלעך םון נ#נ*ן ל#נד. #בער איין ז#ך באװײזן י# די פןר קרײזן, װ#ס בן• ציען זיך ערנטם צו זײער ןרנעם: ןז עס קןן זײן אנדערש. אין איך װיל גלײך ם1םיף זײן: עס םיו זײן אנדערש. צו גר1ים איז די אחרױת, װ#ס םיר ם ר ן נ ן #6ר דער נאנצקײם 6ון דער יידישער סעאםעריק לסור, םיר זןלן םעגן באגאםעלי• זירן ןז# װיכםיקן םאקםןר װי # דראםאסישער קרײז קןן זײן אין קולס ר־לעבן 6ון דעם #8רװז.;רפנס־-ן שסעםל אין דער פרןװינץ• װי ןלע קרײזן קןנען וײן #6ר דער אנסתיקלונג 6ץ דענ■ געשםאק 6ון פובל קום, ם#ר דער סארשפרײסוננ 6ון דער דר#מ#סישער ליסעראדיר, סןר דער דערהייבוננ 6ין סע• #סער נכרל. בײ אנדערע, װו ר#ס סעאבער איז 8ארװןקסן םים דער קילסור פון 6אלק, װו עש שם״ם אונסער דער שסענדיקער קןנסרןל 6ון פר־גסע און געזעלשןפט, װו עס נעניסס פון םלוכהשער, ששןשיזזער און געזעלשאפסלעכער הילף, הןם דןר קרײז #6י■ ליבהןנער #בונרענעצשע װירקינג• ער איז ק1דם כל א1יםן צו ב6#ייריקן דעם שפיל־דראנג 6ון זײגע םיםגלי• ד ע ר. ב־י אונז איז די קןפפעכענץ זײנע אן אן ערך # ברײ• סערע ער םוז בןזרידיקן נישם בל1יז דעם שפ לער, נןר א1יך דעם באזי נער. ב8רם יענזם, צו װעלכן סעאםע־ דערגײם *כלל נישט אין יענעם, װ#ס איז ניבם צופרידן םיםן פר6#עסיא נעלן םעאשער. אינזער ד׳־אפאסישער קרײז הןם נ#ר א1יף אזיי 6יל א זכית הקױם, װי זוײם ער איז #6רװעבס םים דער גןנ• צער שאסערישער ק לםור. און דעריב ר איז קײן וװנדער נישם, װ#ס אין דער גע• שיכסע סון ײדיען סעאשער הןבן דראםןסישע קרײזן נישס אײנםןד געהאם אן #נסעײדנדיקע השפעה א1־ף דער אנםװיקלונג 6ון סעאכער אין דראםל• םים דער סעםיקײם םץ דראםאםישע קרײזן זענען פארבינדן די עי שסע שאפונגען 6ון י• ל פרץ, פרץ היר גבײן א ן דוד שינםקי. פרץ ה־רשבײנס פרןסעס ןנעלע סרופע דין 1908 י#ר און די .װארנער םרופע׳ אין 1916 אין שפעסעי הןבן זײערע #רסיסשישע ניחית נעשעפם בעיקר 6ון דעם רעזערױואר פון ל בה#:ער־קרײזן. אין די לעצסע יןרן פילט זיך אץ עונעץ נישנ• די השפעה 6ין די קיײזן, הגם די צ#ל זײערע הןלם אין ז.ײן װאקםן. מען קןן דרײסם ז#גן, אז בײ הײגסיקן כןנ איז גישס ו#ר#ן אײן פןליםישער, פרן• פעס־ןנעלער, סוךכ-)#רײ,, ז;ײן ביבדיןסעק, װ#ס ז#ל נישם