Literarishe bleter · 1926-12-10 · 136 (10.12.1926) · p. Seite 831

831 ליםערארישע בלעטער 36( תא וויהטאר כענהיי (זי יײנע *יינוטרישן אין *1י?ן) װ ס ה י / װ א ר ש ע געזעענע םאלער, פיזיקער (און אויך א זײער טאלענטםולע אקטריסע זשעלינסקא), װעגן װעלכער כענקין דערצײלט, האט זיך נישט געקענס באהעססען םיס דעם ײדישן ברײטן עולם, — װערט דער• מיס געלעזן. װיקסאר כענקין האט נאך א סך צו דערצײלן װעגן די מענטשן, װאב האבן זײער קינסטלערישע, מוזיקאלישע אין סצעני• שע ארבעטן דעם טעאטער געװידמעט, צװישן זײ זענען דא פיל ײדן, װאס זענען בכח א ײדישן טעאטער אװעקצושטעלן אויף א געהעריקער קינסטלערישער הויך, און עס קומט װידער אויפן זינען די םארדריסלעכע פראגע װעגן א רעכט ײדיש טעאטער. װו זענען די אלע, װאס שטײען טאג און נאכט, קרוםען זיך און קלאגן איבערן װיגעלע םון דעם ײדישן טעאטער״קריפל, װאס דארט און צאנקט אונטער זײערע הענט. אט איז װארשא, דאס הארץ םון אלע ײדישע פרעטענזיעס אויף קונסט. װײםן די אלע קרעכצער, אין װעלכע װינקעלעך מען געפינט אזעלכע כענקינס און צענדלי• קער אנדערע םענטשן, װאס קענען עפעס? צו װײסן אינזערע טע• אטער׳טוער, אז א טעאטער דארף אויך געבן עפעם צו באזוכער, אביסל סרײד, אביסל גוט געפיל. צי םײנען אינזערע טעאטער• טוער, אז מיט זײער מרה׳שחורה, מיט זײנע פלאכן־גײסט װעלן זײ דערציען פאר זיך א פובליקוס, צי איז דען בײ דעם איצטיקן מאפענט סארהאן אין דעם גרויםן ײדישן װארשע, װו עס װערט אזוי פיל געדראשן װעגן ײדיש־טאטער, אײן פלאץ, װןום זאלן מיט אזעלכע כענקינס, אדער אנדערע םענטשן פון א גוטער קינסטלע• רישער קולטור קאנען אונםערהאנדלען? איך װיל דערמיט נישט אנסאלן אויף די ײדישע פראפע• םיאנעלע ארטיסטן. נעפט דעם דורכשניטלעכן בעסערן און ערגערן פון זײ, האבן בײדע נישט דערגרײכט צו דער אםתער סצענישער קענטניש, װאס האט נישט צו טון פיט טאלענט, מיט גאטס גענאד, נאר װאס איז פשום צום אויסלערנען זיך. דער טאלאנטסםולער ביי אונזל האט נישט געהאט װו אײסצולערנען זיך דאס, װאס עם קאנען בײ אנדערע די ערגסטע. צװישן די באקאנטע אבטײלונגען פון לידער פון בעראנזשע קאװקאזישע, װי אויך ״צװישן די לידער פונם לץ, װעלכע װ. כענקין פירט אוים מײסטערהאפט, — העבן מיר צום ערשטן מאל אין װארשע אין דער רײנער־קינסטלערישער אטמאס■ סער פון דער קאנסערװאטאריע געהאט דאס פארגעגיגען צו הערן א רײ ײדישע םאלקסלידער, װעלכע כענקין האט געזוננען מיט סיל סארב און כאראקםער, צו די לידער איז ער געװען אנגעטון אין א אלט׳האלענדיש־ײדישן קןןסטױם םונם מאלער האזיאסאן. עס איז נאר א שאד, װאס דער אויסװאל םון די ײדישע לידער האט נישס אין גאנצן אויםגעהאלטן די מאנומענטאלע װאג םון אזא קלאסישן קאסטױם. צום בײשפיל דאס לידל ,שא־שטיל״... איז נישט קײן חסי• דיש לידל, נאר גיכער א צוגעסראכט, אפיקורםיש אפלאך׳ליד. װי אויך דער צװײטער פערז פונם לידל ,שטײט א בוים״ װאס ענדיקט זיך: .סןןרט א ײד קײן א׳י מיט צעריסענע הויזן׳, װאס איז אויך גישט אויטענטיש, האט אביםל געריסן די רעמבראנדט רײכקײט פונם קאסטיום. ד$ס ײדישע םאלקםליר-װעזן װײסט סון לידער, װאס האבן די װערססולקײט, אין װןןג, װןןם װאלטן צו כענקינם פראכטפ לן קןןםטױם בעסער געפאסט, פען דארף צוגעבן, אז כענקינס בעטא־ נונג און שפיל, װאם ליגט אין יעדער זאץ, איז קונסט. איך װןולם געװינשן אלע אונזערע ײדישע ארטיססן דעם טאקט, געשמאק, געסיל םאר פאס און םארם, װאס עס םארמאגט דער עכטער אר■ טיסט םון דער