Literarishe bleter · 1927-01-28 · 4 (28.1.1927) · p. Seite 78

4 ז1א ליםעד*ר?שע נל?ס זר 78 ב י ס ה י נ? ס רײםאנסס .דאם ציגעזןגטז לןעד• װעט׳אינביכן אויםגעסירט װערן איןאםילם. ס דער באקאנזער רעושיסער םון די ״נובעלונגעי״, םריץ לאנג האט םארענדיק: א נײעם םילם .מע -יראפאלים״. דעם סעע• נאר האש אנגעשריבן זײן םיוי סהעא האר■ באו, די אויטא־ין ס.ץ ״אינדישן דעקנפאל״. דער נײער סילם שםעלט םאר א סאבטאפ• ט-״שע שטאט םון דער װײםער בוקינסש, װען מ׳װעט שוין אויך קינסטלעך סאפרי• צירן מענטשן. ,מעטראפאלים׳ װעס ז״ן די העכסשע ששוסע םין' דער נײעםשעי פילם-פראדוקציע. ס עס האש זיך באװיזן א נײער סילג ״האטעל שטאט לעמבערג*, װאס שפיגלס אפ'די לעצשע םלחפה בװישן עםשרײך אץ רוםלאנד. די געשעענישן קיםען סןןר אין לעמבערג. ס דעם אנשירער סץ דער ״אוסא׳• עקספעדיציע' קארל הײנץ בעזע• איז עס נעלינגען צו פארם־לםען דעם קראטער םץ דעם העכםשן בארג םון אםריקע, קיליםאנ■ דזשארא. בעזע האש אויך ארויםגענעכן א ביך ^צ־ם שנײ גיפסעל אסריקאם*, װאס באשרײבש זײן עקספעדיציע קײן אסריקע. ס דא נישש לאנג האש מען געםאכס פאטאגראפישע אויפנאםען אײםן דעק םינם אטלאנשישן אקעאן נעבן די באהאםא״אינזלעז. די דא־יקע 'בילדער װעלן ארײנגענופען װערן'אלם אטײל םץ דעם נײעם סילם, װאס װעט זיך שטיצן אויף זשיל װערנס ראמאן ״די געהײםײםפילע אינזל*. ' ס אין באסשאן (אסעריקע) האס דך גע״יפנט א קינא, װאס װעט שפילן א גאנצן מעת-לעת אז אױפהער. ס די בערלינער גערף־פילם־געזעלשאפס האט ערפינדן א נײעם פילם׳םאשעריאל, װאם אח אכט פאל מער עפסינדלעכער אויף ליכש, װי רער, װאם װערט ביז איצש בא־יצט. אזוי ארים װעש מעי קאנען םאק פילם-אויפיאמעו בײ א געװײנסלעכן ליכס און אפילו אויסיערנאכס, אן דער באזוצינג פון קינםס״עכער באלײכטייג. די דאזיקע ערפמד־וג װעט האבן א גרויסע באדײטינג םאר דער איסװיקלוננ םױ דעם קינא־װעץ. ס לויט דער נײעסטער סשאטיסטיק גע׳ פינעי זיך אי־ איטאליעי 3225 קינאס. ס לויט דדם באלאנם םץ די טשעכא■ סלאװאקישע פילם־געזעלשאפסן, האס כען אױ יאר 926י איז טשעכיעז צוגעגרײם 32 פילמען ססס ו9 רעי־ר די לדנג. אץ יאר 925׳ האבן דיזדלבע געזעלשאפדן פראדו• צירמ נאר 16 סילמדן סון 46,310 פעכר די לענג. ס די ראלע פינם צאר ניקאלײ 11 אין דעם סאװיעטישן םילם ״דער בלוסיקער זונטיק* האט געשפילט א פעםערב־רגער בדקער יעדװאקאװ, װאס איז זײער ענלען צום צאר. ו ו ע ל ט ־ כ ר א ם ע * ט ע ר ס דע־ סא־לאג א. פ. ע. אין תים האש ארויסגעגעבן א רײע װערק װעגן דעם נײסישן טעאטער אין א־יראפע א-ן אמעריקע. די ערשטע זעקס בענדער סארנעםען זיך מיס דעם טעאשער אין באז־נדערע לענדער (דײםשלאנד, פראנקרײך, צפון אסעריקע א. א. װ.). דער זיבעטער באנד פארנעםש זיך מיט דער טעכניק ם.