Literarishe bleter · 1927-01-28 · 4 (28.1.1927) · p. Seite 66

4 ז1א ליטערארישע בלעטער 66 ײדישע הונםט אױ הינסטלער. אױ פאריז יצחה ליכטענשטײו/פאריז א גאטײדן-סובסעלע ■ערזענלןיכקייס 1יט נישט *ז1י שם*רק א1יף זיך די אויפמערקזאמקײס. אין דועל דן ניטס ןנרוסן קײנע נעםען. םןן ד*רף עם דערװײל נישס, און םטעגיעל איעם - א1יף ןש ד<ם זןרס. געװיםע ערשײנונגען םוזן שס*רבן שון זיך *לײן און א1יף א זײער נאםירלעכן איסן. #לס נײשסיל קען דינען ד*ס ןו״שסארבן סון דער ■#ריזןר .ארטע יח־איק*', דער קינניק-געש*ם*נער ,ײדישיזם׳ אין דער םןדעינער סלאססיק. די םאנעקיגס םים זײערע דןקןראסימע בעקעשעס, ששר״מלןך, ב§רד און ■אית באעירן שוין װ$ס-אם$ל.װײגיקעד די פאריזער קוגםס-שאדאנען. םען קװיקם זיך ש1ין װײניקער מים דער ,ײרישער נשםד.', װאס ש&דןובס סון די ,סראניש■ אזיסגעסאססן׳ ײדישע געשםאלםן, געםאלם םים-װי זןגס םען עס — ,םים גר1יסן שמארץ׳. עס גיים ש1ץ םארבײ, דאנקען און ל1יבן, דער םענםיםענסאלער קולם 6אר די *לע ײרישלעכע םןס-װן. אנהײבנריק םים םאדיליאני, שאנאל, םוסין, ח נ ה א ר ל א װ, י ע ק ב ד י 6 ש י ץ — סון אײן זײם, און א גאנבע סלעיאדע סרישערע געםען 6ון דער בװײסער, זענען מיר זיכער אין דער קוגסס-װעלס פים; שם אלס סאלק, װאס קען שסאלבירן םיס ס־ינע םאדערנע קינםסלער. יא, םיר האבן סארםאגם א 6ײנע סארשסײערשאפם אין אדע בװייגן פון די םאדערנססע קונסט-װענדונגען. אנהײבנדיק 6וגס איםסרעסיאניזם ביז בום הײנסיקן סאנ, האבן ם*ר געגעבן א באלרײכע רעארע- זענםאנץ 6ון גײססרײכקײס. אםת, םיר באגובן זיך םים זײער א סן סרעםדע פײנ• קײסן. דאס איז אבער גאר אן אנדערע פראנע און גישם איבס װילם זיך װעגן דעם רעק. # פםעס יעדער קינםםלער זוכם דעם שליםל בו דער קינסם אין ■אריז. אםאל האם םען געװאלם געסינען א1יך אין ר1ים, פלארענץ, זאגאר אין םיגכען, אדער בעולין• סאר קינססלער, װאס סארםאגן אײגענע לענדער, איז ■אריז גןר עסעם אגדערש װי סארן ײדן. אין ■אריז איז פאראן א גינםסיק־סרײע לו6ם. קינםםלער האבן דא גר,יסע םענלעכקי םן. םען גיבס דאס םאקע א1ים. עם קען זיך דאכםן, אז אםםײםםן נובם עס א1ים דער ײד. ײרישע קינססלער האבן א גײגוננ בו בײסן 6ון בײס בו בײם זייער ה1יס. אראסװארסן פון זיך אן איםבאקװעםע פאסע. באפרײען זיך 6ון א שאלעכץ, װןם םראנם אזא םין נאםען װי ,סראדיביע׳. ■אריז איז א זײער גינססיק ארס 6אר פארשײדנעילײ םראנםפארםאביעס. עם איז אבער א נר1יםע פראגע, בי ■אריז איז דאס אײנביקע ארם פאר א ײדישן קינססלער, װןם װיל באםת ןםעםען םים אײגענער לוםם און שאסן אין אן אייננארסיק■ נײססיקע סביבה. די פראגע װערס איבם פח בײט בו בײם דעבאטירפ 6ון ײדישע קינססלער. די שםיפונג בװישן ײדישע קינםסלער אין •אריז איז *ין א געװיםן זין א געוריקסע. םען האס זין 6אר• לוירן אינס נעכסן, און םען הײם נישס, װןם םען װעם םארנן געפינען. די, װאס האבן זין ש1ץ סאראנקערם ערגעץ װו. די װאס האבן ש1ין א געװיסן כאראקםןריסםישן אויסזען — זײ נאך לאנגע יארן ארוםױאנדערן איבער סארשײדענע לענ• דער