Literarishe bleter · 1927-04-01 · 13 (1.4.1927) · p. [Seite]

פרײז ס5 גדןףאן (2-4 זייטן) פרייםיק׳ י'טער אפריל 1027 ליםזןךארישע ״־ניברני־ אי־וסמדירטני װאעשריפמ פאד ־יפלעדאבי־ד ■■ טעאטעדאץקונםט פארהאג ב-קקעצרךן״וזאי־שע אן ארמבאהאנטער העמפער פאר ײדיש מיט 50 יאר צורילו ד״ר יצחק שיפער / ווארשע זאגט, אז ײדיש איז אים פדעמד, איז דאס נישט פער, װי א פאלשע שעמעװדיקײט, װארום אין דער אמתן, פארשסײען נאך אלע דײנישע ײרן ם:נם עלטערן דור די ײדישע שפראך. בלויז דער ױנגערער װערט אינם דאזיקן פרט הינטערשטעליק, פחמת ער הערט אויף צ< שארשטײן די העברעישע װערטער, װאס קימען פאר אין ײדיש/ בכדי צי העלפן אט דעם ױנגערן דור, אז ער זאל זיך נישט דערװײטערן פין ײדיש, שטעלם דער מחבר צענויף בײם סוף םין ביבל ארשימה םון לערך ססנז העברעישע, אלט< דײטשע, סראנצויזישע, איטאליענישע א־ן םלאװישע װערטער, װןןס זענען דא אין ײדיש. ער גיט גענויע, װיסגשאפטלעך־אויסגעהאל• טענע טײטשן סין די װערטער, זײערע עטיראלןןגיעס, דיאלעקםישע באםארבונגען, דעם אוםן, װי זײ װערן ארויסגערעדט א. אז. װ. אזוי ארום שאסט אונזער מחבר דאס ערשטע, אין אונ• זער פילאלאגישער ליטעראסור באװיםטע .םרעמדװעדטער׳בוך־. א שאד בלויז, װאס אונזערע םילאלאגן האבן װעגן דעם נישט געװוםם, װןןרום עם װאלט זײ פארשפארט נעװארן א סך איבריקע ארבעט... די פדאנע סון ײדיש איז פאר א׳נזזר פחבר אײנע פון די װיכטיקססע ײדישע ציקונםטס׳סראגן. פאלעםיױרנדיק מיט דפם גרויםן ײדישן היסטאריקער, פראם. ה. גרעװ, װאס איז געװען—װי באװוסט—א םארעקשנטער קעגנער םװם .ױילדן זשארגאן״, כא■ ראקסעריזירט ער די געשיכסע פון ײדיש, װי .א שטיק װעלט• געשיכטע׳, װןןס אין איר שפיגלט זיך אפ דאם צוזאמענלעבן סון די ײדן מיט די םארשידנםטע םעלקער און די אײגנארטיקע בא• םרוכיערונג םון דער ײדישער םאלקס-מאםע דורך ארײ קולטורן. די ײדישע געשיכטס׳שרײבער, װי א שטײגער פראםעסאר גרעץ— םירט׳אוים דער םחבר—װןןס האלטן ײדיש םאר א פראדוקס םון רדיפות און םון ײדישער אפזונדערוגנ אין דער סארם םון געטאם, הןןבן אפארדריסלעכן טעות און זענען בכלל ,קורצזיכטיק־. זײ פארבײטן די אינטריגעס פ-ן א קליקע אדער דעם שגעון פון אן אויםגעהעצסן המון מיט דעם גײסט פון א םאלק, און דעריבער םײנען זײ, אז די רדיפוח, װאס האבן זיך נענומען פון ןןס די פארסמסע קװאלן, האבן געשאםן אן ןןפגרונד צװישן די ײדן און די קויטורן םון די שכנותדיקע םעלקער. װאלסן די דןןזיקע ״קורצזיכטיקע געשיכסס שרײבער־ מיט מער אביעקטיװיטעס איך װיל דא איבערגעבן אײניקע אינסערעסאנטע פרטים ױעגן אײנעם אן אופבאקאנסן קעמפער פאר ײדיש אין די סד־קער אין ס&׳קער יארן פון פארגאנגענעם יאר־הונדערט, װאס האט מיט א מםש־גאונישן חוש באנוםען די גרויםע באדײטונג פון דער י״דישער םאלקס־שפראך סאר דער קולסורעלער און פאליטישער אנטװיקלונג פון די ײדישע מאסן. זאל דאס ביסל פרטים אויםגענופען װערן װי א פארערונג פין דעם פארגעסענעם קעמסער. מיט אצײט צוריק האב איך זיך צופעליק אנגעשטויסן אויף א דײטשיש ביכעלע םון לערך 4 דרוק־בויגן מיט דעם םענםאציןןנעל• ק״־ינגענדיקן טיסל: "ו1זז6ו1ק3[ (>חגו װו:>5״. דאס ביכל איז ארויס אין לײפציג אין 1882, און אלס מחבר פיגורירט אפםײ• דאנים, װאס חתפעט זיך פיס די בוכשטאבן: י. ה. מ. אין דעם אונטער׳טיטל װערט אנגעסערקט, אז דאס ביכל באהאנדלם די ״ײדיש-דײםשע אומגאננם־שפראך״. װאס שרײבן די געניסע זאםלער םון ביבליאגראפישע ידיעות, מ. שסײנשנײדעד און בעד בןןראכאװ װעגן דעם ביכל? דאס ביכל װערט םוןי אונוערע ביבליאגראפן םאררעגיססרירט צװישן יענעם באװוםטן םין אנטיסעמיטישע שרײבעכצן, װאס זענען אויםןגע• װען צו םארשפאסן די ײדישע שפראך און אװעקשטעלן זי אין א־ין שורה פיס די ״גנבים׳שפראכן׳: איך האנ אבער אדורכנעבלעטערט א פאר;ײסלעך און א־יף גיך אדורכגעלײענט א פאר זאצן און באשלאסן דאס ביכל דירכצולײענען םון אנהויב ביזן סוף, און איך האב געשפירט דעם אנגענעפען טעם, װעלכן םען פילט, בעת פען מאכט אן אינטערע. כאנטע אנסדעקונג. דער אנאניםער פחבר אנטפלעקס זיך אין דעם דערמןןנס[ ב בל, וױ א דרײסטער םארױסלויםער סוין■ אונזערע פאדערנע '״סנשאפטלעכע פארשער און כלל׳טוער, װאס קעפסן םאר דער ז־-־פהיטוגג״און אנטװיקלונג פון ײדיש. ער רעכנס-אוים, אז אין זײן צײט (1882!) רעדן און פאר־ שנײען ײדיש 5 און אהאלבן םיליןזן ײדן, און ארויםםרעטנדיק קעגן ד״ שפראכלעכע אסימילאציע׳טענדענצן בײ די דײטשע ײדן, שםעלט עי דערבײ םעסס אינטערעסאנםע פאקטן: ,אויב םען באגעגנט הי נט אץ דײםשלאנד אײד—שרײבס ער אין דער הקדמה— װןןס