Literarishe bleter · 1927-04-15 · 15-16 (15.4.1927) · p. Seite 286

15-16 זא ליסערארישע נלעסער 286 פון י. ל־־. פרצעס ל־־ייטערארישער ירושה. עװישן סרצעס מאניסקריססן ה$בן םיר געסונען דעם *רטיקל #*װײ װעגן״, געשדיבן מיס בלײשסיפט דירך סרען ביפא. עם איז *ן $גד,1יב םון 8 נײער באארבעטינב פין דער ארטיקל ,דער דיכטער, ד$ס גיך אין דער לעזער״ (עוערשט געדריקס א?ן זאמלבוך ,יידיש״, 1910, איבערדרוקס אין ,״ליטעראסור און לעבן״, םרצעם װערק באנד אארלאג 1. קלענקין*.—רעד. דער דיכשער, דאס בור אוז דער לעזער ו ו ע ג ן די פארבענקטע זיפצן פון דער נאכס; רוםן צו אײך, לאדן אײך אײן. — קום אראפ הארטער, שטאלצער מאן פון גאלן בארג, פון נאקעטן פעלז, פון ןןפגרונטן, װאם עטעמען מיט שרעק, װאנזין, פארצװײפלונג און טויט, מון נישט דערגרײכטע אדלער־נעסטן און לאנג־איבערגעלעבטע און פארלאזטע שלעסער. קום אראפ צום רוישנדיקן ױם־טוב אין טאל, צום ױם־טוב סון ליכט, געזאנג, קלאנג און טאנץ און זיך־פערלדיקן װײן... אוו איר פאלגט. און פארלאזט די ׳ שטום־םיפע שטילקײט אין דער הײך, צוליב דעם ױם־טוב אין טאל, דעם שויםענדיק־ רוישנ? יקן... לאזט איר אײך אראפ... װאס נידעריקער, ברײטער און זיכערער װערט אײער װעג• אט קומען אײך שוין פרײנדלעך א קעגן װײן.באבויטע פלעצער... פון גרינעם שװימען אײך ארויס װײסע הײזלעך, װילען און פא־ לאצן, מיט װונדערלעך געבײגענע, צירלעכע דעכער, איר גײט רא■ שער, האסטיקער. עס ציס די פרײלעכע נאכט, דעם ױם־טוב אין טאל—דער שטראלנדיק־קלינגנדיקער ױם-טוב, איר זײט דרינעןו — געזאנג און קלאנג, שפאצירער—דער גאנג איז טאנץ... םארליבטע, אין זיך פארזינקעגע פארן. פאדן אין קרענצלעך... און עס בלענדט אײך, און אלץ בארוישט און פארכשופט אײך—םענטשן ליבן, םענטשן ליבן און פרייען זיך ױם־שובדיק... און פלוצים, נאך א צופעליק שארפערן בליק, פארשװינדט דער צויבער אוןי אײך כאפט ארום אקאלטע שרעק... עם איז א קור־פלאץ! אילומינירט זענען האטעלס, נישט קײן הײמען. קא־ פעען און קאפע־שאנטאנען... די מוזיק—אפערעטן־װאלצער, לײכט, װי שוים־שװימענדיקע, צעפלאסענע... געארמט שפאצירן ארום דער מוזיק, און אין װײטערע פארשאטנטערע אומגענג, פארן מיט ״ גלאנצנדיקע אויגן, ראש־באװעגלעכע ברוסטן, האסטיק־קלאפנדיקע הערצער. ליב־פארציטערטע ליפן,—אבער קראנ־ קע. קרענקלעך ברענענדיקער אטעם. דאכטן האלב םארטריקנטע! צום טױט געצײכנטע מענער און סרויען. שלינגען םארהונגערם די לעצטע גלוסט־נגען. זופן האםסיק, דורשטיק, םון בעכער, װאס א פעםט דאך נישט געזעענע האנס ציט זי שוין פון די ליפן