Literarishe bleter · 1927-01-07 · 1 (7.1.1927) · p. Seite 2

ליסזר *רישע בלעטער 2 1 זא א. לעיעלעס—שלםה מולכו, מארק ארנשטײן—דראמאטישע שריפסן, ל. מלאך—איבערגוס (בוענאס אײרעס), דוד כינכקי—דער אײביקער ײד, י. שפריעער—אױב, מ. שכײן — עוד און הימל, א. זאק — אונכער הײםישע הימלען א אנד. און דא איז װיכטיק צו בא• מערקן, אז קײן איבערזעצונגען פ־ן דראמאמישע װערק זענען לחלוטין גישט דעושױען. די כדאכערן אונזערע זענען סח־יב אלײן באשטעלן פאר זי־ער ארבעט איבערזעצונגען, א ן פ־ל פין די איבערזעצוגגען פארבלײבן אין מאנוםקריפט. זײער אינטערעסאנטע ארבעטן זענ־ין דערשינען םאריקן יאר אײפן געביט פון קריטיק און ליטעראטור• נעשיכטע. די לעצטע עטלעכע יאר האבן מיר געהאט צו פארצײכענען נאר אײניקע געצײלטע ביכער, װאס האבן א שײכות צ־ ליטעראטור און טעאטער־פארשונג. אונזער קריטיק איז, לײדער, אלץ א מבינות־זאג־לרישע און שטימינגס־שרײבערישע. דעם לעצטן יאר אבער האבן מיר באקימען אײניקע ארבעטן, װאם בארײכערן די ײדישע ליטעראט ר. מיר מײנען דא די גרויסע זאמלביכער: שריפטן פין ײדישן װיסנשאפטלעכן אינםסיטוט—לאנדױיבוך, דעם מינסקער זאמלבוך—צײטשריפט, זלמן רײזען—לעקסיקאן פאר דער ײדישער ליטעראטור, פרעסע א־ן פ־לאלאגיע, א. הארקאװיס — ײדיש־העברעיש־ענגלישער װערטערבוך, נ. אויסלענדער און א־♦ פינקייס א ב־ך װעגן גאלרפאדן, דעם גאלדפאדן־בוך (רעדאקציע— ד׳ר י. שאצקי, נױ־יארק), פדצעס ב-־ך—ליטעראסור אזן לעבן, מאקס עריקם װעגן אלט־ײדישן ראמאן א.ץ נאװעלע. מען דארף אויך דערמאנען: ל. לערער—פסיכאלאגיע פון ליטעראטור, ם. ליט• ויאקאױ—אין אומרו (2־טער באנד), ד*ר מ. װײכערט — טעאטער א־ן דראמע ׳,2 ביסעי), נחמן מײןיל—נאענסע און װײ&ע(צװײטער באנד), נח שטײנבעי־ג—א בוך װעגן םשה נאדיר. װעגן ה. לײװיקן זענ־ין פאריקן יאר ארויס צ־וײ ביכלעך ם־ן לעא פינקלששײן א־־ן א. בינקערמא־. ס׳איז א־יך א־וים א ביכל פון ג. מײזיל װעגן שלום אש. גאר באזונדערס דארף מען דערמאנזן די איבערזעצונג פ ן ח ו ם ש דורך יהואשן, װאס איז ערשם נישש לאנג דערשינען אין פדאכשפ לע צװײ בענדער. דאס איז א װיכטיקע געשעעניש אין יער ײדישער ליטעראטור, און ס׳איז זײעד טרויעריק, װאם די ײדישע פרעסע פארשװײגט כשעט אזא דערשײנונג. אויפן געביט פזן מ ע מ ו א ר ן א ו ן ג ע ש י כ ט ע איז אין פאריקן יאר פאי־העלטניסםעסיק אויך גאנץ נישקשה. אויסער די פארשידענע מעמוארן, זכרונות, װאס דרוקן זיך אין דער טא.־> פרעסע (א. ר. קאמינסקי, הרב. י. מזאד״ װל. זשאבאטינסקי) זענען דעישינעו: ל. קאברינס ערינערונגען פון אײדישן דראמאטורג, א. ליטװאקס װאס געיוען (עטױדן אזן זכרונות), ד׳ר י. שיפערס צװײ בענדער—קולטור־געשיכשע פון די ײדן אין פוילן און די ,ױירטשאפשס־געשיכישע פזן די ײדן אין פוילן בעתן םיטלאלטער, ד׳ר י. װיגאדסקיס זכרוױת פון דער אקופאציע-צײט—אין ששורם, י. קאפעלאװ - אמאל איז געװען (זכרונות פונם ײדישן לעבן אין ליטע אין 1860—1882), ש. דזבנאװס אבאנד נײע געשיכטן, די זאמלונג —דער יונגער היסטאריקער, ש. ל. ציםראנס — שתדלנים (אינטערעסאנטע טיפן פון נאענטן עבר) א. אנד. מיטן הײנטיקן נומעי ״לי:,. בלעטער׳ װערט פא־ נאנדערגעשיהט אלע אבאנענטן פון די ״ליט בלעטער׳ דאם ערשטג בוך ,זש?