־ן די הײנטיקע סצענעס. ס סערװאנטעס א נאװעלע איז איבער• געארבעש געװארן פאר דער סצענע א־ן װערש איצש געשפילט מיט גרוים ערפאלנ אין שפאניען. ס קײן איסאליען איז ןןנ־עק־מען א טרו• פע, װאס באששײש ם־ן לויטער נעגערס. ס די פאריוער ״לא סאסיעשע א־ניװער• זעל די טעאשרע׳ האש ערטײלט א פריז פון 6000 פ־אנק זשאן'װיקטאי פעלערץ פאר זײן דראמע .קעפ צ־ם פארבײטן׳ און גאבריעל מארסעלן פאר דער דראמע ״א מענשש םין גאט׳. ס אין םאגדעבורג װעט אינניכן פאר• ק־כען א סעאטער-אויסשטעלונג, װו צװישן א;דערן װעט מען אויך פארשטעלן דעס װוקס פון דע־ דײששער טעאשעד-ק־נסש. ס ױלױש באב האט ארויסנעגעבן אין דײש א נײ ב־ך ״שאושפילער אונד שאו• שפילעדק־נסש׳. דאם ביך איז א פארסזעצ־נג םון ״דײנדשע שא־שפילערפארטרעשס א־ס בערלין אונד װין/ װאס באב האט ארויס• געגעבו אינאײנעם םיש װילי האנדל. ס ריכארד ששיאוס האט אין װינער אפערן־טעאטער אויפגעפירט זײן נײע אפערע ״אינטערמעצא׳. אץ דער אפערע' װיל שטרא־ם װײזן א נײעם װעג פאר םוזיק• דראמאשישע שאפיננעו. דער סוזשעט און די שפ־אך איז גענ-מען פ־נם טאו-טזגלעכן לעבי; אויך פארקלענערט ששרא־ס די ראלע פינם ארקעסשער, לײגנדיק אגרע■ סערן געװיכט אויף דעס זינגער־אקטיאר. ס מ. מעשערלינק האש א־ויםנעגזבן א נײע דראסע ״די קראפש םון די פאר• שטארבענע״. 6 דער פיעפעקט פץ דער שטאט מאנס א (איטאליע;) האט ארויסגענעבי א פארארדניננ, װאס פארװערט אויפצ־פירן ששיק, אין װעלכע דער מיליטערישער או■ ניפארם װערט נישט מיטן געהעריקן כבוד באהאנדלט. . ס זשארזש קארפאנטיע, דער געװעזענער באקסיטשעמפיאי, איז געװארן א לירישער שוישפילער. ער גרײט זיך שסארק צום ערשטן אויפטײט. פאר אן אװנט באקומט ער סססא םראנק. ס אין װין װערט איצס אויפגעפירט קאלםאנס אפערעשע ״צירקיספײנצעסיך מיט גרויס ערפאלג. די צאל אויפפירונגען איז שוין איבערגעשטיגן '300. גלײכצײסיק װערט דאס שסיק געשפילט אויף 78 סצע• נעס אויסער װין. די קריסיק באטאגט, אז אמתע קונסטװערק הןןבן נישס אזא ערםאלג. ל י ט ע ר * ט ו ר ס דעם 28 א־יגוםש 1928 װערט ססנ יןןר דנט םיא־ז געב ירן געװארן ל. טאלסשאי. אין