אװעק. און טרינקען שוין די הײװן פין בעכעח צװישן בונס־םארביקן, גלאנציקן געטומל, דערזעט איר, שפאצירט ארום מיט א מעסים׳ טאםלישמײכל דער טויט, פון זײנע אפשער, װאס ער האלט אץ אײן צײײכענען, נישט געזען. — — — — — — איך װעל אײך רופן צוריק צוש טוריםטן־װעג אין דער הויךי איך װעל םיט אײך רעדן װעגן דיכטער, ביכער און לעזער םון דער הויך... צ ו ו י י צװײ װעגן האט דער םענטש, װאס גײט אװעק פון ״מא־ מענט׳*, װיל זיך, און װען אויף א װײלע, דערװײסערן זיך פון טעגלעכן לעבן, פון יאגעניש נאך ברויט, נאך באקװעמלעכקײט, נאך רײכטום: צום ש פ א צ י ר ־ג א נג און — צים סוריסען־װזג! באקװעפלעך א ן אנגענעם איז דער שפאציר־גאנג: בײם ברעג פון זיס־שטיל מורמלדיקן טײכל, אין שאטן פון אלעען, פון גלײך, געשוירענע בײמלעך,—אויף װיזן צװישן בלומען. ־ געפערלעך איז דער שוריםטן־װעג, געטריבן פון א ברענענדיקער בענקשאסש צו דער הײך, זוכט ער, דער טוריסט, זײן װעג צװישן פעלז און בערג־שפיצן, אויף גלעטשער צװישן אפגױנטן. איז דער טוריסטן־װעג נוצלעך? אויף די הויכע בערג, אויף נאקטע פעלזן װאקסט קײן װײץ און קארי פארן מענטש, קײן האבער פאר פערד... און געפערלעך איז דער װעג: פין אפגרונט קוקט, רופט׳ לאקערט, ציט שרעק, װאנזיגיקײס און טויט. — גליטשיק, שטײניק און געפערלעך — שאקלט זיך אפ דער שפאציד־גײנגער פון שפאלן טוריסטן־װעג. עס טרעפש, א.ץ איר װאנדערט אויף הויכע בערג, צװישן אדלער-נעסטן. ריינען פון אלטע שלעסער, איבער פלעצער פון אײדלװײס און געפאר, און עס פאלט צו דער אװנס... הינטן אין טאל, באשיצט פון די ארומיקע ריזן־בערג, איז שוין נאכט, װערנד א־יבן ציט זיך ערשט אויס דער שטילער אװנט אויפן פיל־פאר־ ביקן דיװאן, פון אפגלאנצן, פין דער אונטערגײענדיקער זון גע־ װעבט... נאך א װײלע — און װערנד אויף אײער הײך, עס לעשן זיך, עס גײען שטיל אוים די פארבן, באשלײכט, באפאלן און פאר־ שלינגען פון שאשן, װאס האבן זיך פון געפענקעניש אין שפאלטן, לעכער אוןאפגרונטן באפרײט, — צירט זיך אונטן אין טאל אויס די נאכס, די לוםטיקע נאכט סון טאל. װעקן זיך אין איר שויס פלעםעלעך, צירלעך־פארשײדן פארביקע, זײ ציטערן אויף, זײ װיגן זיך. צעפלאקערן זיך... ױם־טובדיק אילומיגירט זיך דער טאל, ױם• טובדיק שטראלט, פיט אירע מיליארדן ליכס־אײגעלעך, װינקענדי• קע, רוםנדיקע — די נאכט אין טאל... און עס זינגט די נאכט אין טאלו טענער, װוגדער־זיסע קלאנגען װיגן זיך, אויף די לײכטע זעפיר־װעלן צוץ אײך ארויף. פארםילן םיט צארטע, שטילע אפ־ קלאנגען אײער הײך... און די ליכשלעך—די נאכס־א־יגעלעך, און די קלאנגען—