Literarishe bleter · 1927-01-07 · 1 (7.1.1927) · p. Seite 23

23 ליםערארישע נלזסער 7! טעאטער ארן קונםט זוינטןןנ, דעס 2-טן יאני*ר איז אץ םין דעי־ ײדישער קי:סט<געזעלשא6ט טןןרגעקיכיען די קונםש*א1יםשםעייגג 6וין טאנע קאזם בילדער. אץ די דרײ עימערן זענען םאנאנדערגעהאנגען בילדער אין גײכניבגען פינם טאלאנט6ז'ן מאלער. עיזאטען מיט די שאטנדיקע עכט-ײדישע מאטיײן (טרלימער םין געטא, תלמודיסט, ײד בײם תני ך׳ א ױניח) גע- סינען מיר זוניקע לאנדשאםטן און םארביקע גע- שםאלםן: ײד אין מענטש, געטא און ליכטיקע װעלט. זו דער עםנונג איז בעקומען א גרייםער ע1*ס ליםע- ראטן, ארסיסםן, דעא״טאטן, לערער. ** די לענטע נװײ חדסים האנן מ. ק־סנ־ס און זמרה זעליג6ע*ד געגעכן א רײ קאננערטן אין םא־שידענע ײדישע שטעט אין ס1ילן. די קאננערטן גײען אדורך אימעםים מיס גריים ע-םא*ג. קײן ײארשע זענען נעקומען ניפארן די באקאנטע ײדישע אי־סיסטן װערא קאנע״ם־א אין פײל נרײטמאן מיםן זײעז זו אננאזש-רן אײניקע סײשסי״ער קײן דרים-אם־יקע. .*װי אין נוקארעשט א־ז דא נישם לאנג םאיגע- קומען א נילדער׳א1יסשטעלינג םינם ײדישן מאלעי שלמה לערנער. די אױסשסעלינג האט ארי־יםגעױםן לוינ-ארסיקלען אין דער גאנגער רימעניסער פ־עסע א1יף א ססעניעלער פאי־ארדנונג איז דעם 'ײרישן טעאטער אץ קאײנע נ־יטײײליק םאײבאטן געױארן ני שסילן. דער נײטװײליקער פארגאט זי שס־לן ײדישן טעאטער, דערקלערש דער קאמענדאנט, א*ז נישט געשען נוליב דער טעגדענץ נו ר1ד6; די נאניאנאלע מינדערהייטן, נאר װײל ס׳איז נישטא קײן שסרענג-םאראנטװארטלעכע קאנטײאלע (•) אץ ײדישן טעאטער אין עס איז נישט אױסגעשלאסן די מענ״עכקײם, אז דארם זאלן זיך נענױסקלײבן םאי- דעכסיקע עלעמענטן, װאם קענען שסעין די געזע*- שאסטלעכע רו א אז. װ.—אלע אײף ד• שײאכע ם״ײנעס 6ונס ארעמען ײדישן סעאסערי ## אץ א רײ שםעט אץ רומעניען שפ־יט איגס די לאדזער אסערעטן-טרוסע. ס׳באטייליקן זיך אין איר קאמסאנײעץ, יאליאקאװ, ראבינאיייטש, װײנ- םי־ױב. די 6ױיען: ראסעל, יאקינאװיטש, בארםא־וא א. אנד. די רומענישע ײדישע נײםשרי6טן קלאנן זיך אײף די טרוסע, 6ארװאס זײ גיבן אײף די אסישן קײן אױן ײדיש ױארט נישט. װײזט זיךארױס, אז אויך די .וױלנער״ דרוקן א6־שן און סיאגראסען נאר נישס א1יף ײדיש: ## די לאגע 6ינם ײדישן טעאסער אץ מױלן איז דאך (נישס געקיקט אויף די אעסינײםשישע ראזע אםיניעלע נאריכסן פונם ארםיססן-סארײן אץ סײלי) װײס-װײט נישס קײן פויגלדיקע. אויםער א 2—3 שטעט, װו ס׳ססילן םײנע טױםעם (ױארשע, לאדז, קרא;ע) איז אימעטום אן אמתער ת1הו וב1הו. און נו װאס שסײזן דעם עילם אין די פיעסע מיט .