ראשנפארבאנד איז געשאפן א קאםיטעש, אײנצ־ארדנען די ם־יערלעכק־ישן. ם־גרײש אויך צ־ א פ לששענדיקע אויסגאבע פון אלע סאלסשןךס װערק, אױסגערעכ:ס אויף 96 בענדעד. דער עדששער בא:ד איז שוין ער׳ שינען, עד אגטהאלש נאך נישש סאיעפנש• לעכשע ביז איצם זאכן, צװישן אנדערן אייך א דראםע פון 1864 יאר א. נ. ״די סאד• בעטענע םשפח,־־. ס אינגיכן דערשײנט אן אנשאלאגיע םץ דער נ״סשער פוילישער לישעדאשור, באאר• בעט םץ עדװארר קאייקאװשקי און פדאם. יע שי ע־גענױש פלאם־ענסקי. צו דער אנ• טאלאניע װעש אויך 'צוגעגעבן װערן א סקיץ סון דער נײסשער פוילישער דיכש־ננ. ס דעס ערששן יאנואר אױ געװארן 150 יןןו־ זינט ס׳האש אגגעהויבן צו ערשײנען ״לע זשורנאל דע פ'.ריז׳. ס דעש 15 דעצעמבער זענען אין פאײו םארט־ילט געװארן דדײ ליטערא־ישע פרעפיעס פארן יאר 1926. דעם פדיז פ־ן דער גאנקורס-אקאדעמיע האש בא וםען הענרי דעבע־לי. דעבע־לי איז געבוירן אין אם־ע אין 882׳, שש-דירס א־ן פאײז אדװאקאשור און שפעשער געארבעש אין אםיען אלם אדװאקאש. איצש איז ער םרעסע־שעף סון די גרעסשע סראנצױזישע ש־ף־נעועלשאפסן. אנגעהויבן האש ער םים געדיכשן, שפזטער געש־יבן נאװעלן און ראמאנען. זײן בעסשער ראמאן איז ״םיפליס דע םעדד*, א פסיכאלאנישער ראםאן פון א שװיגעד, װאס פארליבט זיך אין איר אײדעם. דאס באקימען דעס גאנק־רט׳פרײז פ־ן דעבע־לי, א־ז געװען פאר א*ע און פאר אים אלײן אוםדערװא־טעט. — די גאנקורס- אקאדעםיע שײלש־אויס זינט 20 יאר א לי• טעיארישן פ־יז. ס׳האבן אים באקומען שוין: םארע־, די ב־ידער טארא, שלסא• בריאנד, בערא, סראםש א. א דעם צװײטן לישע־אדישן פ־יז, דעש .סעאס־אםש רענא• דאש׳פריז׳ האש באקוםץ אדמאנד לונעל פאר זײן ראמאי ״ניקאלא פעקאװי״. ל־נעל איז א לע־ע־ א־ן םאנאקא זײן ראמאן ס־ן דע־ צײש סון ררײם ם־פראצעם פירט אד־דך א ה נדערש-פ־אצענ זיקן קריםש, אן אנטיסע• םיש, װאם װע־ס לםוף געװויר, אז אויך עד ששאםש' פ-ן ײדן און עד װע,־ט דעריבער םשוגע. לונעל איז א ײד. אין זײן בוך האט עד אננעגעכן די צײט פץ דער אנששטײ-נג םון זײן ראמאן לויש דעם ײדישן קאלענ• דאד, די ייאדן 5685—5684. דעם דרישן פ־ױ פון די'״ליםעראסור.דאמע,' ־אט בא• קיםען שארל סילװעסשר סאר זײןיראמאן ,פדאריג די קע־׳. אין אלגעמײנעם איז די םראנצויױשע ק־יטיק ששארק נישז צוסרידן םיש די אלע באשסימ ננען. אויך בײ א נז אין פ־ילן, בידוע, האש םען דעם מלוכה• פדײז סארן יזןר 1926 געגעבן... קןןרנעל םאקושינסקי...