Literarishe bleter · 1926-12-24 · 138 (24.12.1926) · p. Seite 869

869 ליטערזורישע בלעסער 138 זא ו ו עלט־ליטעראטװ ס אין ד״טשלאנד איז געגרינדעט א טתפע, ױאס באעמ״ט שין נראפעסיאנעלע אקטיארן, ױעלכע האט זיך געטטעלט אלם ציל צי פירן אין ז־יערע א־יספיר :גען פראפאגאנדע פאר דער סאציאי לער רעװאלוציע. די דאזיקע נריפע ריפט זיך ,די רײטע כרופע״ און דערט״ אנגעפירט פינם ארטיסט סטזשעלעױיט״ ס סאמועל ביטלער, א באדי־טנדער ענגלישער שרײבער, װאם האס געהאט א גרויסן א־ינפלוס אײף דער ענגלישער ליטע• ראט.יר,*האמ, װי באקאנט, דער ערשטער א־ינגעפירט דעם אזוי גערוםענעם ״פאמערקאבפלעקס*. אין א ר״ ראבאנען פאלט ער אן און איז מלא פעס״אױףז״ן פאטער אין אנדערע קרובים. איצט איז ערשינען א ביך פון גארנעטן (ב-טלערס א קרובז װעגן בוטלערן. אין דעס דאזיקן ב-ך באמיט זיך דער מחבר פארצושכעלן די סיב־ת פין בוטלערס שנאה צו זײן א־יגענער משפחה. ס לויט א פעלדונג םין דער ,נאציאן*, םארמאגט ן י ביבליאסעק פונם בריטיש מיזע־ם םיר מיליאן״ביכער. יעדעס יאר קימען״צי ססס 35—ססס.ס/ נײע ביכער. ס דער באקאנטער דײטשער ראמאנען־שרײבער ארנאלד בענעט האט איצט אר יםגעגעבן א נײעפ' ראניאן ^לארד ראינגא*. די האנדלינג פינם ראסאן קוםט פאר אץ די יארן 1918—1914 אין ענגלאנד. 0 אין דער .ליטערארישער ייעלט׳ פינם 3 דעצעמב. זענע 1 אפגעדרוקט ענטפערן פין בארימטע פערזענלעכקײטן אויף דעי פראגע; ״װאס םאר א בוך האט געמאכט א־יף מיר דעם גרעסטן אײנדרוק אין םײן קינדהײט״' סטעפאן צװײג גיט אן די באשרײ■ ב־נג װעגן דער עראבער-נג פון מעקסיקע; ארנא האלף — אנדער• סענס פעשהלעך; מ״אקס בראד — זשול װערנס ראמאנען; ה־ינריך םאן — .דאן קישאטי; טשארל טשאפלין — ״דאװיד קאפערפילד־ םוי טשארל דיקענס א. א. װ. ס אין לענינגראד האט;יך געעפנט אן א־יסשטעלונג פינם ״קינםסלערסארבאנד פין דעם רעװאלוציאנערן רוסלאנד״. אין דער אויסשטעל-נג באט־יליקן זיך ארכיפאױ, קיסטאדיעװ, לאנזערע, רילאװ, דארמידאנטאװ, קוזניטשאװ, פאלק א. א. ס ״אין ר ים איז אפגעברענט געװארן דאס שענסטע װאריעטע• טעאטער. פיר טענצערינ״ס, װאס האבן זיך גע״פינען אין דער גאר• דעראבע, זענען פארברענט געװארן״ ס דער געײעזענער מ־ניסטער־פרעזידענט פין י־גאסלאװיען, פאםיטש, װאס איז דא נישט לאנג געשטארבן, האט איבערגעלאזט אץ ראנוסקריפט ז־יער אינטערעםאנטע מעמ.