Literarishe bleter · 1927-04-08 · 14 (8.4.1927) · p. [Seite]

נפרײז ס<- גיזשן ץ (20: זײטן) פרײטיק- ^יי־טער אפריל 27ג<11 יל־בומ־אר־עיע ־ ידי׳יױ א־־־סםדידטע װאכנשדיפט פאד ־יכלעדאפוד טעאטעדאוןקונםט 3.קקעערןין,װאו־שי( פאריק^ג אונ זע ר יד־יעזערין אדער שמ״ר דהאט געוװנען ישראל שטערן / װארשע טשעט פון א צערטלעכער מוטער. און געגלעט װער א־ך, — און אײבגעזונגען — און םארװיגס. איך שלאף אײן. — — — — םון װאס א פענטש טראכט װאכעדיק, דאס זעט ער אין שלאף. איז אבער דער בעל־החלופות םלינקער, באםליגלסער. שםרײזט־דורך װײטקײטן אין געצײלטע סעקונדן. זע איך שוין נישט די ערשטע, די תחינה־זאגערין, די נחלת־צבי־לעזערין, נאר יענע מיט הונדערטער יארן שפעטער.-מען רוימט די שטוב און םען סאנטאזירס, מען זיצט אויף רי פריזבעם און מען סאנםא־ זירט, מען םאכט דעם טשאלנט און םען םאנטאזירט, םען פארט זיך ״זען״ םיט א חתן און מען םאנטאזירט. אפאל כאפט מען א פאסש םון דעם טאטן, אדער א סטוסאק םון דער םאמע: ,א פויד זאל נאר ארוםגײן פארחושטי עס ארט איר עפעס׳ דאס פײער אויםן קויםען געלאזט אפגײן. די קארטאםלעם זענען קאלס. די קלענערע קינדער לויםן ארום צװישן די םורן אויף דעד גאס. אזא מענטש האלט אין אײן םוחן. טאםער װײסטו װאס; האס פען צוגענוםען די קלעפ, אויסגעהערט די געשרײען און װײטער — סאנטאזירט װעגן פרינצן און פרינצעסינס, סירשטן און גראסן, הויכע םורמם און שלעסער, און באטריגער, םארברע• כער, םארפירער, װעלכער האבן אבער נאך נישס די גאנצע םמשלה, װײל אוםעטום געםינען זיך אויך באשיצער און ,ענגעל״. — בין איך נאכגעגאנגען נאך די אלע. כיהאב געקליבן נחת אויף יעדער נאס, אין יעדן הויף. אין יעדער שטוב. פון אלע פישן, פון אלע שוםלאדן האט ארויסגעבלאנקט: — שפ״ר. און פלוצים—װאס א חלום איד—אלץ סארדעקט, סארשאטנט, פוסט, װיםס. בערגיקע געגנםן. דורכגעשסײניקטע פעלדער. און עס לאזט זיך אראפ אװאלקן, כאפט םיך אן םאר די האר, שלעפט פיך ערגעץ, םירט מיך ערגעץ. און או דער װאלקן סארשװינדט, און העלער װערם — שטײ איך אינמיסן א סוםלדיקער גאס. האר• פידער, געפילדער. אלע רוישן, אלע ליארפען און אלע פרײען זיך: עס װעט זײן, דער פראצעס װעס זײן, דער סענסאציאנעלער אז עס איז אפאל נישם גוס אויםן הארצן, געסין איך דער• לײכטעיונג אין נחםת-הכלל. און כדי צו םאכן װאם מער גרױסארטיק דעם דאזיקן פלל, צו װעלכן איך האב דעם כבוד צו געהערן, באםי איך ױך אים ארוםצושפילעװען, ארומבריליאנטעװען מיס אלערלײ רעיעלע און אויסגעטראכטע מעלות. איך װער פשוט שאװיניםסיש. (שאװיניזם איז מסתם שטענדיק א מץ טרײםס׳זוכעניש, ױען אוםעסיקע םחשבות באסאלן...) און אזוי זאג איך: קײן ליטעראטור איז נישט אזוי װונדער• פאר, װי די ײדישע; קײן ליטעראסור איז נישט אזוי גרויס, נישט אזוי שײן, װי די ײדישע; קײן ליטעראטור איז נישט—אזוי װײסער, און אזוי װײטער, און אזוי װײטער װי די ײדישע. און נישט גלאט אזוי זאג איך עס, פונקם װי נישט םתם אין דער װעלס האט ג ע ט ע נעשריבן אין אײנעם סון זײנע בריװ; .אך װי אפת איז עס דאך, אז קײן זאך איז נישס אזוי װונדער• באר, װי דאם נאטירלעכע; קײן זאך איז נישט אזוי גרױס, נישט אזוי שײן, װי דאס נאטירלעכע; קײן זאך — אין אזוי װײסער און אזוי װײטער װי דאס נאטירלעכע״. און װעלכע ליטעראטור אױ נאסירלעכער װי די ײדישע? א ליטעראסור, װאם איז געבוירן געװארן — םון א םרוי. װען נישט די םרוי, װאלטן םיר דאך קײן ײדיש ביכל נישט געהאט. צוליב איר זענען געשריבן געװןןרן די ערשטע םוסר״םפרים אויף ײדיש, די תחינות, די קאמפילאציעס פון אנדערשפראכיקע דערצײלונגען. צוליב איר. איז דאס טאקע א טרײסט. טראכט םען דאך אפאל, אז דער• פאר איז א ײד — זאל זײן אםילו נאר אויסערלעך — שטרעננ׳ ־ארט, קפדניש, דערסאר םעלט אים װײכקײט, צארקײט, װײל עם איז נישטןן קײן קולט םאר דער דאפע. אנדערע סעלקער הןןבן אפילו זײער גאם געגעבן א םוטער. ײדן — הןןבן בלױז א סאטן... איז טאקע גאנץ גוס, װאס װײניקסטנם אונזערע ביכער האבן דאפעס. און םיש איך אםןןל ײדישע בלעטער, זע איך שטײן לעבן פיר די אלע םרוםע, שטילע, גוסע םרויען. עס װייעט אויף םיר אזויסיל מילדקײט און ליבלעכקײט. איך בין װי א קינד געפיעס•