Literarishe bleter · 1927-01-07 · 1 (7.1.1927) · p. Seite 12

ליםערארלשע בלעטער 12 1 זא פדן ײדישן וױםבשאפטלעכן איבםטיטדט י י*נחןר 1927 דער םיםעריאל װעם גײן אין יןרבוך קלןםיפיצירם ײים ד;ם םיסםעפ 8ון בריםןנלער אינסערנ*1יןנ#לן 1י1ליןגר*8יםן אינםט־טום, װעלכער איז ןננענוםק אין דןר נ#נג;ר װיסני שוןםטלעכער װעלפ. אין דעם עחןסענהןנג דארסן געזןנם װערן עםלעכע װערסער גו די שארלאנן. בײ הײנסיקן ס#נ הןלסן םיר ש1ץ אז1י, אז םיר ד#רםן זיך נישס באניגענען בל1יז ם־ט בןדיכטן םון די קארעםסאנדענסן; # גר1יםע באל #6רלענער זאין דער ער• שטער רײ אץ ם1ילן) הןןס םככים געװען בובושיקן דער ביב• לי#נר6#יש;ר 1ענטר#לע בו אײן עקזעםםליאר יון אלע א1יםי נאבער. לײדער איו גןוך #6ר#ן בײ ם״ל #6ילעגער # ##ר• אורסײל, אז בװײםע אויםל&נעס 6ין ביכער זענען געגל־כן בו די ערשסע אין פפילא ד#רף פען זײ נישם רעניסםרירן. דאם איז אנרויסער םעות-נישם נןןר בװײסע אוינלאגעם, נ#ר #ןיל• םעכ#נישע איבערדרוקן 6ון םאטריבן זענען װיכסיק, װײל נ#ר ביזאםען םיט זײ װערם געש6#ן דןןם 6ילע 1ילר 6ון דעם ביכערפארק. די ארבעם ארום גרײםן דעם יןןרביך זװם ז#ץ איז אין סולן גאננ. צום 15 6עברי#ר װעס ש1־ן וײן #יגעמלןסן און #6י־םיק צום דרוק דער םאניםקריפס •#רן בוך, דןס װעט ד.#לסן בײ 15 דרוק בייגן. #ןןרכיק ז#ל דןס ביך װערן ארום #■ריל-םאי 1927. דאס יארבוך װעט געװים הןבן בלייזן און חסר1נ1ת אבער די פראקסיק םין א יאר ארבעס - און 9ונם ערשסי, סונם ש װ ע ר ם ס ן יאר — װײזם, ןןז די א1י6גןןבע, װאס די ביבלי#גר?8ישע צזנםראלע האם זיך געשסעלם, לאזם דך א1יס8ירן; און א6ילו בײם איצטיקן רעזולסןןט װעם דאס ביב ליןןנרןסישע יארבוך זײז ןן װיכםיקע דערנרייסנג אין אונזער קולסור־ןןרבעס. נײע עטינגער־מאברםהריפטן איז ױױא. אין אײנעם םון סריערדיקע נוםערן .ידיע1ת* איז געװ;ן? פעלרונג, אז ה׳ אינזשעניר ם-כאל לעװים?, װארשע, האם איבערנענעבן אין ײדישן װיםנשאשכלעכן אינסטיםוט ד׳ר שלפה עטיננערס?ן?רגינאל-םאנוסקריפס סץ ,םערקעלע*. א־צסער זדנען ציגעקיםען נײע צמײ הע6סן םיס עםינגערם ארגינעלע בתב-ירן. ה־?. ערענבערנ אץ װ#רשע ודער אײדעם פון דעם דינםערס םאכםער 6ר1י םאריע גןלדםאן) הןס איבער- געגעבן דעס װיסגשאשסלעכן אינםםיםום: 1) אן אײגנהענםיקן עקזעםפלאר םין די .סשל ם׳ און 2) א הע6ט, אין װעלנן עםינגער האע איבערגעשריבן םים זײן הןנס םארשיויענע פרעםדע און אײגענע זאכן. דער װערם םון די םאנוםקריפםן ײערם נאך גרעםער װרך דעם, װאם עס זענען םאראן א־ן וײ עסלעכע קלענערע לידער װעלכע זענען ביז אהער אינגאנצן נישם געװען באװיסס. א בריװ פזיד דער בױ-יאררער עפבטלעכער ביבליאטעפ די שסןשישע ביבליןסעק אין נױ-יארק, די א*ג ,יןבליק לײברערי*, װעלכע איז אײנע *ון די רי־כסםע און בעםסע■ נומער 19 דאם ביבליאגראפישע יאר־ברך פון ױױא דעם 1-סן יאנואר 