Literarishe bleter · 1926-12-10 · 136 (10.12.1926) · p. Seite 833

833 ליטעראריעזע בלעטרע 136 .זא װעלט־ליטעראטור װעט סארשטעלן די געשיכטע םון דעם םלי־װעזן םון דער עלטס־ טער גײט ביז איעס. דער דאזיקער םילם װעט הײסן ״איקאר םונם 1927 יאר׳. — ס דער ראמאן םין דער רומענישער קעניגין ״דער קול אין די בערג• איז אויפגענוםען געװארן אויף א פילם. ס אין פאריז ערשײנט איצט א בוך פץ סערענטשי ״לא שען דע סאם׳. דער העלד סון דעם ראמאן איז דער באקאנטער דײטשער דיכטער גאטםריד בירגער, דער מחבר ס.ץ ״מינכהא־סען׳ און ״לעאנארע׳. אגב, ביז איצט אױ ״לעאנארע׳• 26 מאל אי׳ בערגעזעצט געװארן אויף פראנצויזיש. ס ערנסט סאלער ארבעט איצט אויף אגײער דראמע, װזןס װעט װארשײנלעך הײסן ״בלאקאדע אים שײנענםירטעל...' ס מאקס שעלער ארבעט איצט איבער א סילאזאסישער אנ׳ שרןפאלאגיע. ס הײנריך םאן האט געענדיקט אנײעם ראםאן ״די ם-טער מאריע״. ס צו זײן פערציק יעריקן עקזיסטענץ האש דער באקאנ׳ טער דײטשער פארלאג סון ס. פישער ארויסגעגעבן א ױבילײ׳אל־ מאנאך ״דאס םערציקסטע יאר׳. ס דאס נײע ביכל סונם סראנצויזישן שרײבער אנדרעזשיד ״לע זשורנאל דע םא מאנער״ איז א אינטערסאנטע זאמלונג פון נאטיצן, װעלכע דער מחבר האט געמאכט װעגן זיך אלײן בשעתן שאםן א ראמאן. עס איז אינטערעסאנטער םאטעריאל פאר דעד פסיכאלאגיע״ ם־נם דיכטערישן שאסן. ס װעגען סראנצוזישן שרײבער פראוסט איז ערשינען איבוך, װאס אנטהאלט זײן ביאגראסיע, ברי־װ, און דאקומענטן װעגן אים. ס אין צוריך איז אויםגעםירט געװארן צום ערשטן מאל סיראנדעלאס נײעסטע דראמע ״דיאנא און די טודא׳. ס עס איז ערשינען אדראמע םון מעטערלינקן, װאס איז ביז איצס גישט געװען ארויםגעגעבן. דידראמע הײסט ״די קראפט פוי טויטע׳. ס םראנציס דזשעמס האט ארויםגעגעבן א נײ בוך א.נ. ״36 װײבער. פסיכאלאגיע פון סרוי׳. ס אין בערלין איז ערשינען אבוך פון אורדאננען אויף דער טעםע: ״דער אפטײקער אלס אביעקט און סוביעקט םון דעד ליטעדאטור״. ס די זכרונווו םון םוסטאםא קעםאל פאשא װערן איצט אי• בערזעצט אויף דײטש. ס נאכן ארויםגעבן דעם לעצטן באנד נאװעלן האט קיפ• ליגג באקומען ברױו פון 21 אמעריקאנישע ביבליאםילן מיט דער בקשה, ער זאל זײ זײן כתב־יד איבערשיקן. קיפלינג הןןט געהײםן 21 מאל איבערשרײבן די ערשסע זײט פון זײן בתב׳יד און אויף יעדער״זײט האש ער אנגעשריבן: ״רודיארד קיפלינג האט 21מ$ל םארזיכערט אויף 21 דױעלביקע זײטלעך, אז די ״דאזיקע זײט׳ אױ אאויסענסישע זײט םון זײן פתב׳יד. ס אין דער ״װינער מארגנצײטונג׳ דרוקט זיך איצט א נײער ראםאן פון מאקם בראד א. נ. ״באשנײטע שפינװעבן׳. ס דער דענישער מאלער יאאקים סקאװגארר האט דעם 18 פון דעם חודש געפײערט זײן סד״יעריקן ױבילײ. זיער ױביליאר אױ אײנער סון די גרעםטע דענישע קינםטלער׳דעקאראטארן. ס אץ גוי־יארק רעשט זיך מיט א פרישן ליטעראריש־פא• ליטישן סקאנדאל, ״עס איז דארט ערשינען א נײער ״שליסל״־רא־ מאן סון סאמועל האפקינס אדאמס ״די ארגיע״. עסי װערן ארויס■ געפירט אין ראםאן"ניענטשן םון די הויכע סםערן; צװישן אנדערע נעםינט זיך דארט דער געװעזענער פרעזידענט הארדינג און זײן מיטארבעטער "קולידזש, און אט די מענשן, װארםט םאר דער מחבר... קארופציע. דער מחפר גיט אן סיל פרטים און באקאנטע געשעענישען, אזוי אז יעדער אײנער װײסט, אין װעםען דער מחבר צילט. ס פאגאיט איסטראטי, דער באקאנטער רוםענישער ראמא־ נען־שרײבער, האט איצט ארויסגעגעבן א נײעם ראמאן ״קאדינע״. װי באקאנט אױ זײן לעצטער ראמאן ״דאמניצא דע