ן הריםטאף• דאם צװײטע בוך װעט ארויסגעשיהט װערן מיטז נומער 3• חײם גראװיצער (2־טער כײל), ױאל מאסטבוימם חלוצים אזן סאלאםאנדרא, משה קולבאקס מאנטאג, יעקב פאטס בונדיסטן, משה נאדירס אזנמער דער זזן, דעם טוגקעלערס — מיט די פיס ארויף א. אנד. פון נ ײ ע נעמען איז צו פארצײכענען די ביכער•. פון איציק קיפניס — חדש־ם און טעג (קיעװ), ל. דרײקורס — קיליסן (ראמאן), דוד מיצפאכער — שסאכע־קלויבער, בער ו־אזען - רייע ערד, ת. דװינסקי—זרע אברהם (ריגע), שמואל פרידמאן—א קראי• נישע מאטיװן (פאריז), ישראל אסמאן — דאס ב-ך פון נסױנות (קאליפארניע), פנחס גראובארד — אויף די װעגן פץ ארץ־ישראל, ש. ערדבערג—פארט א ײד קײן ארץ ישראל (נױ-יארקי, מ.ברײט• מאן—װען דער מאן האט געבליט (טשעתאװיץ), משה אלטמאן— בלענדעניש (טשערנאװיץ) אהרן בראדכקי — געקליבענע שריפטן (דערשינען נאך זײן טויט). דעם פאריקן יאר זענען ארוים > וײ א יבער ז עצ ונגעז־ פון אנדעוע שכראכן. װי ביזאהער• אזוי אויך איצט װערן די איבערזעצונגען על־פי־רוב געמוכט צונעליק, אן קײן ש;ם בלאן און כיכמ;ם.י אבער אי־נ קע ערנככע אײואנעישע. װעכק זענען דאך ארײנגעבראכט געװארן אין דער י־ד־ש;ר ליטעראטיר. מיר װעלן דא דערנאנען חל. וײמאנככ-פיי;ר;־, א.;ועוב־תל—כ.ל־א כורעניטא, ארטיר שניצלערכ-קאכאנאמס אהײנקעת קנוט האמ' סונכ—קינוער פץ דער צי־ט, נעלמא לאגעולענכ-ידככא נעילינג ל. אנדרעיעױס — יה׳דה איש קרי־ת, נ. גאגאלס - דרינכן, א אואײלדם — דע פראפונדיס, ראמען ראלאנס — פיער און לוציע, אלפאנס דאדעס — טארסארען פץ טאראסקאן, װ. מארגעריכ _ די בחורטע, פ. איםטראטיס-קירא קיראלינא, פ. האלענדער _ ד;ר טענצער א. אנד. ס׳איז אײך ערשינען פרץ םמאלענסקינכ — דער ױאם בלאנדזשעט (רתועה בדרכי הה״ם) מאיז צוגעכראס, ארויס צוגעבן אין ײדיש מאין ויד אין זשיל וערן. פיל איבערזעצונגע שטײען װײט נישט אויף דער געהעריקער הויך, אזן אין דער פרעסע האט מען פאריקן יאר גערעדמ װעגן די שלענטע איבער זעצער, װאס .פירן-איבער־ װערק פ■, דער װעלט־ליטעראט ר. םיט פ א ע ז י ע האלם איצט בײ אונז שװאך. עס ערשײ־ נען דאם רוב לידער״זאמלונגען, װאס זעבען נישט מעלה אץ נישט מוריד• דעי־ הויפט־צושכעלער פזן לידער־ביכער איז אלץ אכעריקע. דװקא די ניכסערע, פארביזנעטע אמעריקע. ראטנפארבאנד האט ♦ע״עבן א פאר אינטערעסאנטע לידער־זאמלונגען פון איציק פעפער אי1 איזי כאריק (א שטײן צז א שסײן, אויף דער ערדז. אין קיעײ איז אײך דערשינען :: בוך גע־אכלטע לידער פץ ה. לײװיק— דירך זיבן טויטן; אין ני־־יארק: א. לעיעלעס — ראנדאם, י. י. פיגאל ־ ליד;ר, י. ראלניק —לידער, ל. פײנבערג — ערב שטורם ב?יר? שװײד-צ• גאט אץ צז לײט, אין שיקאגא ל. םאטעס — םאמענטן, הירשפעלד—קאראלן. אין אמעריקע זדגען אויך ארויכ: פ. גודמאן—אין געשפאן, זעליג העלער—אלטע װעגן, ש. נעפאם — אץ געראנגל. אין ירישלים איז ערשינען אקלײן ביכל ײדישע לידער (פסתמא פא.רן'איסור צו דרוקן ײדיש) פון י. ד. קאזפאן — פץ ספר רזיאל המלאך. אין פוילן איז צו דערמאנען די לידער• זאמלונגען: א. זאק — שטאט־קאשמארן, ח. ל. פוקס - דורשטיקע לעמער, ה. סאפרין—פין גאט אץ מעגמש. אין בעלגיען איז דער• שינען א קלײן ביכל לידער פון בניכין גאר. פיל לעבעדיקער אין פארגלײך םישן 925נ־טן יאר איז געװען פאריקן יאר אויפן געבים פון ד ר א פ ע. אויסער שלום־עליכפם דראבאסישע שריפטן און די דראמעס: טביה דער פילכיקער, גרויס געװינס, שװער צו זײן א ייד״ זענען דערשינען: א. קאציזנעס — הורדיס און דופוס, ח. גאטעכפעלד — געױאלד, װען שטארבט ער׳■