-ארן. ס ר דיארד קיפלינג מאכט איצט א ר־יזע איבער שפאניען. אויף דער פראגע איבער װאס ער אי־בעט איצט, האט ער געענט• פערט, אז ער שרײבט איצט פון צ־יט צו צ־־ט קלענערע כעשױת, אויף גרעסערע װערק ארבעט ער לעת עתה נישט. ער באשרענקט זיך שוין אויך נישט צ־ די דזשונגלעס, נאר ער שעפט אויך פון אנדערע לענדער און אנדערע טעמען. ס אין בײטן (די־מש אויבנרשלעזיען) איז געשטעלט גע• װארן א דראמע םינם ױנגען, באגאבטן דיכטער ױלױט מאריא בעקער. די דראמע הײסט .פרידנסשיף״ א,ין איר העלד איז... הענרי פארד. דער העלד װערט דא פארגעשמעלט, װי א סענטי• מענטאלער טרוימער, װאס קעמפט נשעת דער װעלט־םלחפה פאר אן אלגעמײנעם שלים. ס אין פאריז איז אין עלטער פון 78 ׳יאר געשטארבן דער באװוסטער פראנצויזישער דיכטער זשאן רישפעו. אנגעהײבן האט רישפען זײן ליטערארישע קאריערע מיט א בוך ״די לידער פין עלנדע־. >.ין דעם דאזיקן בוך באזינגט רישפען דאס לעבן פון אױאנטורעס, לײדנשאםט א.א.װ. שפעטער האט זיך רישפען געלאזס מיט סארא בערנארד אייף אירע ט-רנעע;: פאר איר האט ער אנ• געשריבן זײן דראמע .נאנא םאהיב״. א הוץ א רײע דראכען האט ער אנגעשריבן א פאר ביכער לידער. פון סו 19 האט רישפען פער זיך פארנופען מיט ״האלטן רעםעראטן אײדער מיט שרײבן.— לויס זײן דיכסערישער אנשויוגג איז רישפען געװען א ראמאנטיקער, און אפשר טאקע דער לעצטער גרויסער פראנצײזישער ראמאנטיקער. ס אין פראנקרײך איז אץ ע״טער פון 86 יאר געשכארבן דער בארימטער מא*ער, דער שעפער פונם אימפרעסיאניזם. קלאד מאנע. — די לעצטע יארן איז ער געװען כפעט אינ״גאנצן בלינד א׳״ן מ׳האט אפילו נישט ״געװוכט, צי ער לעבט נאך. געװוינט האט ער אפגע״זונדערט, פארײנזאכט אין ז־־ן אייגענעם גארטן אין װאנדעא. דער גארטן, װאס איז א־־נער םץ די שענסטע ״אויף דער װעלט. נאר אײן״ מענטש״האט געהאט א צוטריט צים גארטן אין צו זײן בעל־הבית, דאס איז געווען געארג קלעמאנסא, װאס״ איז געװען זײן אײנציקער פרײנט, םיט װעלכן ער האט ״זיך נישט אײנמאל צעקריגט, ברוגז געװארן, אבער לכוף זיך איבערגעבעטן. קלעמאנ■ סאען איז טאקע געװען באשערט צי פארמאכן זײן פרײנט די אזיגן. ס אין ציריך װערט איצט געשטעלט בערנארד ש א ו ס אן אײנאקטער ,דער אינקא פון פעו־יזאלעם׳. דאס דאז־קע שטיק איז -- אנגעשריבן בשעת דער מלחמה, אין 1915. עס איז״אסאסירע אױף ״ װילהעלם דעם צװײטן (אינקא). ס אין נױ-יארק איז איצט געעםנט געװארן דאס גרעסטע קינא אויף דער װעלט. דער דאזיקער בנין איז"אייםגעבויט דורך דער פאראמונט־געזעלשאפט (דער פרעזידענט ם־ן דער געזעלשאפט אדאלף סעקער איז א ײד), עם