ײ ד י ש ע ר עלעגיע און רוסישער קינסטלער ישער אויסריכטיקײט װיקסאר כענקין. אפרים האגאנא איך בין נישט קײן ספעציאליםט פון אינטערװױען מיט אנ■ געזעענע געסט, איך האב פ7 צוםעליק דערװוסט, אז איך קאן אין א באשטיםטער שעה״זעען כענקינען, אין אײנעם םון די פרא׳ בע ־ ציםערן בײ דער װארשעװעד םילהארמאניע, װו ער רעפע■ טירט מיט זײן םאיעסטרא, דעם באװוסטן פיאניםט פראפעסאר אורשטײן. נאך אונטער דער טיר הןןנ איך שוין דערהערט כענקינם ליבן, װײק, װארעםען באריטאן, װאס האט זיך אזוי ארײנגעגאסן אינם הארץ סונם װארשעטער״ פובלי״קום, ״ בעת זײנע אויםטריטן אינם ״בלויען פויגל״. װי נוץ־ כ׳האב דערזען זײן קלײגע קרעמפע פיגור, װאס דערםאנט אן די פלינקע יאפאנעזער, דזוס פײן־געשניצסע פויל, װאם באװעגט זיך שארף און אויסדרוקםול, םיט א רײנעם, װארע• מען הארמאנישן טעמבר, די הײםע אויסדרוקםולע דרום־אויגן, װאס האבן א ױגנטלעכן און קלוגן גלאגץ, — איז מיר פארענטפערט געװארן דאס דעטעניש פון דער קינסטלערישער םולקײט, מאס, און געשמאק, װאם ליגם אין יעדן גומער זײנעם. די אינטימע װארעםקײט און הײמישקײט, װאס קלאפט פון אים, װישט באלד אפ די נישט־באקװעפע אנגעשטרענגטקײט םון םײן אויםםרעגערישער ראלע, און װיקםאר' כענקין רעדט װעגן זײן ארבעט. איר דערפילט באלד, אז איר האט צו טון פיט א קינד פון דער גרויםער, רוסישער קינםטלער/משפחר״ װאס אױ אזוי װײט םון דעם בםול־טאן און פרגסה־דערשלאגנקײט,' מיט װעלכן מען רעדט בעזונדערס אין אונזערע טעאטער־קרײזן. איך װיל װיםן װעגן דעם קלײן־טעאטער: .יידישער שפיגל׳, װאם איז םיט כעגקיגס קיגסטלערישער איניציאסיװ געגרינדעט געװארן אין ״פאריז״, װי אװי ס׳איז אנטשטאנען און םאר װאס עס איז אומגעקומען. װיקטאר כענקין דערצײלט װעגן דעם פאלגענדעם: דער געדאנק זיך צו װידםענען א ײדישן טעאטער אין דעם ארט פון די רוםישע און אײראפעישע קלײן-טעאטערן, האט אים שוין םון לאגג אן פארסאלגט.'לײדער, האס זיך קײנמאל' נישט אונטערגערוקס צו דעם קײן געלעגנהײט, אים איז נישט אויםגעקו• מען צו געםינען קײן קאנטאקס מיס אזעלכע מענטשן, װאס זאלן דעם געדאנק װעלן פארװירקלעכן. די ערשסע קאנקרעטע באהאנדלונג םון דער סראגע איז אנטשטאנען אין פאריז, נאך דעם, װי כענקין האט זיך באפרײט פונם .בלויען פויגל/ לויט זײן דערקלערונג צוליב דעם, װאס ער האט דא נישט פער געפונען קײן מעגלעכקײט צו שאםן נײעס. אויף מײן סראגע, — װער זענען געװען די פענטשן, װאס האבן די אידעע םון א יידיש קליץ-טעאטער זיך גענוםען דורכפױץ, דערװוס איך מיך, אז דאם זענען געװען אויסשליסלעך קריסטן, רוסן. — צי האט װער פון ײדישע שריםטשטעלער געשאפן פאר דעם .ײדישן שפיגל׳י — קײן אויםדריקלעך ײדישע נישט. עם איז אויך געװען טײל ײדן, שרײבער, םזןלער, םוזיקער, אבער אזעלכע װןןס מ׳הןט געדארםט איבערזעצן אויף ײדיש. — איז דאס טעאטער, לויט אײער מײנונג, געװען א ײדיש טעאטער? — דאס טעאטער ,ײדישער שפיגל״ איז געװען אין א גע• װיםער פזןס א ײדיש טעאטער אבער נישס א י ן ג א נ צ ן—הןט מיר כענקין געענטםערס. אזוי־ארום װערט קלאר, אז דאם קלײן־טעאטער ,ײדישער שפיגל״ אין פאריז, בײ װעלכן װיקטאר כענקין איז פםעט געװען דער אײנציקער ײד, איז אין גײסט געװען א י ו ד א י ס ט י ש װערק. עס האש געטראגן די פארב און דעם קלאנג פון די װעלטלעכע אסיםילאציע־פירות, געסרעגלט אויף סינאגאגע פוטער; און דער רעטעניש, סארװאס א ײדיש קלײן־סעאטער, בײ אזעלכע סאלידע ארטיםטישע לײםסונגען װי װיקסאר כענקין, װי אויך אנ■