Literarishe bleter · 1926-12-10 · 136 (10.12.1926) · p. Seite 834

136 זא ליטערארישע בלעטזנר 834 פוז װאר צוװאר האנקא ארדאנװונא אין םעאטער ״קװי פרא קווא״ האבן לעעטנם אגרויםן ערפאלג די ײדי• שע םאלקס־לידלעך ,זיבן ברידער זענען מיר געװעזן׳ און ״אויפן פריפעםשיק־, װעלכע װערן זײער גוט אויסגעפירט אץ פוילישן, דורך דער באקאנטער פוי• לישע ארטיסטן האנקא ןןר• דאנוװנא. מיר טרעםן זיך אין דער גארדעראב םון דער ארטיסטן. זי דריקט אויס איר צופרידנקײט, װאס איר ערשטער אויפריכטיקער פרוװ איז גוט אויפגענומען געװ$רן דורכן ײדישן פוב• ליקום און דער ײדישער פרעסע. שוין םון לאננ אן— זאגט די פרל. ארדאנ. — מאכן אויף מיד *אנאויסעד־ געװײנלעכן אײנדרוק די ײדישע םאלקס־לידער, א דאנק זײער רירנדיקן סענ• טימענט אץ קינדערישער אויפריכשיקײם, װאס איז מיר אזוי צום הארצן, און איך האב טאקי באשטימט זײ צו״זינגען אויף דער פוי• לישער בינע. ם׳הערט זיך אשאר• פער קלוגג םונם גלעקל: זי דארף איצט אויפטרעםן, זי אנטשולדיקם דך און לויפט ארויס. אין א פאר םינוט ארי־ם קערט זי יזיך צוריק א פארמאסערםע. זי רוט זיך אפ א װײלע, איר אנגעשסרעגגט פנים װערט װי• דער םילד און ליבלעך. יא װעגן די ײדישע לידלעך. — זאגט זי װײטער. — אין אײגעם פון די נאנטסטע פראגראמען װעל איך דנגען אליד, װאס געפעלט םיר אממײנסטן. עס איז א ליד װעגן א םײדל, װאס האט נישט געחאט קײן ערפאלג אין לעבן און װאס האט זיך גע• זעצט אויף א שטײן און געװײנט, אז אלע םײדעלך האבן חתונה נאר זי בלײבט אלײן. זי דערצײלט װײטער װעגן אירע ארבעמן אין דער פרײער צײט. ד שרײבט םעשהלעך װעגן טויטע געגענשטאנדן און בא• לעבט זײ. זי צײכנט זיך אלײן קאםטױמען פאר אירע נוםערן. א לידל — זאגט זי — איז בײ מיר װי אנאײגן קיגד. דע־ ריבער מוז איך עס ״אלײן דערציען, און אלײן עס אנקלײדן. זי דערלאנגט םיר איר בילד, שרײבט אויף *דעם אויף: א ספעציעלע דעדיקאציע ,פאר די .ליטערארישע בלעטער״ און בעט איר שפעטער איבערצולײנען, װאס מ׳װעט װעגן איר שרײבן. ש• ל• ש. פארלאג ב• קלעצקין א• לעיעלעם שלמה מ1לכ1 (דר*מאסישע ם^עמע אין 10 נילדעד> סרײז גילךן װעט װארשע שװײגז? פאר די עטלעכע װאכן, װאס אידא׳קאמינסקא און זיגמונט טורקאװ האבן אויפגעעפנט דעם װ. י. ק. ט. האבן זײ באװיזן אויפ־ צופירן דרײ נײע אינטערעסאנטע פארשסעלונגען, באנײט דרײ אלטע אויפפירונגען, — און... דער װארשעװער ײדישער עולם בלײבט גלײכגילםיקן די צאל פון די באזוכער, בײ די גאר נידע־ ריקע פרײזן, איז א קלײנע, — איבערהויפט אין די 5 װאכן־טעג. װען םיר הןןבן צוריק מיט איאר קײן ערנסטן ײדישן טע• אטער אין װארשע נישט געהאש, איז״גרויס געװעןדי חרפה. אבער װאס פאר א שאנד־פלעק װעט עם זײן פאר דער ײדישער װארשע, װען דאס אײן און אײנציקעײדישע טעאטער װעט מוזן פלאצן? סאראן נאך צײט און פאראן מעגלעכקײטן ׳ ארויםצוהעלפן דעם טעאטער פון דער שװערער לאגע. עס םוז ארום דעס טעאטער געשאפן װערן א װארעמע