באשטײט פץ 40 שטאק אויף די ערשטע פינף שטאק געפינען זיך פלעצער פאר 4000 פענסשן; אויף די איבעריקע—די״בױראס פון דער געזעלשאפס, פארשײדענע גרײסע קלוב־ אין שפיל־לאקאלן פאר די באזוכער פון דעם קינא. ס א קינא-ג״עזעלשאפט האט אין א םילם זיך בא״נוצט מיטן נאמען בריסאק פאר א פערזאן, ״װאס שפילט א לעכערלעכע ראל אין דעם םילם ״זאזא״. צוליב דעם״האט דער הערצאג םאן בריםאק אנגעקלאגט די פילם־געזעלשאפט. דאס״ געריכט האט״ געהײםן דער געזעלשאפט באצאלן ססס 75 פראנ״ק שאדנערזאץ״ פארן הערצאג ביסאק. ס אינגיכן ערשײנט פראנץ װערפלס נ־יע נאװעלע ״דער ט־יט פונם קלײגבירגער״. ס אין בערלין ערש־־נט איצט א ב ך זכר״ות פץ װערא פיגנע־ א. נ. ״נאכפ איבער רוסלאנד״. ס די װיסנשאפטס אקאדעמיע אין ראסקויע האט בדעה ארויסציגעבן אן ענציקלאפעדיע פין דער ר־סישער רעו־אל״ציאנזורער באװעגינג. די דאזיקע״ ענציקלאפעדיע זאל אנטהאלטן ״העכער סוס.ססב נערען. ס אין בידאפעשט איז פאראירטיילט געװארן צו א יאר תביכה דער זשו־נא״יסט פאול י־אנדער, פאר א־בעדזעצן זעקס מעשה״עך פין דעפ סאציאליסטישן םעשה־ביך ״װאכ פעטערשענס פרי נדע עיצעהלען״, פון הערמינא ציר מיהלען• ס דער אמעריקאנישער דיכטער ושארזש סטערלינג איז באנאנגען זעלבכטמארד. סטערל נג איז געי־ען אן א־נטימער כריינט פון דזשעק לאנדאן. אם דער דיכטער איז געװען א מןןדעל פארן העלד פון ד;שעק לאנדאנס ראמאן ,מארטין אידען׳. א־ן דעם ראמאן באגײט כאקע דער העלד"זעלבסדמארד... ס אין דײטשלא ד איז ערשינען א ראמאן םון א גי־ער שרײבערץ ראהעל סא־צארא א. נ. ״דאם פארלוירע.ע קינד־. דער ראכאן שטעלט פאר דאס לעבן פ־ן די״בויערן. די קריכיק ל־יבט - שטארק די נײע ש ײבערין. ס סיר ערנעסט בען, א מיליאנער אץ שרײבער אין לאנדאן, האט געגרינרעט .אן אינדיװידואליםטן-קלוב״. צװישן אנדדרן״ האט זיך דער קליב געשטעלט אלס צ־ל צי גרינדן אין גא:ץ ענגלאנד ,־ ביכהאנדלינגען, װעלכע װעלן נאר פארקױפן אינדיײיד-אליסטישע ליטעראט־ר. צו דעם קלוב געהער״ן שוין 3000 מיטגלידער. , ס עיגען אנעיל, דער באריםטער אמעריקאנישער דראםא־ ) טורג, האט איצט ארויסגעגעבן א נ״עם באנד דראםען ״דער 3 גרויםער גו-טער ברוינער״. עס איז איצט אויך ערשינען ז־־נע | אביאגראפיע, געשריבן דורך בארעט ה. קלעק. * ס די ברידער טשאפעק האבן אנגעשריבן א נײ שטיק 4 ,טזןורס־, װאס װעט אויפגעפירט "װערן״אין פראגער נאציאנאל• :׳ טעאטער. דאס דאזיקע שטיק איז אן איטאפיע פין דעם מיך״װאם? בעלאמים או״ן װעלס ױערק.