Literarishe bleter · 1927-03-04 · 9 (4.3.1927) · p. Seite 176

ליםערארישע בלעטער 176 9 זא די נײעםטע שפאנישע ליטעראטור 4 (איט װערנער הראאוס) נאסוראליזם םץ פלאבערן פאר שסאניער, אץ פיט זײן .אײנציקן זון׳ (א ראםאן) צו געבן די שפאניער זײער ״םאדאם בןןװארי״.- די מענטשן, װעלכע קלארין שטעלט אונז פאר, זענען נישס פעוס פראדוקסן פון א באשסיפסער פיליע, נאר די ״מיליע איז א פרזןד־ק: םון זײער לעבנס־קראפס—אן אומםעגלעך, אוםזיניקע, ראפאנכ־ע; מיליע: קלארינס װעלט איז דאם פיקראקאספאם פין דער שפאני• שער קלײנער שטאט. זײנע פיגורן זענען ״ אויטאמאטן, זײ האק זײער אײגענעם אידעאלאגישן רעגיסטער. יעדער פון די פיגוח פארקערפערט אן אוםענדלעכקײט־טרױם. די איצטיקע שפאנישע ליטעראטור שטיצט זיך אױף א סוג> יעקטיװיםטישן דור פון פילאזאפן־דילעטאנטן און פאעטן־דאנמא■ טיקער. און כאטש אזוי האבןי די דאזיקע ליטעראטן געשסרעבט ג< לײגן דעם גרונטשטײן סאר א נײער טראדיציע, װאם װאלס גע־וען אי נאציאנאל אי אוניװערסאל. זײ האבן די ראםע געגופען, תי א מיטל צו דער הופאניסטישער ציל. * דער דאזיקער טרוים *ק געװען נישט פער, װי א םארשטעלטע ראםאנסיק א,ין איר פועלי ױצא האט געםוזט זײן אן אומבאגרענעצטער אינדיװידואליזם. דעו אײנציקער, װאס האט דערזען די דאזיקע סטאגנאציע־געפאר *ץ װאס האט פארשטאנען צו שטעלן אקאנקרעטן ציל, איז געװק יאזע ארטעגא אי גאסעל. ארטעגא װעגדט זיך דער עיקר ציס ״אביעקטיװן װערט״ םון יעדער זאך. ארםעגאן קאן םען פארגלײכן צו בענעדעטא קראצע, װאנ איז אדויסגעטדאטן אין איטאליען קעגן דעם ״בארבארישן* סוביעק־ םיװיזם פון א פאפיני און קעגן דער נעאראמאנטיק פון ד׳אנונצייא שניט. ״קראצע גלויבט נישס אין קײן אלגעמײנער רעװאלוציע, נאר אין דעם פאמעלעכן, באגרעגעצטן אבער כסדרדיקן םארשריפ,. דאס ״ריכסיקע טוען׳ איז דער הויפט־געבאט פון ארטעגאס עטיק ״יעדע זאך ברענגט מיט זיך בײם נעבוירן װערן איר אידעאל, און יעדער מענטש טראגט אויפן שטערן די אידעע פון זײן אײגע־ נעם סוף. דעם געמײנשאפטלעכן אידעאל דארף מען נישט נעםען סטי׳ טיש, נאר דינאמיש, בדי צו שאפן א נײעם טיפ סון דעם שפן• ניער, דארף מען מען פארגרעסערן זײנע לעבנס־מעגלעכקײטן אק אפטוען דעם חלום פון ראמאנסישער פארגאנגנהײמ. דער נײעי פענטש פוז פאר אלעםען זײן. די דראפע.'! דאם טעאטער שטײס אין שפאניען אויםער דער ליטעראטװ, און פארמאגס, װי דאס שוישפיל סון די אקסן־קאמפן, זײנע אײגע־ נע געזעצן״און זײן אײגענע עסטעטיק.-נאך עשעגאריס טויט איי געװען יאצינטא בענאװענטע (געבוירן 1866)' דער אלײנהערסעי איבער דער שפאנישער בינע. ער האט אנגעשריבן געזעלשאפטסי קאמעדיעס םיט םאטירישע סענדענצןי שטײגער־דראםען, ״אפע־עטן אין פראזא׳ און א פויער־דראםע. מען באװונדערט זײן פעיקײט י בײטן זײנע שאפינגם-־פארםען, װי אויך זײן זיכערן טאקט, פיז װעלכען ער פאםט צו זײן דיכטערישע אינסואיציע צו דעם גע■ שמאק פונם אלײנהערשנדיקן פובליקום. יאצינסא בענעװענטע *יי אויך דער םחבר פון שפאנישן מײםטערװערק .לאס אינטערעסד קרעאדא׳.—אויף דער שװעל צװישן טעאטער און״ראמאן שטײז1 די װערק פון ראמאן מאריא דעל װאלע אינקלאן (געבוירן 1865' ער פארמאגט דעם הײסן אטעם פון אן אמתן דראמאטיקער. ד אײנציקע ״מעלה פון זײגע .בארבארישע׳, װי דער םחבר אלײן רופ־ זײ אן, װערק, איז דער געשליפענער און פראכטפולער דיאלןגנ- נאריאזוי װי דאם גענוגט נישט פאר דער שפאנישער בינע, ר׳?ן ראפאן זײנע דראמען איבערגעארבעט אויף ריטםישע נאװעלן *1 צװישן די דראמען שלאגן זיך ארויס די ,בארבארישע׳ קאפעדיזס אין װעלכע עס װערט״ פארהערלעכם דאם לעבן סין די היבײי ריטער, מיט זײערע םינסטערע אינסטינקטן, ברוטאלע מאניי?!