Literarishe bleter · 1927-04-01 · 13 (1.4.1927) · p. Seite 260

13 זא ליטערארישע בלעטער 260 רעצענז יעס דערנאך... האבן די באלשעװיקעס זנונייפגעדפן אן אסיפה א.ין זײ האבן׳געזאגט: חברים, פויערן א־ן בירגער פון םלאװעשנע. *װאשס אפ אײער פלעק און שיקש אײעיע זין אין דער רויטער ארםײ!.״* דעי־ מחבר האט געװאלט געבן די נאטירלעכע געזונכע, פרײד, װאס קײן שום בלוט־באד קען זי נישש אפװאשן; די ױי> דערגעבורט און אפטימיזם, װאס קומען נאך אלע צרות. אבער ער האט נישט גובר געװעזן זײן מאטעריאל, נישט אויםגעפירט קינםט לעריש און מםילא בלײבט דאס װערק (די אנדערע העלפס) א כ ר א נ י ק, כאטש פול מיט א םך אויפבליצן פ־ן טאלענס. דאס בוך אױ א טאפלט נײעס אין דער ײריש־רייסישער לי־ טעדאטור. קודם־כל האבן* מיר דא צו ט,ץ מיט א גאנצע זאך אויף 150 זײטן, װאם אױ אין דער ײרישירוםישער ליטעראסור א זעלסנהײם. אממײנסטן מערקװירדיק איז דעד צוריקגאנג צו רעא• ליזם א.!ן פשטות. די שפראך איז א פארששענדלעכע און פש-טע. די שילדערונגען זענען סרײ. איציק קיפניס איז ביז איצט באקאגט דעם ײדישןלײענער דויך זײנע הא־ציקע, ליבע קינדער־םזשױת, דאם בוך ,חרשים אין טענ״ איז אבאװײז, אז זײן טאלענט קרעפטיקט זיך. י. ב. שדיפשן נ. װ. גאנאל 3אנד 1. לדיש ■. הילפעדון. פאדלאנ ב. קלןצקין 36,1926:: ז צװישן די גרויסע הומאריסטן פון דער װעלם-לישעראט ר פארנעמס דער רוסישער געניאלער הוםאריסט א חשובן און אײגנ־ ארטיקן ארט. ניששא פםעט קײן איץ שטעלע אין זײנע װערק, װו איר זאלס שפירן* און זען דעם לאכנדיקן פנים פ־נם שרײבעי, װי דאס טרעפט בײ דיקענס, דאדע, טװען און אונזער שלום־עליכ:. תפידישטײט ער אן א זײם פץ זײן אײגענעם געלעכטער, און זײן הופאר איז שװערםוטיק, װי דאס לעבן פ־נם רוסלאנד, װעלכע ער שילדערט. אחוץ דער דאזיקער שװערמוטיקײט פון זײן הומאר, סײלפ אים אויך אוים פ־ן *צװישן די אנדערע הומאריסטן זײן צארטער ליריזם און זײן םעכטיקער פאטאס, װאס דערגרײכט, װי אין ,טאראם בולבא/ לםשל, צו טראגישע הױכקײטן. דער דאזיקער ערשטער באנד פון גאגאלס שריפסן אנטהאלט א רײ קלענערע דערצײלוננען פון נ. גאגאל, צװישן זײ די בא• רימטע ,געשיכטע װעגן דעם, װי עס האבן״ זיך צעקריגט איװאן איװאנאװיטש םיט איװאן ניקיפאראװיטשן/ װאס גיט אזא שוידער■ לעך בילד פון אפגעשטאנענעם געםוױעכץ פון פריצישן פאנשסשינע• רוםלאנד. די איבערזעצונג איז א פאראנטװארטלעכע און א גוטע, כאטש ערטערװײז כאפן זיך ארײן אזעלכע זאצן. לםשל: ,גלײך װי איבער קיעװ פלעגם זיך לאזן הערן דער גאנץ הילכיקער םע• מינארן־גלאק, װעלכער איז געהאנגען בײ דעם טויער פון ברודעד• קלויםטער,* האבן(?) תיכף פון דער גאנצער שטןזט מענגעס״״ז די שילער און די בורםאקעס אװעקגעלאזן זיך אײלנדיק׳. .די אנגעגעגנטע פויערים׳, אנשטאסדי ״באגעננטע׳*, ,אנגעטראפענע" אמאל איז די איבערזעצונג פ־ן א פראזע לגמרי נישט נעלונגען• לפשל, די בארימטע פדאזע, מיס װעלכזר נאגעל פארענדיקש זײ1 ״געשיכשע װעגן אױואן איװאנאװיטשן מיט איװאן ניקיפארזןװיטשף: ״רבותי, ס׳איז אופעשיק אויף דער דאזיקער װעלס׳ (א פראזע, װאס קען געששעלש װערן אלם מאמא איבער גאגאלם גאנצן שאפן) איז איבערזעצט: ״לאנגװײליק אויף*דער װעלט*מײנע הערן״. ם׳װאלט געװען א ױשר, אז נ. גאגאלם שריםשן זאלן נישש בלײבן שטײן בײם ערשטן באנד, און אינגיכן זאלן מיר האבן אץ א פאראנטװארטלעכער איבערזעצוגג אויך זײנע גרעסערע איפי שסערבלעכעי װערק ״די טויטע נפשות׳ אץ ״טאראס בד־לבא■׳ ובפרט, אז איצט, צוליבן צד־טן יארצײט, האט זיך דערװעקט א שטארקער אינטערעס צום געניאלן רוםישן הוםאריםט. י. ר• .