גליקן־, װען ס׳א־ז באמת אץ אינזער ײדישער טעאטער-װעלט אין סױלן גאר שלים, שלים איי6ן עי־־גםשן א״פן. מיר נעטן םאקע אינזערע 6יײנט אױף די ערטער 6ץ די נרעסערע ײדישע קיבונים אץ י1ילן, אוגז מיםםײלן בקינור אין זאכלעך: װי האלט עס מיםן ײדישן סע״ אכער נײ זײ אץ שטאס? ״ רעי• נחמן מײזיל־, ר א ב י ▼ ־*ייי י1אל מאםסנײם איז דעם 17-טן ה. ח. אייםגעטרעסן מיס א רעםעראס אץ װילנע. נאכן רע״ £עראט איז געװען א נאנקעט לנביד י1אל מאסטבױם. ►ייי אין םאילאנ ה. יאקונםאן אין מ. גא״ד• בערג (װארשע) ערשײנט בקר1ב 6. דאםטאיעײםקים #דעם פאטערם חלים״. *ייי ד־ר אםזאר דאנאט הןןט איױלגעגעבן א1יף דדטס א ביך ״בעמישע דאדםסײדן׳*, אין װעלכן דער מחבי־ שילדערט דאס לעבן פון די ײדן אץ די בע- מישע רער6ער׳ זײער נאגיינג ני די קייםטן אין װי זײ װערן אין דער נעמישער און דדטשער ליסערא־ סיר םארגעשטעלם. ^סייי דער ײד. איטדל בײם װײס. קילט (מינםקי) גידט צום דריק דעם 2-מן באנד ״נדטסריםס״, אין ניך װעט *. א. ארײן: ג. סםיף—װעגן לינענקיס *סײלישן ײנגל״, א. גירשסײן - סך׳הנלען םין סענ- דעלע 5אי*סונג, י. דאברוסץ־של1ם עליכמס דראדא- סורגיע, נ. א*ים'וענדער—שלום עליכרם ,םטעמסעבױ״ (די זײט, דאס װערק אין װאר־אנט), י. נוסיבאװ— די קינםטלערישע אנטװיקלונג 6ון מ״מס ,מסעות כנימין השליסי״ י. באלדבערג פאלקלאר-עלעמענטן אץ מ־מס װערק, א. ס־נקל—ױעגן א. בערנשטײנס א קאמעדיע םין די ס?״סע יארן. עס איז אײך א.*. געקימען אן ארבעט סין מאקס עריק .אינװענטאר סץ דעי ײדישער שסילמאן ריכטוגנ״ (רעסערטיאר 6ין רי ײדישע ױאנדערנדיקע 6אלקם דנגער אץ סיף מיסי א״טער). עם דערשײנט אין װאי־שע דער עי־שסער נימער 6ון ,אילוססרירסן מאגאזץ״, חודש״זסו־נאל 6אר ליטעראטור, קונםט, םעאטער, קינא, קריסיק און ראדיא דער זשורנאל דערשײנס לויםן מוםטער אין םארם םץ די אדראםע־שע אילוםטרירטע זסורבאלן• זיבםיק, דעם ל2 דענ., איז אין זאל ,אינ זעי־ ר׳דם־, װארשע, םארגעקומען א ,.מחנרים־אײגס/ אין װעלכן ס׳האבן ז־ך באטײליקס די ײנגע שרי6ם- שסעלער: ײסף ריבינשסײן, ש. ל. שנײדערמאן, ס• דזטא*אײםקי, ב. זילנערשטדן, ש. זאראמב, ש. װאולמאן, דוד מ־נמאכער. דעס אװ;ט האט געעסנם ח׳ זריבבל. ם׳ראט דך א1יך באסײליקט אינם אװנט דער גאכס 6*ן אמעױקע - דיכטער נ6תלי נראס, דער אװגט האס ניגענױגן אנרעםע־ן ע1*ם. ם׳א־ז דערשינען אץ חל-אניכ שליס אשם .ק״דוש השם״ אין א העברעישער איכערזעצונג. דער נאקאנטער הענרעישער דיכטער ד. שמעונאװיטש 6ײערט אינס זײן ױבל 8ון 25 יאר ליםע-ארישער סעטיקײט. דער העכרעישער 6ארלאג .דביר׳ גיס אר1ים סרנעס װערק אץ העכרעיש די םעג איז דערשינען דער אכטער באנד. אין די נױ-־־ארקער ײדישע נײטונגען זענען געדרוקס ארםיקלען און רעזענזיעם װענן רי או־ם 6ירונגען סון ,הנימה״. ס. איסשראטיס בוך ״קירא קיראלינא־ אח דערשינען אין א הענרעישער איכערזענונג. ** אץ סאריז דערשײנס בקר1ב א .