׳ אבער װאס פארפאגן א קריםטלעך געפיל. נ־ב-ל• די םאדערנע שפאנישע ליטעראטור הויבט זיך אן אין דער צײט פון דער םלחמה צװישן שפאניען א־ן די פארײניקסע שסאטן. די מפלה פון שפאניען אין יאד 1898, װאס האט געמאכפ אסוף צו שפאניען אלם גרויס־מאכט, האט צוגלײך פארשטארקט די גײסטיקע ענערגיע פונם פאלק. די ערששע, װאס האבן צוגענרײט אין שפאניען דעם באדן סאר די נײע אין װאס האבן פארשפרײט די געדאנקען פון דער נײ־דײםשער אידעאליסטישער פילאזאפיע און פראנצויזישן סימבא־ ליזם—זענען געװען אונאמונא אץ אנגעל גאניװעט. די ױנגע האבן נישט צעריםן פיט דער טראדיציע, פארקערט — זײ האבן זיך באמיט צוריקצופידן זי צ־ אירע לויטערע קװאלן, צו איר ,^איבער־ געשיכשלעכער אידעאלקײט׳. דער געםײנזאמעד שטריך פון די ליטערארישע ערשײנונגען זינט דעם יאר 1898 איז דאס באמיען זיך צוצונעבן די טראדיציא■ נעלע שטאפן א הומאניסטישע ריכטונג און צו פארװענדן די שעפערישע כח־ת פאר אראסן־שטארקן שפאניש־אוניװערםאלן טיפ. דער ראפאן. דער ראמאנען שרײבער נעםט דעם שטאף פון די טאג• טעגלעכע געשעענישן. אבער דער ראמאן אנטשפרעכט אממײסטן דעם אינדױוידואליםטישן' ארט פון טראכטן און דריקט אםבעסטן אוים די פעסיםיםשישע אנשוױנג פונם שפאניער. — דער אײנדרוק פון די שפאנישע ראמאנען איז א דערדריקנדער. די מײםטער פון דעם קלאסישן ״שעלםענראמאן״ ששעלן פאר זײערע גזלנישע העלדן אין א םתירה צ־ם פרײלעכן לעבן. אזױ זעען אויך אוים די העלדן פון די אװאיטורע־געשיכטן פון פיא באראיא. אײן געשעעניש קוםם נאכן צװײטן, לאנדשאפשבילדער*פארשווינדן גיך, עס בא• װײזן זיך געשטאלטן, מ׳װײםש נישט פון װאנען, זײ פארשװינדן אין תהום פון אנאנימען לעבן, אזוי אז ם׳קאן קו־ם כאפן זײערע שטריכן. אין דער״װעלט פון באראיאן איז נישטא קײן אינערלעכע לאגיק, און נישט קײן "'אינערלעכע צונויםגעבונדנקײט. אבער דאך זענען די דאזיקע געזעלשאפטלעכע צוזאמענברוכן םאראליש״ דער אינהאלט און די טעכניק פון באראיאס ראמאנען זאגן עדות װעגן א גרויםן אײנפלוס אויף זײ מצד דער שפאנישער דערצײלונגס־טראדיציע. די אײגנטימלעכקײטן פון באראיאס טעמען און פון זײנע טיפן געפינען מיר אויך בײ זשואן װ״אלערא און פערע גאלדא. זשואן װאלערא (1827—1905) איז אן עלעגאנםער סקעפשיקער און אן אמתער הוםאניסטישער גײסט; ער האט ארוים• געװיזן די זעלבע ליבע צו אלע ארויסגעשטויסענע פונםילעבן און שלימשזלדיקע עקזיסטענצן. זײנע ראמאנען קאן מען פארנלײכן צו אמענטשלעכן מוזײ פון זעלטנקײטך די ראמאנטישע שטרעמונגען האבן אויף אים קײן שום אײנסלוס נישס * געהאט. דעם נאטורא• ליזם, װאס איז קײן שפאניען געקומען ענדע פונם 13 י׳ה, האט ער נישט געקאנט פארםראגן. זײן סטיל איז א דעליקאטער, אן עלעגישער. דעם קאלטן, דעקאדענטישן קלאסיצױם פון װאלעראן שטעלט זיך אקענן דער העפטיקער, האלב־מיםטישער, האלב• פראשעסטאגפישער רעאליזם פון פערע גאלדא (1915-1840). ער האש געװאלט די געשיכטע פון זײן עפאכע אנשרײבן, די געשיכ־ טע, װאם' איז דעם געשיכטע-שרײבער פרעמד, די ,געשיכטע אין איד אינעדלעכקײט׳ באראיא האט געװאלט אויפכאפן דעם ריטם פינם לעבעדיקן מענטשן אין אןיאינדיװידועלער דראמע, גאלדא, פארקערט, זוכט אויס די כאראקטעריסשישע פראבלעםען פון די סאציאלע און װירטשאפטלעכע קאמפן. גאלדא גיט א־נז א םאנא־ גראפיע פון דער שפאנישער נשמה. צװישן די אינטעלעקטועלע פארקעמפער פון דער נײער עפאכע געפינטזיך קלארק (לעאפאלדא אלאס) (1852—1901). פון א פאזיטױױסס איז ער צום סוף פון זײן לעבן אונטערן אײנפלוס פון״דער דײסשער אידעאליסטישער פילאזאפיע דערגאנגען צו א קאנסיש־באפארבסן קאטאליציזם. קלאריןיהאט אויםער צאלרײכע נאװעלן, קריטישע ארבעטן און סילאזאםיש־עסטעטישע סטודיעס, אנגעשריבן אויך צװײ ראפאנען, װעלכעיהאבן א דױערנדיקן װערט אלס צײט־סאטירעס. ער*האט זיך םארגעניפען איבערצוגעבן דעם