בין איך בודיקגעקוםען קײן ■אדיז. איך 6יל זיך דא איבס, װי בוגאסט בײ נאענםע ליבע פרײנס. אלץ און יעדער אינסע• רעסירם םיך• עס איז םיר איצס גענוג״שװער סאנאנדערבוקלײבן זיך אין די אלע רעשלעקשן, װאם שװעבן דא ארום םיר. די איבםיקע ערשײנונגען סאסן זיך בײ פיר אײן א־ן א ם-ן רעם• ראססעקשיװע ראם. און ס׳איז זײער סארשטענדלעך: ם־ם יארן בוריק האבן ם׳ר דא נעשאפן א םין שסרעבונג, א םין סרייס בו אן אײגנארםיקער ײדישער קינסס. די אםאליקע ײדישע סרוימער זענען א־צם צעזײם און צעשסרײש א1יף אלע סיר עקן סין דער ברײסער װעלם. די אםאליקע, פון דעם פאר־םלחםה־סאריז, האבן זיך שםארק גע• ענדערם. אײניקע בוםערגערן, אנדערע בום בעסערן. עם זענןן א1יך בוגעקוםען נײע — און ם׳זענען סארשװונדן אלסע. װער נישס - װער האם זיך געשכדס אדער גלאם אװעק דינען פרעםדע געסער. יינגע לײם זענען דורך דער בײם גע■ װארן רײף מ־ס אײגענע אנשיױננען. עלםערע האבן ש1ין געזאגס זײער ,װארם׳ און דרעםלען ערגעץ־יױ, װי עם פאםס 6אר חשיבע, אנערקענםע ױבילארן. די פארבליבענע סון אמאל און די נײ״בוגעקיםענע ײדישע קיגםעלער סון אלץ םעגלעכעס, אום צו שסוסן דאס גענונ שװערע קונסכ-װענעלע. סען סאקס אין םען םוזלס כרי 6ארװאנדלם צו װערן אין א כאראקםעריםסישן נעשסאלס. זעלםן דערגרײכס סען דא, בו ױאס פען האס יארן■ לאנג געששרעבס. נישם לײכש קיפם עם אן. וױסיל קאםעלע■ אנא־סיקע אוםבײםונגען האבן געפירם דערבו, װעגן דעם װײסס בל1יז דער עננער קרײז קינסס-הענדלער און די נאענטםפע 6אך• קריסיק. דער קונםם קאלעקביאנער איז א1יך נעניג באהאװנם אין דעם אלעם — דאס קיפערם אים בלויז אץ א געװיםן זץ: סענסאציע איז װינשנסװערס. ■אריז איז םענסאציאנעל א1יף יעדן שריס און םריס. עס איז אבער נישם קײן סלאכע אין דורנוים־ביליקע סענסאביע — זי איז א בײסיקע, סארבונדן םים הארץ׳קלעםעניש... אונזערע ײדישע קינססלער שםײען נישם אס 6ון דעם אלעםען. זײ האלםן זײער האנס אייפן פאריזער ■ולס — זײ באװייץ א גז־ויסע סעלקײם בו שפרײזן סאר1יס םיס שנעלע םריסלעך אץ די לאבירינםן פונם סאריזער קונסס• זשאננל. װענן דעם װערן דערבײלם זײער ■יקאנםע םעשי1ת. א1יב נישס אלע ײדישע קינססלער אין ■אריז זעגען אונזער שםאלץ, - קען םען אבער נישם אסלײקענען, אז עס איז פאראן א שםרעבוננ בו װערן א העלר םון א כאראקסערים• ס־שע קונםם-װענדונג. דער 6יבערהא6םער׳ ענערגיש-רירעמדיקער ײדישער קינססלער שרעקס זיך בו פארבלײבן אוםבאפערקס אין דעם ברייסן שאסנדיקן הינסערגרונד. דער6אר איז דער ײדישער קינםםלשר אין דער סאריזער קונםס-װעלם אז1י שסארק סארבונדן םיםן ג1רל 6ון א... ■איאץ - זןל םען םיר פיחל זײן 6אין ביםערן װארש. א־נם פאריזער קונםם שםעלץ סא■ זענען אזעלצע רעסלעקשן גראד א1יסן •אםיקן ארס. םיר, ײדן, זענען גוס באקאנס אלס די, װאם קענען נ־שם אנערקענען קײנע גרעגעבן. םיר קענען נלײכנילםיק דורכגײן נעבן אן אפאססאל, און אץ דער זעלב;ד בײם זענען םיר 6עיק בו אנסביקן זיך םים א גאנבע ■לעיאדע קװיסשעדיקע פארגריםירסע קונבנםאכער. דאם איז זײער 6ארשםענדלעךי