Literarishe bleter · 1917-02-25 · 8 (25.2.1917) · p. Seite 148

ליםערארישע בלעטער 148 8 ת1א | געארג בראנדעם 1 עישם סןריקע װןיך הןבן פיר נאגייםס גע$רג בראנ- דעסן צי זײן 85־םן געבוירן-סןג- םיר הןןבן דערבײלט, װי ער *לײן, דער גרײז-גר1יער זקן, ה$ם אױף זיך נעזאגס,?ז ,ער םילם, חי זײנע ביחית שםרןןםען אין אים ארײן און ער קןן זיך גןרנישס פןרשטעלן, ער זןל םיד אין 8לם װערן, װי בכלל ער זאל אייםהערן צי עקזיססירן/ אין ^ם איז איבס אנגעקומןן די סרויעריקע ידיעה, אז $ס דער לײדנש*6סלעכער, שםענדיק-באגײסטערסער קינםםלער־דענקער, װןס הןט העכער נ6 יאר נעשאםן אינםערנסאנטע װערק, װעלכע האבן שםענדיק א1י6גערודערם א װעלס, — איז ש1ין א שוכ;־ע6ר זײן ליםערארישע סעםיקײם צ-ם זיך איבער יןרהונדערסן און איבער פעלקער און לענדער. ער איז געװען אוםעםום אין דער הײם, הגם זײן װיגעלע איז נעשסאנען אין דענעמארק בײ דער דענישער ליסעראסור. ער האס גלייך םארײניקם אין זיך דעם פ-ײדענקער, קעםפער און ליסעראסור״םארשער. ער האם 6ונם ביף געםאכס א שװערד, װןס קעםםט םאר 6רײהײס, םאר הוםאניזם. כפעם זײן יעדעס ליםעראריש װערק האם ארייסגע■ רוםן אן שיר בײז-בלום קעגן דעם ,א0יק1רס' קענן דעם ,םאר• שװעכער' םון הײליקײםן• ער אב^ר איז געװען שטענדיק דער גלויביקער אין םענםשלעכן שאפן און נעדינם םרײ גלויביק דער ליםעראטור און די גרויםע דענקער־דיכםער 6ין דײםשלאנד, ענגלאנד, פראנקרײך, איסאליען. זײנע װערק זענען ערשינען נלײכצײםיק אין םארשידענע אײראפעןשע שפראכן, און אים האבן געלרענס אלע, ױננ און אלס, נעלערנםע און פשופע לעזער• ער האס געקאנם צוגעבן זײנע ערנסםע חערק א שפאנענדן כאראקסער. ער איז געױען אלײן קינססלער, ער האס זיך אײנגעלעפט אין דער נעשילדערםער װעלם, און באגלײך פים דער סאציאלער סביכר,, םיס די ס^ליסישע אופשסענדן, האס עד געםאלם בילדער 6ון םענסשלעכן געראנגל און םענכשלעכע איבערלעבונגען. ער האם געקאנם ויך אײנלעבן פים די 6אר• שידגארסיקםםע קינססלער, געקאגם ארײנדרינגען אין זײער לעבן און שאפן, און ארויסבאקומען די סיםססע און דינםםע נױאנסירונגען אין זײערע נשםות• זײנע םאנאגראפיעס זענען ק־נססלערישע װערק. ער האס נישס נאר גענעבן גלענצנדע םארשונגע, װעגן שולן, ריכםוננען, נאר אויך .אויסנעדעקם׳ דיכסער און דענקער פאר גאר דער װעלס• די פרוכם םון זײן 60־יאריקן ליםערארישן שאםן פאר• נעםגן צענדליקער בענדער. $ס איז א גאנצע ביבליאסעק, װעלכע םארםאגס װיםן, בקיאות און אכת־דכםערישן שא6ן. עס איז קײן גוזפא נישס, װען ם׳חעס זאנן, אז דורית האבן זיך דערצויגן אויף נעארג בראנדזסעס װערק, און אז ער אױ געװען דער װעלט-רבי. דערצו האס ער אויסער זײנע נע■ שריבענע װערק, נעפירס א1 ך א רײכע בעל״פה ארבעס. זײגע לעקציעס האבן אוםעסום געהאס גרויס דערםאלג. און װאס ןר האס גישס דערשריבן, האס ער דעררעדם. ער איז געחען דער באריםסססער 6ון די ליסעראכײ• קריםיקער, ויאס די װעלם-ליםעראסור האס װען עם איז געהאם. 