Literarishe bleter · 1926-12-17 · 137 (17.12.1926) · p. [Seite]

#דײז 50 גדןשן (20 זײטן) פרײטיק׳ ד נ דעצעמבער׳ 1926 דםר־א־־טן בדעבוניה א־־וסטדירטנג װאכנעלדיפמ פאד ־יילעדאביורי■ טעאטגנדאוןקונסמ פאױיקאג ב.קקעצקין,וזארשע יהואשעס חרמש זלמן רייזען / ווילנע זענען בליצט א,ץ װיצענהויזנס כמעט נישט איבערגעררוקט געװארן די לעצטע דורות זענען אויך ארױס םארשײדענע איבער• זעצונגען םון תנ*ך אויף ײדיש, אבער אלץ אלס הילםס-ביכער צים לשון-הקודשדיקן אריגינאל־טעקםט, דער פיאנער ם,ין דער השכלה אין רוסלאנד, מענדל לעםין טאטאנאװער איז געװען דער ערשטער, װאם האט געטראפט גאכצוטץ זײן גרויסן לערער משה פענדעלםאן און אזוי װי יענעד האט אגגעהױבן צו איבערזעק דעם תנ*ך אויף דײטש אפצוגעװײנען די דײטשע ײדן םין ײדיש, אװי האט לעםין געםאכט א פרוװ צו שאםן אן איבערזעצונג םון תנ*ך אין דער ײדישער םןןלקס־שפראך; אבער די צײט איז גישט געװען נאך ראוי דערצו׳ אױך די סשכילים הזןבן נישט נןןר נישט אונ• טערגעשטיצט לעפינען אין זײן גרויסער אונטער■ נעפונג, נזןד האבן אים אפילו געשטערס און אטאקירט (דער פאפסלעט םון סוביה פעדער), אזוי אז ער האט באװיזן אפצודרוקן בלויז די משלי־איבערזעצונג (1816). אויך שפעטער זע■ נען געװען אײנצלנע פרוװן םון ײדישע תנ׳ך• איבערזעצזנגען אץ איבערדיכטונגען. די װילנער דרוקער־םירםע ראם האס געםירט װעגן דעם אונטערהאגדלזנגען פיט מענדעלע פו״ם, אבער, װײזט אויס, זײנע באדינגונגען זענען געװען צו שװערע, און דערםון האט זיך גארגישס אױס• געלאזט. אויף דער טשערנאװיצער קאנסערענץ איז געװארםן געװארן דער לאזונג פון אריבער• ־ טראגן די העברעישע קולטור־אוצרות אין ײדיש; שלום אש האט דאן איבערגעזעצט ״רות/ און פרץ האט אנגעהויבן צו ארבעסן אויף דער איבערדיכטונג םון די מגילות. דאס זענען אבער אלץ געװען םאראײנצלטע, צ־םעליקע פחװן. עם האט גע• סעלט בײ אונזערע דיכטער דער םוט און דער אײונפעםטער װילן, װאם איז נײטיק צו אזא גראנדיאזער ארבעט און אין דער אוגטער• שטער שורה האבן פיר נישט געהאט דעם תנ״ך אין אונזער לעבעדיקער שפראך; װןןרום די סארשײדענע אויסגאבן םץ תנ״ך אױף ײדיש, צװישן זײ די אויסגאבע ם־ן\ער בריסישער ביבלישער געזעלשאםט (פץ דעם מיסיןןנער שפואל בערגםאן) הןןבן בשום יארגלאנג האבן םיר דערויף געװארט מיט דער גרעסטער אוםגעדולז־, און אם ליגס עס ענדלעך םאר אונז םארטיק, דאס גרויםע װערק, װאס װעס זיכער שאפן א דאטע אץ דער געשיכטע פון דער ײדישער ליטעראטור, שפראך און קולטור, — דער חופש פון יהואש, װןןם איז גאר־װאס ארוים אין פארלאג ,תנ״ך״, נױ׳יארק. און װןןס פאר א רןןלע שפילט שוין אין אנגעזיכם פץ דעם דןןדקן גראנדיןןזן װערק די אויסערלעכע פראכס פץ דעד אויס• גאצע? אײדעד מ׳באװײזט נאך צו באװונדערן די הערלעכע אויף לוקסיס־פאפיר פים גרױםע אותײת געדרזקטע צװײ גרױסע בענד פץ יהואשעס ײדישן חומש, װיל פען װןןס גיכער זיך צוכאפן צו דעם װערק גוםא, זען, װי אזױ אונזער בארימטער דיכטער הןןס אויסגעםירט די אױםגאבע, װעלכע ער הוןס געםאכס םאר זײן לעבנסציל — די פאר• ײדישונג פץ דער ביבל. באפת א היססןןרישע אױםגאנע אץ היס• סןןריש איז אויך איר םארװירקלעכוגג. אין פשך םין םיר יזןרהונדערטער זענען געמאכס געװןןרן איבערזעצונגען םץ תנ*ך אויף דער נײער שםראך סון ײדישן סןןלק — אױף ײדיש. די דאויקע איבערזעצונבען הןןבן ןןבער דעדהויםס געהאט אלס ציל צז םארלײכטערן דעם ליפוד פון תג״ך אין לשוןיהקודש; דאס זענען גיכער געװען תנ׳ך־סארטײטשונגען, אײ■ דער תנ״ך־איבערזעצונגען. דערסאר איז געװארן א םןןלקס׳בוך דװקא דער ״צאינה וראינה״, װאס איז א סרײע זעלבסטשטענדיקע שאפינג און הןןס אפילו געירשנט דעם נאכען טײםש־חוםש, הגם דער טײטש• חופש איז לכתחילה געװען גאר אן אנדער ײדישער סםר און םון אן אנדער מחבר. אםילו די ערשטע פולשטענדיקע ײדישע איבער• זעצונגען םון תנ*ך סץ יקותיאל בליץ א־ן ױיזל װיצענהויזן (ארסטערדאם 1686-1679) הןןבן נישט געהאט קײן צו גרויסע פאפילאריטעט צװישן דעם ײדישן עולם. בשעת װען דער ,צאינה וראינה״ האס אויםגעהאלטן צענדליקער אויסגאבן א־ן װערט נאך עד־הױם ארױסגעגעבן סץ םארשײדענע פארלעגער אין םארשײדענע ^טעט, אין װילנע, װאושע, לערבערג, לובלץ, ברעסבורג אא״װ, יהואש -