געזעלשאפטלעכע אטמאספער, עס מוזן זיך גלײך פאראינטערסירן די ײדישע געזעלשאפסלעכע אינסטיטו־ ציעס. און פריער פאר אלץ — דער ארטיסטן־פארײן, ליטע־ ראטן־פארײן, די ײדישע פרעסע, דער לאנד־ראט, די פראפעסיא־ נעלע פארײנען, די האנטװערקער צענטראלעס א. א. װ. די טעג דארף אזא מין פארברײטערטע באראטונג גערופן װערן, װאם זאל אײסגעפונען די מיטלען, װי צו בעפעסטיקן די לאגע פונם ײדישן דראמאטישן טעאטער און פארזיכערן אים זײן װײטערדיקן װוקס און נארמאלע־אנטװיקלונג. װעט די גרו״יסע ײדישעװארשע שװײגן? װען ס׳איז געקומען צים לעבן, האבן יארן פארפעלט• דער הײנטיקער ײדישער טעאסער־סעזאן אין פוילן האט צו־ געזאגט צו זײן א לעבעדיקער, פרוכטבארער *און פרײדיקער." דאס האט זיך געלאזט פילן אויף דעם ארטיסטן־צוזאמענםאר, נאך מער האבן מיר עס געהערט אין די אפטימיסטישע רײד״ פון די פאר• װאלטונגס־מיטגלידער פונם ארטיסטן־פאריץ אויף דער<פרעסע־קאנ־ פערעגץ, װאס איז צוריק מיט עטלעכע װאכן פארגעקומען. און אט זענען שוין סןןריבער די ערשטע״צװײ חדשים פונם איצטיקן טעאטער־סעזאן, און װי איז באמת די לאגע פונם ײדישן טעאסער אין פוילן? װאס סי־טוט זיך אין װארשע װײםן מיר. קײן פיל פרײד און טרײסט האבן מיר דא אויך גישט. גאר אײן ״סמבטױך קלאפט און רוישט, די איבעריקע צװײ סעאטערן מאטערן זיך. און אויסער װארשע? אין אײן קראקע, איז משםעות, גישקשה (זאל נאר קײן עין־הרע נישט שאסןו/ װילנע האס געהאט עסלעכע װאכן״ גאסט• שפילן פון ױלױם אדלער. און אט״בלײבט זי אן א ײדישטעאטער. און לאדז, ביאליסטאק, לעמבערג, גראדנע, בריסק, ראװנא, טשענ־ סטאכאװ און נאך און נאך? אין ערגעץ איז נישטא קײן לײטיש שטענדיק טעאםער. ס׳כאפט זיך אמאל אראפ א טרופע (םון דעם ,כאפ־לאפ״ כאראקטער), גיט א פאר״פארשטעלונגען און ױצא. װעגן װאסער ס׳איז ברײטער טעאטראלער קינסטלערישער אדבעט — אױ שוין אפגערעדט. אין די פאריקע סעזאנען זענען נאך. אין פוילן געװען א צװײ פײנע אפערעטףטרופעם, און איצט — דאם אויך נישט. און צו װאס זיך נארן? פין פוילן זענען אװעק א פײן ביסל ארטיסטן: א. מארעװסקי, א. םאמבערג, ש. קוטנער, סאנדלער, קײ• זעראװיסש, לערנער, זײדעמאן, נחמה, קאדיש, יכאש, װערא קא• נעװעסקא, ברײטםאן, ז. ראפעל, קלאדא סעגאלאװיטש, ס. ברא־ נעצקי און נאך גוטער םאטעריאל פאר א צװײ־דרײ טרופעס. אויב די פאריקע טעאטער־סעזאנען זענען אדורך אונטער דעם צײכן פון מאטעריעלער דחקות, איז איצט האבן מיר — א ארטיסטן־דחקות. טעאטער װערט געבויט דורך ארטיסטן, און װען כמעט א העלפט פונם בעסערן אקטיארן־באשטאנד האבן עמיגרירט — איז עס א בלויז, װאם מ׳קאן נישט אזוי לײכט אויספילן מיט... גארנישט. איז עס איצט א פארקערטע פראבלעס, װי ביזאהער. םריער האט מען געמוזט טראכטן — װאם טוט םען מיט די פ א ר א• נ ע נ ע אקטיארן, און איצט — װאו נעמט מען אקטיארן פאר די גרויסע םעאטער־םעגלעכקײטן אין פוילן. װען ס׳איז געק־מען צום לעבן, האבן יארן פארפעלט; נ. מ• קץז־סיג■