9. ער האט געזאגל•. םיך איבײצײגם, םיר אײננערעדט, כיזאל זיך םאכן אן אפעראציע, זיך לאזן אייסשנײדן די װונד אויפן םאגן, אדער זי, כ׳װײס, פארנײען, - מיך איבערצײגט, 6אר• שםײססו פיך, נישס נלאסיק. פארדעכסיק!... - דעד קאםאנדארם איז אנסשװיגן געװארן - צ׳פיל זיך געזונל. מײן גאנץ װעזן שםעלט דף אנשקענן דע־ אפעראצ ע, װארפכ-אפ יעדן געדאנק װעגן דעם, כ׳װיל נישש — ס׳װעם םיר אן דעם א1יך בעסער װערן און כ׳װעל געזונס זײן. קיק שום װײםאגן ציל איך דאך נישט אין א-ן נעװיכש אױ ם ר צוגעקיפען, און... דער רוח װײסס, ם׳ארא פנים ס׳האס - א דערװאקסענער םענסש, ש1ין אן אלםער םאן, קען םען זאנן, אן אלםעכסיקער - און כ׳קוק זיך אץ בויך ארײןז א ח־פה סםש.-דער קאםאנדארם אױ א1יף א רגע פארשױינן געװארן, האס גענוםען דאס אםענע בוך, ױאס איז געלענן אויפן סיש. - םאלסםאיען לײען איך, דעם אלכן. .די קינדהײס און די ױגנס׳ - ער האם שײן געשריב;, דער אלסער, געפילם דאס לעבן, דאס בלוס.. בלוס האב א-ך געזען פ־ל, א:ע-... אבער פאר אן אפעיאציע האב איך ם1רא, װי אױנגל, כ׳װיל נישס, זײ װילן םיך ק1ילן!״. גום האם דער אלםער סאלססאי פארשכאנען, װאס א 1יגס מענכשלעך בלוש א־ז. ס׳איז ארײנגעקומען דער ארראנאנץ, האט ז־ך אויסגע■ צייגן ,אין פ־אנס׳ און אפגעגעבן א ראפארס - װענן דעם, אז 6ון שםאב א-ז מען געק פען םים א באריכס, אז ס׳איז אנגע• קיםען אן א1יםא נאכן קאםאנדארם סונם הויז ניםער 1, און מ׳בעס אים זיך םסריח זײן אהין, - אז ם׳זענען אננעק־מען נײע דעפעשן, - אז פין דעם האס מען צוגעשיקס נאך דעם פעקל פין דרום. דער ארדאנא.ץ האס אװעקגעלייגם אייפן כיש א פאק צײשינגען. דער קאמאנדארם האם אפגעלאזם דעם ארדאנאנץ. דער קאםאנדארם האס פארארדנס צוגרײטן דעכ םאנסל. דער קאםאנדארם האט געע6נס די צײסונג. דארם, אין דער צײטונג, װו ס׳װערן םיםגעסײלט די װיצםיקסםע נ,שעענ־שן פין פאג, איז נעװען געררוקשז אנגעקיסען דער קאסאנדא־ם גאװרילאװ.- אין אויף דער דדיסער זײם איז געװןן ם־םגעשײלם, אז .הײנס קוםש צו פארן דער קאםאנדארם נאװרילאװ, וועלכער האס צײםװײליק םארלאזן וײן ארסײ, בדי צו אפערירן זײן װונד א1יפן מאנן׳. אין דער זעלב,ר נאסיץ אױ אויך םיםגעםײלס געװארן, .אז דער געזונט־צישםאנד פוגם חבר גאװרילאװ רו6ם אר1ים א םורא/ נאר, ,אז די פראפעםארן זיצערן א גינססיקן אויסגאננ 6ין דער אפעראציע׳. דער 8לםער זעל־ער פון דער רעװאלוציע, דער זעלנער, דער קאםא^דארם, דער מיליםער-אנפירער, װעלכער האס גע- שיקם שםארבן םויזנסער םענטשן, דאס דאזיקע השתלכית 6ון דער םיליסערישער םאשין, װאס איז באשם־םם צו הרגנען׳ צו ששארבן אין זיגן דורך בלום, - גאװרילאװ - האט זיך א װארף געסון א1יפן שסול-רוקן, האם געויבן סיט דער הענס דעם ששערן, האס אויפםערקזאם א קוק געסון אויף פאפאװן, און געזאנסז — דו הערסס, אליאשקא? דאס אױ נישם ,סתם אזוי״ו - י-יא, א ברירה האס םען?-אין האם א געשרײ געסוןז-ארדא■ נאנץ, דעם מאנסל. (הםשך קופס) צוליב מאנגל־, אין פלאץ איז דער המשד פױ ״מײנע אוניװערסיטעטן״ נישט ארײן אין דעכש נומער-1