Literarishe bleter · 1927-04-01 · 13 (1.4.1927) · p. Seite 263

263 ליטערארישע בלעסער ־ 1 זא ס טעאטער און הונסט ** דןס װןרשעװער ײדישער קינסס׳טע*םער (ןנםיריננ אידא ק*סינסקא אין ז. סורקןװ) רןס 6*ר׳ ענדיקם זי׳־נע 6ןרשסעלונבען אין װארשע. מען הןט $נגעה1יבן מיס ברייסן 6ארנעם׳ מים שם*רקן יייױ׳ ס׳איז נעװען ןנגעמערקס א ■לאן סין ארגעס, ןבער אלץ האס זיך ן*געשלןגן ןן דער עקשנ1תריקער בלייכגילסיקײט םונם ײדישן םעאטער-עו־לם. ד$ס םעאסער װאלט בעקןנס װ#קםן׳ בןןדארםט זיך אנס• װיקלען, ןנער שוין די ערשםע עסלעכע װןכן הןבן בעברןכן דעס גיםן װילן סין די איניני*-1ןרן. אינם נלײבס װידער װארשע ןן א ערנססן ײרישן סעןסער. דער ,סמנסײך דעגרןדירס ביז דער לענסער שסי6ע, אין... ס׳נישט גוטי אין דןס עיבסםע-נישסן אייף װעמען צי הןםן׳ גישםן םין ויעמען ויי מןנען זינסאנ, הןס ײך אין װ*ױשע נײ דעי ײדישער קינסט־נעזעלשא6ס געעםנם די בילדעי. אײסשטעלינב םעם קינסםלער םס. שסיקגןלד. .**• די ײרישע דראעאסישע שיל אין מארשע װןם איז * נײס לןנב נישם בעײען סעטיק״ באנײט א־נגיכן איר טעסיקײט. סןד דער נײם 6ין איר נװײ יןרייער עקזיססענץ הןס די דראמןסישע שיל *רײסבעגעבן 8 גןננע רײ םין ארםיםסן, װןס שםילן הײנט אין די ײרישע טעאסערן אין ■וילן, רימעביען לעס״אנר, ריסלאנר. ם*ר די לענטע יןרן זענען בע- שא6ן געװןרן נײע מעגלעכקדסן םאר ײדיש טעאםעי אין עס סילם זיך 8 נרויסער ר1חק אין ייננע געשילטע נוחית. דןס ■רןגרןם 6ין דער בןנײםער שול איז שסןרק םארניעסערט אין עס איז זיגעסןסט צו די בןרערםענישן םין מןדערנעם םעאםער. אויך רער נינויםשםעל סון רי לערער איז * נײער. עם זענען םארנעםן נעװןרן די בעסטע ■עדאבןבן אויםן געבים סון םעןשער. קינסם און ליםערןסיר. מים דער שול םירס ןן איר גרינרער אין 6ןרװןלםער׳ ר*ר מ. װײכערט. ** אין מילנע גןססרןלירן איזס אין ײרישן סןלקס־סעןםער די ן*סיםסן בןריםןװן, ■ןליןקןװ אין רןביבןװיסש. ס׳װערם אויםנע6ירט די ןםערעסע ״בןרןן קימעל״. שבת דעם 26-סן איז אין םילהןרמןניע םןרגעקומען דער קןבזערס 6ין שושנה אביבית. ןלץ איז געײען גרויסןרטיק: די םילהןרםןניע גוסא, דער םןקס 6ין תנ״ך-רעביסןזיע אין דער םילהןר•, רןניע, די מוזיק, רער ןרקעסםער, דער גרויסער עולם—ןלץ, נןר תנ״ך ןלײן הןט גע6עלס אין מויל סין שישנה אביבית. זי דעקלןמירט דורכויס מים *ויסערלעכע מיסלען, די שסימע איז אײנןרכייק, און דער תנ״ך לעבם נישם און לעבט-נישט אויף רירך איר רעזיםןזיע. דןס אײנזיקע, װןס איז דורך איר אינטערעםןגס בןלעכס געװןרן איז ״נחמי,נחדו ע*י*. ןלדןס אינעריקע-איז געװען נלויז.., •רעסענזיעזע דעקלןמןזיע. נײ אונזער ױיםסער ןרעמקײט ןכער איז דער קןנזערס דןך ן ײיכםיקע געשעעניש, נישט ןזוי מיס זײן איגעװײניקססער ײערס, װי מיט דעם ןלגעמײנעס זינןנג. רעי•־ נחמו מײזיל ר א ב י ▼ דעט ן קןמיםעס, םיט דעם זװשק ןרײםזובעבן זײנע װערק. עם װעלן זיערשס דערשײנען דרײ נענדער געװײלםע שרי6םן. אין ערשטן בןנר װעלן זײן רי .