1927 איז אלם נעװארן א יןר אײגע םץ די װיכסיקססע אינססיסוציעס םון דעם ײרישן װיסנשאםט• לעכן אינסםיםוט — די ביבליןניאןישע צענטראלע. װי עם איז ש1ין געװען נעםאלדן אין די ,ידיעית*, איז זי צוגעסראסן צוצו• גרײםן צוס דרוק דןס ערשסע יארביך אירם 6ארן יאר 1526־ װןס װעס דאר8ן געבן א בעשיינפערלעכן באריכס 8ון דער אפגעסוענער ארבעס. אין אלע לענדער זענען 6אראן ספעציעלע אינסיטוציעס, װוהין אלע דרוקער זענען א1יפן סםך םין א ספעציעלן געזעץ םתויב צוצוששעלן עקזעםפלארן 6ץ יעדער בײ זײ געדרוקסער זאך. א1ישן גרונד םון די ח־וב־עקזעמפלארן נײען אר1־ם ביב• ליןגראםישע רשיםית 6ון די דרוק־זאק װאס זענען ארוים אין םשך פון א באשסיםםן םעריאד צײם. בײ אונז ײרן אױ די לאגע םון דעס םןרשער א פיל ערגערע, איידער בײ אנדערע שעלקער. 6ארשן די ביכער אלײן איז בײ אינז װײניק; בײ אונז םװן זיך בעלעסריםסן און װיטנשאשםלער צים גרעסםן סײל דרוקן אין םארשידענע פער• יןדישע א1יסנאבעם, און ן6ם נײען אװעק יןרן, אײדער דאס װערק גײם אר1יס אין בוך-פןרם. דער דןז קער אײגנארםיקער א61ן םין םארעםנסלעצן װערק א1יף ײדיש שא6ם אזא מין לאגע, אז דער, װןם דארף הןבן םאםעריאל פאר א געװיסער ארבעס, םוז זי בלינד זוכן איבער םארשידענע םןג-צײםונגען און זשורנאלן סון ארבע ם;1ת ע1לם, אז1י ארום װערם דןס זוכן איניגןיה1יער םארשװערם. עס א ז דעריבער ש1ין 6ץ לאנג נערעדם נעװארן בײ אינז װענן שא6ן אזא םין צענםראלע אינםסיטיציע, מאם זןל דעם םאםעריאל םײ 6ון ביכער םײ שץ צײםשרישםן רעניםםרירן. צו רעאליזירן די דןײקע א1י6נאבע הןס זיך נעניםען די ביבליןג־אפישע צענטראלע 6ון ײדישן װיסנשאפלעכן אינ■ סשיטוס. זי הןס אפת נישם א־ן איר רשות קײן חיוב עקזעם• פלארן, נןר א דאנק דער איבערגעגעבענער איבעם פץ עסלע. כע קארעסיןנדענסן אין די ה1ייש-צענטערס פין דער ײדישער דרוק-פראדוקציע הןס זיך דאך אײנגעננען צו באקוםען א בילד װענן די װיכסיקסשע בוך־אייםנאבעם, װןם זענען אר1יס הײנ• םיקס יאר אין ײדיש. דןש אײגענע איז א1יך םיס דער ירעםע. םין 140 יער• יןדיקא, װאס קיםען אן בײ הײנסיקן סןג אין דער צענסראלע, איז סיםשעמאסיש פארצײכנש נעװןרן דער גאנצער םאסעריאל, װןם אױ שײך צי יירישער װיסנשאפס^ ליםעראסור אץ קינסס. נאסירלעך אױ די רעניססראציע, װאס די ביבליןנראשישע צענטראלע גײם איצש םארעפנסלעכן, נישס קײן באפח פילקאםע. ןס 6עלס נןך א גןנץ ןנזינזיקע צןל שין צ־יםשריםשן. דערצי דא־ף םען נאך נעםען אץ באסראנס אז די ײדישע םארלאגס• סעשיקײם איז שארשירײם איבער דער גאנצער װעלס אין אז עש אױ נעװכן זײער שװער צו קריגן ידיעות באצײםנם װעגן אלץ, װאש איז אר1יס. דןך קען םען דרײםס זןגן, אז נישם געקיקס דער1יף אױ אין די העכער 10000 קא־סלעך, װאס גע• פונען זיך אין דער קארסןםעק, 6ןרם קאנצענסרירס דןס װיכ• סיקשסע םין דעם ה־י־יןריקן ליםערארישן נערעסעניש.