כאדאש•□ און טןג׳, אי. קלפניס. א גראניק קאאפ פי״קילםור- ללגן־, קיןװ 150,1926 ז.•) אי. קיפניס רופט אן זײן בוך ,א כראניק״. ס׳איז באמת אכראניק פונם ששעטל סלאװעשנע. עםיהויבט זיך אן בערך אין יאר 1919. ס׳איז בירגער־קריג, באניעס טוישן זיך, מ פאגרא־ םירט ײדן. אן אויסנאם איז דאס שטעטל םלאװעשנע, א פארגע־ סענע העק. דא, אין סלאױעשנע,*,רעדט׳ פען, * ,מ׳דערצײלט׳ פ.ץ דעם, װאם ס׳טוט זיך ארום. א געמיש פון נאיװקײט, בטלנות און קלײנשטעטלדיקער גוטםוסיקײט. סלאװעשנער ײדן זענען עפעס זיכער,אז זײ װעלן די אלע צרות אויסםײדן, כאטש ס׳סאלן ארײן פ־ן צײם צו צײט קײן סלאװעשנע הײפלאזע, װאס דערצײלן סון שחיטות און רויבערײען. ערשט אין דער צװײטער העלפט פון בוך הויבס אויך סלאװעשנע אן צו פילן דעם אלגעמײנעם חורבן אויף דער אײגענעד זדיס. אין סלאװעשנע קומט פאר א מוראדיקעד פאגראם. װער ם־האט געקענט* איז אגטלאפן. די איבעריקע האט םען אויסגעקוילעט... דערנאך קומען אן באלשעװיקעס. אין שסעטל װערט װירער שטיל און רויק, װי ס׳איז געװעזן... די כראניק איז אנגעשריבן אין אן ,איך״־פארם. דער דעי־ צײלער איז א גארבער, א פארליבטער ױנגערםאנטשיק, פיט זײן ױנג װײבל בוזי. דאס בוך הויבט זיךאן װי אאידיליע. בארײ• דעװדיק, זוניק־פארליבש װערט דערצײלט פון דער אײגענער ליבע, פון טאטע־םאםע, פון שכנים. א ײ ז י ק (אזוי הײםט דער גליקלע• כער ױנגערמאנטשיק) קויפט זיך א קו, האט שטארק ליב די שװיגער און פירט צו ביסלעך מחלוקת םיטן טאשן די פארם פון שרײבן דערמאנס אין שלום׳עליכםען און דער עיקר — אין שלום״עליכמס באקאנטע דערצײלונג ״בוזי". עס איבערצײגט נישמ אזוי דאס בילד, װי דער פאלקססימלעכער, קינדערשער ארט דערצײלן, די תםימות־יקע ױנגלערישע באמערקונגען. אט למשל: זינט איך לעב האב איך באקומען צװײ ברױו פון בוזץ: אײנעם א לשוףקודשן פון 5 װערטער, אץ אײנעם אײדישן פץ 15 װערטער. און בײדע זענען זײ געװען אזעלכע שטארקע, װי זיבגאונפופציקער מיט נײנציקער גע־ מישט, און אזעלכע גוסע, אז אין משך פון א צײש נאכא• נאנד האסשו זײ געםילט... די דאזיקע פארם פארבלײבט אויך שפעשער, װען אין סלא• װעשנע װערט א בהלה. דער מחבר גיס די געשעענישן גאר אויף װי װײט זײ האבן א װירקונג אויף דעם פארפאלק, װאס *בלײבט, אגב, אויםערן שטעטל. ם׳דוכט זיך, אז דעם* מחבר אױ אומםעגלעך געװעץ זיך אפצירײסן פון דער העלקײט און װארעפקײט. דער איבערגאנג פון דער גרויסער שלוה צו דער גרויסער מהוםה קומם דערפאר ארוים נישט באמערקט. דער תםיםותדיקער סאן פון ,איך און בוזי׳ אױ אין א פאגראם־געשיכשע נישט גאר אויפן ארט. דא פאדערט זיך שוין שטארקע שילדערונג, א אינטענסיװ *זעען פץ אױג, װײניק רײד און אפילו װײניקער ליריזם. אי. קיפניםעס חנעװדיקע באםערקונגען זאגן דא װײניק. אט דערצײלש מען אײויקן, אז מ׳האט געפינען הערשע יאנטלס געקוילעט מיט א קאסע. אײויקס םחשבות זענען אזעלכע: ...הערשקע יאנטלס׳ םײן באלעבאסז... הערשקע איז נאר װאס געקופען פץ דער פלחםה און קוים אויפגעקליבן זײן געזינד. בײ הערשקען זענען די האר אויפן קאפ, װי בײ אבאראנטשיק. געקרויזטע אץ שטארק שװארצע*. אומ• גערן האב זיך בײ אים געטראפן אזעלכע האר... געװיס האבן זיך בײ אים אויסגעשמירט זײנע שװארצע באראנ• טשיקעס אין בלוט.. און לסדף: ...דערנאך... האט םיר בװי געהאט א שײנינק מײ• דעלע. םיר האבן געװײנט, מיר האבן געלאכס אץ מיר חאבן זי אנאמען געגעבן ח־הלה. י) קײי־שדען פין ועס װערק זעכען געװען נעוריקס *ין וי .לים.נלעס.״