שװארץ- בוך״ װעבן די סאב־־אמען אץ איקראינע (אין 6.־אנ- נױזיש און עננליש). 1 זא כ ליטעראכור .*יוי דער ,דארשעװער עקסנרעס״, װאס איז לי־שינען זינט 4 חדשים אין הארשע, איז נוריק מיט 2 ױאכן ניליבן שסרײק 6ון רעדאקניע-קאלעביע און ־ענער סדרראנאל אסגעשטעלם געײארן. די געייעזענע דיםאיבעםזר 6ין .עקהסרעס״ סרעטן נו ארױסנעבן א ארגענע נײסיבב. 6רײסאג דעם 1 3-טן דענעמבעי־ איז ערשינען א אײנסאג־קע אײכגאבע .װארשעװער קיריער״ סיט א דערקלערינג 6ץ רי געװעזענע מיס ארבעטע•־. ^ייי ס׳איז צוריקגעקימען קײן װילנע מ א ק ס ע ר י ק 6ון ענגלאנד און פראנקרײך, װו ער האט א־ן די גי־עםשע ביבליאסעקן שסודירס די זעלםנסטע א־־סע ײדישש דרוקן און נתב-ידן *יד ס האם ז*ך אודגעקערט פץ זײן רלי־זע אי בער ראטן־פאיבאנד י. י. וינגער, .*יײ קײן ײארשע איז נוריקנעקימעד 6ץ זילן רײזע איבער ראסגפארבאנד ה. ד נאפבערב. *ײ 6ון גײ-יאר האט אנגעהוינן נו ערשללנען אץ װארשע בײם ^הײנט״ א װאכנבלאט םאר אלע ״װ ע ל ט ש ס י ג ע ל״. דאס װאכבגלאט װעט זײן רײך איליססרירט א,ץ װעס האנן 6ארש*דגארשיקן דאטעריאל. *יי לעא קעניג געםינס זיך איצס אץ פאריז. ער האס געהאט בדעה נו באזוכן אייניקע שכעס אין יױלן״ אנער, לײדער, האס ער בעמוזט גלײך פון װארשע זיך נוריק אומקערן. *יי מ ש ה ג ר א ס איז נאך אלץ אין םױלן, א*נט געפיבס ער זיך אץ גאליניען. .םויי נו דעם סרײסאגדיקן נימער 6ון דער װאר- שזױער ײדישער סרעסע זענען ניגעגעבן געװארן 6 זײסן .ײדישע קרעדיט-קאאפעראנ*ע אץ סוילן״״ ניזאמענגעשטעלט פין םאיבאנד 6ון די ײדישע קאא• פעײאסיװע געזעלשאםסן אין סוילן. *ייי נו דער לויה 6יגם 8ארשטארכענעס סראפ. גענל זעליקאױיסש (נױ-יארק) זענען געקומען עט״ע• כע ט1יזבט מאן. נ. א. חאנן אייז מספ־ד געװען נבי הירש ראםלאנםקי, ױסף נאראנדעם, ראיבן ברײנץ, ר־ר ש. מארגאשעס, א:. קאהאן, א. רײזען. קלםן ררמר א. א. *יי שױן ערשינען די ,װאישעװער שריפסן״. ס׳א־ז א װ א נ י ק ביך, ״ען מען נעמס עס אץ האבט. איזס דארף מען נוסרעסן ציס לײעבען און זען# ני זענען די זאכן אייך יאגיקע: ־*יי אז דער ײדישער לײענער איז נישס גללדכ גילסיק נו דעם ײײשן בוך, װײזס די גױיםע 6אר- אינטערעםירונג און די װארימע נאנױנג נו דעש אייפסו סון די ״5יםערארישע בלעסער״ מ*ט דער ״זשאן-קריסטאף״ סרעמיע. אץ 8יל ערסער קלייבן די לעזער גוסא אכאבאמענסן נװישן זײערע 6רײ:ס. *ײי די 8*אגנויזישע שריס^שסעלרין םאטילדי אהסא און רובינשסילן האבן אינערגעזענם ז. םעגא• לאװיטשעס ״די קריםער נעכט״ א>יף 6*יא:נ1יזיש. א נאײעלע םיבם בוך איז אינט אפגעדרוקט אין דער 6רא:נ1יזישער נײטינג ״לע נאױעל״ א. נ. ״דאן זשו- א:ס ט1יס״, — די זעלבע אינערזענן ז. סעבאלא• ״יטשעס ״די װילדע נילקע״.