״*•יזןדן״, דןם װערק, ײןם שילדערט די שסירם• זײס 6ין די ערשטע בןלשעװיססישע סעג אין ן גרויסער ײדישער שסןס (און װןם איז אינערגעזזזס אין סןרשײענע שנרןבן), אין זװײ-ן נןנד װעלן זײן די ברויסע נןװעלע .ײדן״ אין נןך ן רלדע קלע- נערע רערצײלינגען, אין דער רריסעי- נןגר רעם ןנםהןלסן זעקס אויםבע־״ײלםע ■*עםן, װעלכע זענען מים גרויס ער6ןלג געשנילם געװןרן אײף 6ן*שי- דענע נ־נעם אין רער בןנזע'- װעלם: ײדיש, רוסיש, דײסש, איסןליעניש, ענגליש. אין װילנע איז נעסײערט געװןרן דער 90- סער געבורסם-םןג 6יו דעם תלמודישן סןרשער. ר׳ שמיאל 6ײװל םײבענזןן. עי- איז בןרימס מים זײן ןרויםגעבן דעם ש*ם בכלי, ירושלמי, מדרשים, אין• נןך 6יל ה8רים סין ת^מירישער ליסערןסיר. נשעתו הןס ער בןזובס די גרעםסע װעלט-בינליןטעקו, נתובם ד*ב װןסיקןץ, אים *ו זןמלען די אלטא *תבי• יד, װ*ס הןבן ן שײכות זי דער רבנישער ליסערןי םיר. אינער 50 יןר איז ער נעװען סעםיק אין רער בןריממער דריק 8ין האלמנה יאחים רןם. פרײטיק, דעם ל2״םן מערץ איז •ןרגעקו- מען די ע&ענינג סון דער בינליןסעק בײ דער געז. .*ילדובנ״ נײ דעס ןרבעטעריקלו*, לעשגע 49 אין דןרשע. לויס דער איניזיןסיװ 6ין ן ברינע ןרגן. ניזןציעס, געזעלשןםסלעכע אינםסיסוזיעס אין עםקנים״ איז בעגרינרעס בעװןרן אין װילנע ןן ןרגןניזיר- קןמיסיע צי םײערן דעם סד״יןריקן ױבילײ 8ין ר״ר יעקב װיגןדםקי. די 6ײעױנג װעס 6ןרקימען אין װילנע, זינםיק, 3!■ריל. אויף דער לעזםער זיזונב 6ין דער סןר■ װןלםונב סון װילנער ליסערןםן-6ן-ײן איז נןשדימם געדזןין דער סע-מין סין דעם לאנד-זוזןמענ6ןד 6ין דער ײרישער ■רעסז אין סוילן—אריף דעם 22-סן און 23-םן מן*, ה. י.. און דער ןרט 6ין *וזןמענ. םןר—װילנע. דערבײ איז בענומען בעװןרן אץ ןכם די תשיבה םון װןרשעװער ליםערןסן-6ןרילן, ן< ער װעם מיסהעל6ן אין ןלע בןמײנגען דעם זוזןמעגםןרי די םןרװןלסונב הןם אויםגעטײלס ןן ןרגןני׳ ז־־ר-קןמיםעס, אין װעלכן ס׳גײען ןרײן: א י. גןלד׳ שפידם, ח. לעװין, מ. װײגרײך, נ. װײנינ, שרה רליזען, נ. עישםײן, ל. סםןזקי״ ■. קןן. א. זינ*י- נןסוס און א. אלק, אויםער דעם זו אײן פןרשסױער 6ון די סעגלעכע װילנער ײדישע זײםיבגען. אין םןרלןג ל. ם. שםלין, שיקןבן, דער• שײגס אינגיכן די ןנסן־יןניע .ײדישע דיכםערינס״, געזןמלם און זונויסגעשסעלם 8ין ע. קןרדןן. דער״ זעלבער סןרלןג הןס בישט לןנב ןרייסגעלןזם ן בר1יםן קונםט-ןלבים 6ץ דבן בילדער׳הן־זשנימן סיגס ײדישן קינססלע-, סןדרעם גע־־ער. די בילדער זענען געדר קט אויף ןםנעז־עלן ■ן*יר ־ יןסןנישן הןלץ. רי ײדישע ן*סיילינב בײ דעם װײס-רוס־שן קולסוריאינססיסוס הןס בןשלןםן ןרוירזיגענן זום *עבסן יןרזײס םין רער ןקסןבער• רעװןליניע ןזןםלוגג םין ײדישע רעװןלו*יןנערע לידער, םן״ םירעס, גלײכװערםלעך און ענלעבע סןלקס-שן&ונגען. כ ל י ט ע ר א ט ו ר דער נןקןבםער ײרישער שרי6סשםעלער *ון פעאטער-קריםיקער ד״ר א. מרקדוני (אלכסנדר , ■ א-ז אי*ם ןלס געװןרן 50 יןר. אין נײ׳ יךי א־ז געגרינדעס ן קןמיכעס *ו םײערן דעס ן ,י.