סנאגאװ״ קאנ־ סיסקירט געװארן אין רומעניען, װײל ״אין דעם דאזיקן ראמאן באלײדיקט כלומרשט דער מחבד די הערשנדיקע דינאסטיע. אין פאריז אױ אויך סארגעקומען אםארזאםלונג אונטערן םארזיץ פץ איסטראםי, װאס האט פראשעסטירט ״קעגען די םערדער םון רו• מעניען און בולגאריען׳. ס בלאסקא איבאנעס ארבעט איצט איבער אגרויסן ראםאן; די האנדלוגג פונם ראמאן קומט םאר אין 11/\^ י״ה. — ס עס איז ערשינען די הונדערטססע אויםנאבע (ד. ה. הונ־ דערט טויזנט עקזעמפליארן) פ־ן א. שפעגגלערס ״אינטערגאנג דעס אבענדלאנדעס׳. ס עס איז ערשינען דער דריטער באנד פון דער גרויםער א־יסגאבע ״די נײע עסטרײכישע ביאגראסיע 1915—1918״. די דאױקע אויסגאבע, אונטער די לײסונג פונם פראפעסאר אנסאן בעטעלהײם, האט זיך געשטעלט אלס ציל צו פארעםענטלעכען די ביאגראפיעס פון ״גרויסע מענטשן אין עסטרײך, זינט 1815 ביז 1918. דער דריטער באנד נעמט ארײז 16 ביאגראפיעס, צװישן װעלכע ס׳געפינען זיך די ביאגראםיע פונם ערצערצאג סערדינאנד, קאנראד םון העטצענדארף ןגעװעזענער עסטרײכישער קריגסםיניס־ טער|, ברענטאנא (באקאנטער עסטרײכישער פילאזאףו, אלםאנס פעטצאלד (דיכטער), ס ראםען ראלאן האש ארויסגעגעבען אביכל א. נ. ״פאך פלערי״ (דער זונסי״ק םאר"קריסםלעכן פסח). ס אין ענגלאיד איז געששארבן דער באקאנטער קריטיקער א. ב. װאלקלעװ. װאלקלעװ האט״זיך בארימט געטאכט מיט זײנע פאלעמיקס מיט בערנארד שאו. ער איז געבוירן אין יאר 1855 און םץ 1900 האט ער געארבעט אין ״טײמם״. ס דא נישט לאנג אױ ערשינען די 13 אויפלאגע םון דער ענגלישער ענציקלאפעדיע [,ענציקלאפעדיא בריטאניקא״ן. די בא־ דײטנסשע מענטשן האבן גענוםען אנשײל אין איר, שרײבנדיק פאר איר ארטיקלען פון זײער םפציאליטעט. צװישען די מיטארבעטער האבן מיר מאקדאנאלדן, מאסאריקן, שטרעזעםאנען, טראצקין פרוידן, פארדן, װאראנאװן, זוזאננא לענגלען 1א טענים־שפילעריןן און םיל, פיל אנדערע. ס בעינארד שאו סארעפנטלעכט איצט א נײעם בוך. דער דאזיקער בוך װעס אנטהאלטן נאך גישט געדרוקסע טעאטער־שטיק, ארטיקלען, פאםםלעטן א. א. װ.* ס דער אינטערנאציאנאלער קינאמאטעגראפישער קאנגרעם האט זיך ארויסגעואגט קעגן' פראדוצירן םילמען, װאס רופען ארויס א נאציאנאלן האס. ס אין פאריז איז דערשינען א בוך ״די קאץ אין דער לי־ מעראטור און אין דער קונסש׳. דער מחבר איז סרוי זשאקעלין קאנאן פאלע. דער דאזיקער בוך אנטהאלט א חוץ םארשידענע בילדער, א גרויםע זאמלונג סון עלטערע און נײערע געדיכטן און פראזא־סראגםענטן, װעלכע האבן א שײכות צו דער קאץ. די אויס־ םירן םון דעם בוך זענען גאנץ אינטערסאנט: עס װיױט זיך ארויס, אז אין די העברעישצ ליטעראשור װערט די קאץ בכלל נישט גע• שילדערם. אויך פערסיער, נריכן און רוימער, םארנעמען זיך װײ־ ניק מיט דער קאץ, דאגעגען די אראבער, טערקן אין דער עיקר די עגיפטער האבן צו איר אגרויםע נײגונג. אין דער םראנצויזי• שער ליטעראטור באװײזט זיך די קאץ אין 1^\צ י״ד״ נעמלעך בײ ראנסארדן און דע באלײען. א נרויס אינטערעס פאר דער קאץ האט געהאט װיקטאר הוגא און אנאטאל פראנס, א. א. װ. די מחברים װײסן מסתמא נישט, אז דוד'אײנהארן האט אגגעשריבן א שײן ליד ״מײן קעצעלע׳, װאס איז ארײן אין אלע ײדישע כרעסטאמאטיעס און איז שטארק באליבט צװישן די ײדישע קינ׳ דער. אויך בײ ל. קװיטקא, איז דא א שײן לידל װעגן א קעצע־ לע — און מ׳זאל א זוך טון איןידער נײער ײדישער ליטערא־ טור, װעט מען געםינען געװיס נאך ״קעץ׳ מיט ״קעצעלעך׳. — 0 אין דײטשלאנד גרײט מען איצם א נײעם סילם, װאם