* 5י;נ חשיכן בעל-ױבל. אינם אויסרוף, װןם דער קן.-שעש הןם םןרע6נםלעכט, װערם *. ן. בעזןגט: .אײ;עי שץ די ערבסטע םען: ער־קריסיקער און סע• [ ןשע־-קענעי, װעםענם אײנ6לוס אריפן ײדישךמעןסעי ךן- ס־ץ בעברןכם ■ןזיטיװע ועזו״םאסן—איז ד״ר [ ריקױנ*. ןנערקענענדיק די גרויםע ס^רד־נסטן 8ון | ד״ר א. דיקדוני 6ארן ײריסן טעןהער, הןס ןברײע [-דיעע היי£ששסע?ערי שויש*ילעי אין ן:דע-ע **:כשלער בןשכימם *ו פייערן זײן 6י־ם*יק [•ןריקן נע:י-שםסןג*ױנל א1יף ן ברױסן געזעלשןסס- '״עין אי£ן. *י דעם *װעק הןס זיך געגרינדעס יןקןד־שעש. ײעלכער ןרדנס אײן רי סײערונג £ון ײ:ל ל״ס ס-*סן מערץ אץ ■ןנליק סעןסער. חוץ!וזפ י־עש אין ן בןזונדערן ןװנם אײנבעןררגס װערן |ן:*זנ*עדעד בןנקעס לננ1ד ד״ר א. םוקדוני. ןלס י־נל-גתגה *וס ױבילןר, הןט דער קןמיסעם בן־!עש־רש א-זיסזונעבן ן ביך 6ין דעם ױבילןרס װיכ• |דיק:שע םעןםער-ןרבעסן. אץ הןמעל איז אין עלסער םון 70 יןר |נזששןינן דער העגרעישער ■עדןנןב און שריםש• 1עשעלער שלמה *עי־מןן. דער עיקר איז ש. בערמןן ןנןקןגש דזם העכרעישן לײענער-עולם ן דןנק זײנע נ־כער .רגבירי האומה״ (ן רײ געשיכםלעכע מןנן* ■גרןפיעכ ־יעגן די נןריסם* ײרישע העלרן און |*זר*7;לעכקײסן}. * י*נה רןזענ6עלד הןס 6ןרענדיקט ן נײעם ■וןסון פו:ס לעבן םון די ײדישע שרײנער אין ןולזײקע. 4 אין רינער *6רימןרגן״ הןס ויך ןנגעהויבן |1י יײקן ןגיעסערע ורבעם 6ון ד״ר א. ש. הןרן-!יזיד *יענן בעל-שם-סזנ. וד דעי ױןרשעװער ליסערןסן״םןרײן ןררנט |*ײן 8; ן־ונם לכבוד דער הענרע״שער דיכסערין *ץ לעזשן מערץ״כוך 6ון נױייןרקער ,*ו ןקינפס־ א־ז ןפבעדרוקם ש. ניגערם ןן ןרםלקל װענ |א• ״וג־־געס .דיביס׳ אין .הורדוס״־, מי א1יך װע1 *עיעלעכעס ״שלמה מולכױ. ** א־ז רינע ר״וי־בש ןן *ו דערשײגען ן װןכנ ׳׳1= הו־ ־־שערןסור, קונסט, סעןסער און •זנל׳ |נ״-״ק •־־ װןך־. _ *ײש? יע־לעס נןװעלן .אונסער דער זון ן־זיעײנען גקר1כ אין ןנװייםער אוי8לןנע. אץ דער לןבדןנער ײדי^ער היססןרישע |זז.״'י^*שש איז אויםנעהויבן געװןרן די םרןגע װע 1 * *פ*י' * ו>שלס-קןנגרעס6ון ײרישע היססןריקעו ■ל ' שענ וערשײגס *על־מחשבותעס ערשטע 1נ*'׳ ז' ״ץ ,אונסער רער רןי״, אין װעלז *־"7ו ■־״ין די ןרסיקלען, װןס נעל-מחשבות הן; ײ יןרן םון דער װ<לס״סלחםה א ץ ׳ * *יז ד' איבעריקע נעבדער װעלן, װי מ׳ ' '״ ־ אינגיכן דערשײנען. ש־ײנס 6ון דעם 6ןרשטןינענעם ײדי׳ *■ ״ ־:ער סעמיןן יושקעװיסש הןנן געברי